چرا ترامپ حملات به ایران را متوقف کرد؟

الجزیره انگلیسی/ ۲ اوت ۲۰۲۶

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده می‌گوید آمریکا و اسرائیل توافق کرده‌اند که حملات جدید به ایران را متوقف کنند، به شرط آنکه توافقی برای پایان دادن به درگیری چندماهه به سرعت حاصل شود.

منطقه در وضعیت هشدار به سر می‌برد و بیم آن می‌رود که پس از تبادل تهدیدهای واشنگتن و تهران مبنی بر ازسرگیری حملات سنگین، از جمله علیه زیرساخت‌های انرژی، درگیری‌ها بار دیگر تشدید شود.

ترامپ اوایل روز یکشنبه به وقت ایران و اواخر روز شنبه به وقت آمریکا در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، اعلام کرد که ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه از او خواسته‌اند حملات را به تعویق بیندازد زیرا «چارچوب‌های یک توافق مورد موافقت قرار گرفته است».

ایران ادعای ترامپ مبنی بر اینکه تهران از آمریکا خواسته از انجام حملات جدید خودداری کند را تکذیب کرد. یک خبرگزاری به نقل از مقامات نظامی ایران گفت این ادعا «چیزی جز یک دروغ جدید نیست» و نیروهای مسلح ایران «در حالت آماده‌باش کامل و آماده برای هرگونه پیشامدی» هستند.

در همین حال، تنگه هرمز، آبراه حیاتی برای تأمین انرژی جهان، همچنان بسته است و کشتیرانی در دریای سرخ نیز توسط حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن مختل شده است.

در اینجا هر آنچه باید درباره وضعیت جنگ در روز ۱۵۶ آن بدانید، آمده است:

چرا ترامپ حملات را متوقف کرده است؟

ترامپ پیش‌تر در پست خود گفته بود که آمریکا «کاملاً مسلح و آماده اقدام علیه جمهوری اسلامی ایران» است اما تهران و دیگر کشورهای خاورمیانه از او خواسته‌اند حملات جدید را به تعویق بیندازد.

ترامپ در پلتفرم تروث سوشال خود نوشت: «بر اساس این درخواست، من موافقت کرده‌ام که برای منفعت آتی جهان و همچنین بقای یک ایران موفق و مرفه، حمله را لغو کنم، مشروط بر اینکه بتوان به سرعت به یک توافق دست یافت.»

او گفت این توافق «شامل بازگشایی فوری، کامل و تمام‌عیار تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هسته‌ای ایران خواهد بود.»

او در این پست نوشت: «کشور اسرائیل نیز در این تعهد به من می‌پیوندد. همه دست به کار شوید و آن را به سرانجام برسانید.»

ترامپ و کاخ سفید جزئیات بیشتری درباره مفاد این توافق و اینکه چه کسی میانجی آن است، ارائه نکردند.

در همین حال، وب‌سایت خبری آمریکایی آکسیوس گزارش داد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز شنبه با ترامپ گفت‌وگو کرده و نگرانی خود را نسبت به برنامه‌های او برای حملات گسترده جدید علیه ایران ابراز کرده است.

بر اساس این گزارش، بن سلمان از ترامپ خواسته تنش‌زدایی کند و از آغاز حملات خودداری ورزد.

مسئله دیگر که واشنگتن را آزار می‌دهد، کاهش ذخایر مهمات و مهم‌تر از آن، موشک‌های رهگیر ضد موشکی پاتریوت است.

مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی برآورد می‌کند که موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت آمریکا از حدود ۲۳۰۰ فروند پیش از جنگ با ایران به کمتر از ۸۲۷ فروند کاهش یافته است.

کریس ون هولن، سناتور دموکرات آمریکایی، به شبکه ای‌بی‌سی آمریکا گفت: «ما موشک‌های رهگیر خود را به پایان رسانده‌ایم... که بدیهی است برای حفاظت از نیروهای آمریکایی ضروری هستند. ما هر روز این ذخایر را مصرف می‌کنیم، با وجود اینکه ممکن است با درگیری‌های بالقوه دیگری در سراسر جهان مواجه شویم.»

رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند که ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، نگرانی‌هایی را درباره کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا مطرح کرده است. ترامپ این نگرانی‌ها را رد کرده است.

موضع ایران چیست؟

تهران به طور رسمی به اظهارات ترامپ مبنی بر تعلیق حملات برنامه‌ریزی شده یا مذاکرات برای دستیابی به توافق پاسخی نداده است.

مجید ابن‌الرضا، سرپرست وزارت دفاع ایران، روز یکشنبه گفت تهران هر تهدیدی از سوی دشمنان خود را «واقعی و معتبر» می‌بیند، حتی اگر به عنوان بخشی از جنگ روانی مطرح شده باشد؛ این خبر را رسانه‌های دولتی منتشر کردند.

او گفت: «ما نه غافلگیر خواهیم شد و نه منفعل خواهیم ماند»، و افزود که ایران تهدیدها را مبنایی برای افزایش آمادگی نظامی، تقویت بازدارندگی و ارتقای توانمندی‌های نظامی خود قرار خواهد داد.

هفته گذشته، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماس‌های تلفنی جداگانه با عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان؛ هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه؛ و فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، درباره خطرات تشدید تنش بیشتر از سوی آمریکا گفت‌وگو کرد.

به گفته حساب تلگرامی عراقچی، وی در گفت‌وگو با منیر و فیدان تأکید کرد که ایران به هرگونه «تجاوز» قاطعانه پاسخ خواهد داد و درباره پیامدهای «اقدامات بی‌ثبات‌کننده» آمریکا و تأثیر آن بر خلیج فارس گفت‌وگو کرد.

ایران همچنین به واشنگتن نسبت به هرگونه «اقدام ماجراجویانه» هشدار داد و اعلام کرد در صورتی که نیروهای آمریکایی تهدیدات ترامپ برای حملات جدید به اهداف ایرانی را عملی کنند، قاطعانه تلافی خواهد کرد.

عراقچی همچنین به شاهزاده فیصل سعودی گفت که هرگونه حمله از سوی آمریکا و اسرائیل یا مشارکت کشورهای منطقه در چنین اقداماتی با «پاسخی متناسب» روبه‌رو خواهد شد.

نورنیوز، رسانه وابسته به عالی‌ترین نهاد امنیتی ایران، روز شنبه گزارش داد که حملات آمریکا به زیرساخت‌های انرژی ایران، حملات ایران به میادین نفتی عربستان سعودی و امارات متحده عربی و همچنین میادین گازی قطر و اسرائیل را در پی خواهد داشت و نوشت: «همه به خاکستر تبدیل خواهند شد.»

توافقی که ترامپ از آن صحبت می‌کند چیست؟

در این خصوص هیچ شفافیتی از سوی هیچ‌یک از طرفین یا هیچ‌یک از کشورهای میانجی منطقه وجود نداشته است.

قدرت‌های منطقه‌ای ـــ از جمله قطر، امارات، ترکیه و پاکستان ـــ ایالات متحده و ایران را برای کاهش تنش و بازگشت به دیپلماسی به منظور یافتن پایانی برای جنگ، تحت فشار قرار داده‌اند.

منابع دولتی پاکستان روز یکشنبه به خبرگزاری آناتولی ترکیه گفتند که میانجی‌های پاکستانی و قطری نسبت به ازسرگیری مذاکرات متوقف‌شده آمریکا و ایران «خوش‌بینی محتاطانه» دارند.

به گفته این منابع، میانجی‌ها انتظار داشتند تا پایان این هفته «تحولات مثبتی» در زمینه ازسرگیری مذاکرات رخ دهد.

یک منبع آگاه از تلاش‌های دیپلماتیک جاری به آناتولی گفت: «میانجی‌های پاکستانی و قطری به همراه شرکای منطقه‌ای، پس از متقاعد کردن ترامپ به تعویق حملات جدید به ایران، با واشنگتن و تهران برای ازسرگیری مذاکرات در تماس هستند.»

آخرین آتش‌بس که در ماه ژوئن با میانجی‌گری اسلام‌آباد و دوحه برقرار شد، به سرعت از هم پاشید و علت آن اختلاف بر سر کنترل تنگه هرمز بود؛ تنگه‌ای که نزدیک به ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند. ترامپ در آخرین اظهارات خود گفت که توافق ادعایی، تنگه را فوراً بازگشایی خواهد کرد.

