عربستان در دریای سرخ ائتلاف نظامی تشکیل می‌دهد

ویوین نریم و مایکل دی. شیر / نیویورک تایمز / ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶

به گفته وزارت دفاع عربستان سعودی، این کشور در حال تشکیل یک ائتلاف نظامی برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ است. حملات  گروه حوثی‌های یمن، این مسیر حیاتی برای صادرات نفت عربستان را به خطر انداخته و اقتصاد جهانی را بیش از پیش تهدید می‌کند.

به گفته دو دیپلمات که در جریان این تلاش قرار گرفته‌اند، پادشاهی عربستان از حدود ۵۰ کشور برای پیوستن به این ائتلاف دریایی جدید که رهبری آن را خود بر عهده خواهد داشت، دعوت کرده و برای تعهد هرچه سریع‌تر آن‌ها تلاش می‌کند. آن‌ها به دلیل حساسیت موضوع دیپلماتیک، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.

به گفته وزارت دفاع عربستان، پس از نشستی که روز پنجشنبه در ریاض، پایتخت عربستان، برگزار شد، ۱۴ کشور از جمله ترکیه، مصر، پاکستان، نیجریه و چندین کشور دیگر عربی و آفریقایی، حمایت خود را از این ائتلاف اعلام کردند.

عربستان سعودی همچنین از کشورهای اروپایی و همچنین ایالات متحده برای پیوستن به این ائتلاف جدید دعوت کرده است. اما به گفته یکی از دیپلمات‌ها، برخی مقامات غربی تمایلی به پیوستن نداشتند، پیش از آنکه درک بهتری از الزامات عضویت پیدا کنند و فرصت مشورت با پایتخت‌های خود را داشته باشند. عربستان سعودی اعلام کرده که انتظار دارد تعداد کشورهای مشارکت‌کننده افزایش یابد.

وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد که ائتلاف جدید «بخشی از تلاش‌های مستمر برای تقویت امنیت دریایی، حفاظت از کریدورهای بین‌المللی دریایی و مقابله با تهدیدات علیه ناوبری دریایی و تجارت جهانی» است. هنوز مشخص نیست که این ائتلاف جدید چه تفاوتی با عملیات فعلی اتحادیه اروپا برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ، موسوم به عملیات آسپیدس، خواهد داشت.

بر اساس بیانیه مشترک ۱۴ کشوری که برای مشارکت توافق کرده‌اند، مقر این ائتلاف در عربستان سعودی خواهد بود و کشورهای عضو در زمینه به اشتراک‌گذاری اطلاعات، تمرین‌های آموزشی و عملیات‌های دریایی همکاری خواهند کرد. در این بیانیه، این تلاش «صرفاً دفاعی و نه علیه هیچ کشور خاصی» توصیف شده است.

به نظر می‌رسد فوریت ابتکار عربستان نشانه آن است که رهبری این پادشاهی، تلاش‌های موجود برای دفع حملات شبه‌نظامیان یمنی ـــ گروهی مورد حمایت ایران موسوم به حوثی‌ها ـــ را ناکافی می‌داند. حوثی‌ها در ۲۰ ژوئیه، محاصره دریایی کشتی‌های سعودی عبوری از دریای سرخ را اعلام کردند، مسیری که در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به مسیری حیاتی برای صادرات نفت تبدیل شده است. حوثی‌ها از آن زمان تاکنون مسئولیت چندین حمله به کشتی‌ها را بر عهده گرفته‌اند و حتی پس از بمباران مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن توسط عربستان سعودی، عقب‌نشینی نکرده‌اند.

به گفته ویندورد، یک آژانس داده‌های دریایی، از زمان اعلام این محاصره، تعداد کشتی‌های سعودی و سایر کشتی‌هایی که از تنگه باب‌المندب در جنوبی‌ترین نقطه دریای سرخ عبور می‌کنند، حدود یک‌پنجم کاهش یافته است.

دریای سرخ که به کانال سوئز منتهی می‌شود، مدت‌هاست که یک آبراه مهم برای تجارت بین‌المللی بوده است. این دریا پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل در ماه فوریه به ایران حمله کردند و ایران عملاً تنگه هرمز ـــ آبراه باریکی در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان که مسیر اصلی حمل‌ونقل نفت خلیج فارس بود ـــ را مسدود کرد، برای بازارهای جهانی انرژی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. از آن زمان، عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، بخش زیادی از نفت خود را از طریق یک خط لوله زمینی به دریای سرخ منتقل کرده است.

