چرا ایران برای بازگشت به مذاکره عجله‌ای ندارد

یگانه توربتی / نیویورک تایمز / ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶

در چند روز گذشته، آسمان ایران پس از نزدیک به دو هفته درگیری تازه با ایالات متحده، از صدای انفجار و حملات هوایی خالی بوده است. اما مقام‌های ایرانی گفته‌اند که با آتش‌بس موافقت نکرده‌اند و برای گفت‌وگوی مستقیم با آمریکایی‌ها نیز عجله‌ای ندارند.

در عوض، مقام‌های ایرانی بر این نکته تأکید کرده‌اند که در موضع قدرت قرار دارند؛ مقام‌های نظامی با افتخار از موفقیت‌های خود در میدان نبرد سخن گفته‌اند و دیپلمات‌ها نیز ادعاهای آمریکا مبنی بر اشتیاق تهران برای بازگشت به مذاکرات را رد کرده‌اند.

لحن و مواضعی که از تهران به گوش می‌رسد نشان می‌دهد که رهبران ایران ظاهراً با وضعیت بلاتکلیفِ جنگ با ایالات متحده کنار آمده‌اند؛ آن‌ها بر این باورند که می‌توانند بازگشت به درگیری را تاب بیاورند و در برابر رئیس‌جمهور ترامپ نیز اهرم فشار در اختیار دارند. به نظر می‌رسد آنچه ایران در پی آن است، به رسمیت شناخته شدن کنترلش بر تنگه هرمز است؛ امتیازی که ایالات متحده حاضر نشده آن را بپذیرد.

با وجود این لفاظی‌ها، تحلیلگران می‌گویند نامشخص بودن این‌که در هر لحظه جنگ حاکم خواهد بود یا صلح، برای ایران یک چالش جدی است. ممکن است درگیری هر زمان از سر گرفته شود، دستیابی به یک توافق نهایی دور از دسترس به نظر می‌رسد و اقتصاد ایران نیز به دلیل بی‌ثباتی، ویرانی‌های ناشی از جنگ و محاصره دریایی آمریکا احتمالاً بیش از پیش آسیب خواهد دید.

رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که رمضان شریف، سخنگوی پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ــ نیروی نظامی ایدئولوژیکی که در جریان جنگ، کنترل خود را بر ایران تثبیت کرده است ــ روز یکشنبه گفته بود دشمن ایران «در هر گام با شکست راهبردی روبه‌رو شده است».

دیپلمات‌های ایرانی نسبت به توقف درگیری‌ها واکنشی محتاطانه‌تر نشان دادند، اما به هیچ وجه از آمادگی برای مصالحه سخن نگفتند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز دوشنبه در یک نشست خبری گفت: «در شرایط کنونی، نمی‌توان آنچه را وجود دارد آتش‌بس نامید»؛ این سخنان پس از آن مطرح شد که درگیری‌ها چند روزی متوقف شده بود.

آقای ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که ایران برای توقف درگیری‌ها و برگزاری مذاکرات درخواست کرده و دو طرف در حال گفت‌وگو هستند.

آقای بقایی این ادعا را رد کرد. او گفت: «ما در حال حاضر هیچ مذاکره‌ای با ایالات متحده نداریم»؛ هرچند در اظهاراتی که روز یکشنبه از سوی رسانه دولتی ایران بازتاب گسترده‌ای یافت، به شبکه عمومی اتریش گفته بود پاکستان و قطر میان دو طرف میانجی‌گری می‌کنند.

آقای بقایی جنگ آمریکا علیه ایران را «باتلاقی که خودشان ایجاد کردند» خوانده است.

او گفت گفت‌وگوهای ایران با عمان در جریان است؛ این مذاکرات درباره مدیریت تنگه هرمز است، گذرگاه حیاتی انتقال نفت و گاز که ایران پس از حمله آمریکا و اسرائیل در فوریه، عملاً آن را مسدود کرد.

گریگوری برو، تحلیلگر ارشد امور ایران در گروه اوراسیا ــ یک مؤسسه مشاوره‌ای در حوزه ریسک سیاسی ــ می‌گوید: «آن‌ها [ایرانی‌ها] بر این باورند که زمان به سود آن‌هاست، می‌توانند فشار و درد را بسیار بهتر از دونالد ترامپ تحمل کنند و در نهایت او ناچار خواهد شد با توافقی موافقت کند که مطابق خواسته‌های آن‌ها باشد ــ بدون آن‌که از سوی ایران هیچ امتیازی داده شود.»

ازسرگیری اخیر درگیری‌ها باعث جهش بهای نفت شد و قیمت سوخت در پمپ بنزین‌ها را برای مصرف‌کنندگان آمریکایی بالا برد. با این حال، پس از توقف حملات از سوی آمریکا و ایران، قیمت نفت در روزهای اخیر به‌شدت کاهش یافته است.

اما به گفته آقای برو، ایران در معرض زیاده‌روی در محاسبات خود قرار دارد. او افزود که برای آقای ترامپ، تشدید جنگ جذاب‌تر از پذیرفتن توافقی است که به ایران کنترل تنگه را می‌دهد؛ علاوه بر این، دیگر کشورها نیز احتمالاً با دریافت عوارض از کشتی‌ها موافقت نخواهند کرد. اگر ایران بتواند یک سازوکار مصالحه‌آمیز برای آینده این آبراه بپذیرد، هر دو طرف امکان کاهش تنش را دارند.

او گفت: «در غیر این صورت، ترامپ دوباره به حملات هوایی ــ که آشکارا شکل ترجیحی او از دیپلماسی است ــ بازخواهد گشت تا آن‌ها را وادار به عقب‌نشینی کند؛ اقدامی که آسیب بیشتری به اقتصاد زخمی ایران و توان نظامی باقی‌مانده آن وارد خواهد کرد.»