اما هیچ نشانه‌ای از تغییر موضع تهران در قبال این آبراه وجود نداشته است؛ تهران گفته است که این تنگه هرگز به وضعیت عادی پیش از جنگ باز نخواهد گشت. تهران نسبت به مدیریت ترافیک دریایی در این تنگه با همکاری عمان ابراز آمادگی کرده است.

ترامپ و متحدان آمریکا در خلیج فارس چنین ترتیبی برای مدیریت تنگه هرمز را قاطعانه رد کرده‌اند.

افزون بر نگرانی‌های صنعت انرژی، متحدان حوثی ایران در یمن اخیراً تهدید باب‌المندب، تنگه‌ای در انتهای دیگر دریای سرخ در نزدیکی کانال سوئز که مسیر دیگر صادرات نفت خام عربستان است، را آغاز کرده‌اند.

آیا دستیابی به یک پیشرفت نزدیک است؟

پنج ماه پس از آغاز جنگ، به نظر می‌رسد هیچ پایانی برای خصومت‌ها متصور نیست.

محمود عبدالواحد، خبرنگار الجزیره از تهران گزارش داد که تلاش‌های دیپلماتیک ایران «همراه با بیانیه‌ای با لحنی تند» از سوی وزارت امور خارجه ایران صورت می‌گیرد که آمریکا را به نقض آتش‌بس از طریق نادیده گرفتن قوانین حاکم بر کشتیرانی در تنگه هرمز متهم می‌کند.

عبدالواحد افزود که آمریکا کشتی‌ها را به استفاده از مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل عمان ترغیب کرده است؛ مسیری که تهران آن را مسیری غیرمجاز می‌خواند.

تهران همچنین واشنگتن را متهم کرد که با استفاده از کشتی‌های تجاری برای پنهان کردن تحرکات نظامی و اعمال تحریم‌های جدید و محاصره دریایی، آتش‌بس را تضعیف می‌کند.

راس هریسون، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه، به الجزیره گفت که هنوز شناسایی یک استراتژی روشن از سوی آمریکا در جنگ علیه ایران دشوار است، زیرا ترامپ بارها سیگنال تشدید قریب‌الوقوع تنش را ارسال کرده و سپس عقب‌نشینی کرده است.

او گفت: «از منظر ایران، آن‌ها احتمالاً بر این باور خواهند بود که دونالد ترامپ به دلیل خطر بالقوه تشدید تنش، عقب‌نشینی کرده است»، و افزود که بیانیه اخیر تا زمانی که آمریکا و ایران به توافقی روشن برای بازگشایی تنگه هرمز نرسند، بازتاب‌دهنده یک تنش‌زدایی واقعی نخواهد بود.

ازسرگیری درگیری‌ها میان آمریکا و ایران «به دلیل ابهام در یک تفاهم‌نامه امضا شده در ماه ژوئن» درباره سازوکار بازگشایی تنگه رخ داد.

او افزود: «مگر اینکه نوعی توافق روشن درباره بازگشایی تنگه و رفع محاصره وجود داشته باشد، این وضعیت دوام نخواهد آورد. بیانیه‌ای که شاهد آن بودیم تنها وقفه‌ای دیگر خواهد بود.»

هریسون هشدار داد که اگر درگیری ادامه یابد، تصمیم‌گیرندگان در تهران و واشنگتن ممکن است کنترل اوضاع را از دست بدهند. او به الجزیره گفت: «ما پرونده‌های دیگری داریم که اکنون با پرونده ایران گره خورده است - پرونده لبنان، پرونده اسرائیل-فلسطین، پرونده عربستان-حوثی‌ها، پرونده عراق.»

او گفت: «در مقطعی از زمان، تصمیم‌گیرندگان کنترل پویایی اوضاع را از دست می‌دهند [زیرا] حتی اگر بخواهند تنش‌زدایی کنند، ممکن است بازیگران دیگر تنش را تشدید کنند و این امر خروج ایالات متحده و ایران از این وضعیت را بسیار بسیار دشوار سازد.»