حوثی‌ها در طول جنگ غزه، با انجام حملات به اسرائیل و همچنین به کشتی‌ها در دریای سرخ، که آن را یک کارزار اخلاقی به نفع فلسطینی‌هایی که تحت بمباران اسرائیل زندگی می‌کنند، توصیف کردند، به شهرت بین‌المللی رسیدند.

از آنجا که حوثی‌ها کنترل قلمرو نزدیک به باب‌المندب را در دست دارند، این گروه شبه‌نظامی در موقعیت مناسبی برای شلیک موشک و پهپاد به سمت کشتی‌های عبوری از این آبراه قرار دارد. از سال ۲۰۲۳، یک عملیات دریایی به رهبری ایالات متحده به نام «عملیات نگهبان رفاه» به دنبال بازدارندگی در برابر این حملات بود.

عربستان سعودی که در آن زمان مشتاق بود از درگیری دیگری با حوثی‌ها اجتناب کند، به طور علنی به آن عملیات نپیوست.

زمانی که ایالات متحده و اسرائیل امسال با ایران وارد جنگ شدند، در ابتدا به نظر می‌رسید که حوثی‌ها مایل به کناره‌گیری از درگیری هستند. اما در این ماه، تنش‌های تجدید شده میان حوثی‌ها و عربستان سعودی - که پیش‌تر کارزار بمبارانی را علیه حوثی‌ها رهبری کرده بود که به باتلاقی یک دهه‌ای تبدیل شد - به سرعت تشدید شد و حوثی‌ها محاصره خود را علیه کشتی‌های سعودی اعلام کردند.

با بسته شدن تنگه هرمز، هرگونه انسداد در دریای سرخ، عربستان سعودی را با گزینه‌های محدودی برای صادرات نفت، که شریان حیاتی بودجه دولت آن است، مواجه می‌کند.

اگرچه عربستان سعودی مدت‌هاست روابط خصمانه‌ای با ایران داشته، مقامات سعودی برای چندین سال به دنبال روابط گرم‌تر به عنوان عمل‌گرایانه‌ترین راه برای مدیریت تهدید تهران بودند.

این جنگ، آن تلاش‌ها را نقش بر آب کرده، امنیت پادشاهی را تهدید و روابط آن را با ایالات متحده تحت فشار قرار داده است، به طوری که مقامات آمریکایی و سعودی بر سر بهترین رویکرد برای امنیت منطقه‌ای دچار اختلاف شده‌اند. ایران در تلافی حملات آمریکا، هزاران موشک و پهپاد به سمت کشورهای حاشیه خلیج فارس که میزبان تأسیسات نظامی آمریکا هستند، از جمله عربستان سعودی، شلیک کرده است.

مقامات سعودی تمایل خود را برای دور ماندن از درگیری گسترده‌تر ابراز کرده‌اند. اما این کشور روز چهارشنبه حملات هوایی مشترکی را با ایالات متحده در عراق انجام داد و شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در آنجا را به حمله به تأسیسات نفتی عربستان متهم کرد. هیچ‌یک از شبه‌نظامیان عراقی مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته‌اند.

حتی پیش از محاصره حوثی‌ها، عربستان سعودی به دلیل جنگ با مشکلات اقتصادی روبرو بود. بر اساس برآوردهای اولیه‌ای که این هفته توسط سازمان آمار عربستان منتشر شد، تولید ناخالص داخلی این کشور در سه ماهه دوم سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴.۸ درصد کاهش یافته است، که به کاهش شدید فعالیت‌های مرتبط با نفت اشاره دارد.

به گفته ویندورد، مقامات سعودی اکنون به مسیر جایگزین دیگری روی آورده‌اند و برخی از کشتی‌ها را در دریای سرخ به جای آن به سمت شمال به سوی کانال سوئز یا یک خط لوله نزدیک می‌فرستند. اما این مسیر نیز در برابر حملات آسیب‌پذیر است و معایب دیگری نیز دارد، مانند افزودن حدود یک ماه به سفرهای دریایی از عربستان سعودی به آسیا، جایی که بزرگترین مشتریان انرژی این پادشاهی در آن قرار دارند.