ترامپ: توافق برای خلع سلاح حماس حاصل شده

باراک راوید / آکسیوس

رئیس‌جمهور ترامپ روز پنج‌شنبه اعلام کرد که «هیئت صلح» (Board of Peace) او به توافقی با حماس دست یافته است که بر اساس آن، این گروه سلاح‌های خود را کنار گذاشته و کنترل غیرنظامی و امنیتی غزه را به یک دولت جدید فلسطینی متشکل از تکنوکرات‌ها واگذار خواهد کرد.

اهمیت موضوع: در صورت اجرای این توافق، این امر می‌تواند یک پیشرفت چشمگیر در طرح ۲۰ ماده‌ای ترامپ برای صلح در غزه محسوب شود و مسیر بازسازی این باریکه ویران‌شده را هموار کند.

اما این توافق مستلزم آن است که حماس و اسرائیل طی حدود هفت تا هشت ماه، مجموعه‌ای پیچیده از اقدامات متقابل را که به‌طور مستقل راستی‌آزمایی می‌شوند، به انجام برسانند.

مقام‌های اسرائیلی همچنان نسبت به اینکه حماس حاضر به تحویل سلاح‌های خود شود تردیدهای جدی دارند؛ در عین حال، اظهارات یکی از مقام‌های ارشد حماس نشان می‌دهد که ترتیب زمانی خلع سلاح و خروج نیروهای اسرائیلی همچنان می‌تواند محل اختلاف باشد.

چه می‌گویند؟: ترامپ شامگاه پنج‌شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «امروز، هیئت صلح به یک توافق تاریخی برای خلع سلاح کامل حماس و تمامی دیگر گروه‌های مسلح در غزه دست یافت.»

او افزود: «این یک گام عظیم به سوی صلح و امنیت پایدار است.»

متن کامل پست ترامپ:
امروز، «هیئت صلح» به توافقی تاریخی برای خلع سلاح کامل حماس و همه گروه‌های مسلح دیگر در غزه دست یافت. این گامی عظیم به‌سوی صلح و امنیت پایدار است.
این توافق، گامی حیاتی در مسیر آن است که غزه سرانجام تحت اداره یک دولت جدید فلسطینی قرار گیرد؛ دولتی که برای کمک به مردم فلسطین، از نزدیک با هیئت صلح همکاری خواهد کرد. هم‌زمان، اسرائیل نیز از امنیتی که شایسته آن است برخوردار خواهد شد و غزه دیگر به‌عنوان پایگاهی برای حملات تروریستی مورد استفاده قرار نخواهد گرفت.
این توافق، نقطه عطف بزرگی در اجرای طرح ۲۰ ماده‌ای ترامپ است. این توافق در مراحلی که با دقت طراحی شده‌اند اجرا خواهد شد. هم‌زمان با تکمیل خلع سلاح، نیروهای اسرائیلی عقب‌نشینی خواهند کرد و «نیروی بین‌المللی ثبات» با یک نیروی پلیس جدید فلسطینی همکاری خواهد کرد تا مسئولیت تأمین امنیت غزه برای ساکنان آن و همسایگانش را بر عهده بگیرد.
یک سال پیش، جنگی خشونت‌بار و مهارنشدنی، بحرانی انسانی و گروگان‌هایی در اسارت وحشیانه وجود داشت. ما پیشرفتی تاریخی کرده‌ایم و هنوز کارهای زیادی باقی مانده است.
می‌خواهم از میانجی‌ها — مصر، قطر و ترکیه — به‌خاطر تلاش‌های مهمشان تشکر کنم، و به‌ویژه از تیم فوق‌العاده‌ام که تلاش خستگی‌ناپذیرشان این دستاورد تاریخی را ممکن کرد.
تهدیدی که در ۷ اکتبر از غزه سر برآورد، اجازه نخواهد یافت دوباره شکل بگیرد!
بر اساس این توافق، غزه سرانجام در اختیار یک دولت جدید فلسطینی قرار خواهد گرفت که به مردم خود خدمت می‌کند.
این تحول شگفت‌انگیز را که همه می‌گفتند هرگز دست‌یافتنی نیست، به همگان تبریک می‌گویم!
دونالد جی. ترامپ
رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا

وضعیت کنونی: دو مقام آمریکایی گفتند حماس پس از ماه‌ها مذاکراتی که به گفته یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا «بسیار حساس و ظریف» بوده و با میانجی‌گری قطر، ترکیه و مصر انجام شده است، با مفاد این توافق موافقت کرده است.

این مقام ارشد آمریکایی گفت انتظار می‌رود اجرای توافق در هفته‌های آینده آغاز شود.

یکی از مسئولان هیئت صلح گفت این نخستین بار است که حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی حاضر در غزه با غیرنظامی‌سازی این منطقه و واگذاری مسئولیت امنیت و خدمات غیرنظامی به یک دولت تکنوکرات موافقت می‌کنند.

بر اساس این توافق، حماس هرگونه نقش در اداره غزه را کنار خواهد گذاشت. «کمیته ملی اداره غزه» (NCAG) به عنوان جایگزینی برای حماس و همچنین تشکیلات خودگردان فلسطین عمل خواهد کرد.

این مقام ارشد آمریکایی گفت: «این نهاد برای مردم غزه کار خواهد کرد.»

اما واقعیت چیست؟: غازی حمد، از مقام‌های حماس، در گفت‌وگو با الجزیره تأیید کرد که مذاکراتی «دشوار» به دستیابی به توافق منجر شده است، اما توضیحات او بلافاصله پرسش‌هایی درباره نحوه اجرای آن ایجاد کرد.

حمد گفت: «ما پیش از خروج اسرائیل از نوار غزه هیچ اقدامی در زمینه خلع سلاح انجام نخواهیم داد.»

او افزود که کمیته ملی اداره غزه روند خلع سلاح را بدون دخالت اسرائیل اجرا خواهد کرد.

این موضع ظاهراً با توصیف ترامپ از یک روند «دقیقاً طراحی‌شده» و مرحله‌بندی‌شده تفاوت دارد؛ روندی که در آن خروج نیروهای اسرائیلی همزمان با تکمیل خلع سلاح انجام می‌شود.

مقام‌های آمریکایی و مسئولان هیئت صلح گفتند اجرای توافق از طریق گام‌های متقابل و راستی‌آزمایی‌شده مستقل پیش خواهد رفت، هرچند اذعان کردند که جدول زمانی خروج اسرائیل هنوز به‌طور کامل نهایی نشده است.

تصویر بزرگ‌تر: بخش‌های وسیعی از غزه در جریان جنگ ویران شده و بیشتر جمعیت دو میلیون نفری این منطقه همچنان در چادرها یا سرپناه‌های موقت زندگی می‌کنند.

مواد غذایی و دیگر کمک‌ها در حجم گسترده وارد غزه می‌شود، اما وضعیت انسانی همچنان بسیار وخیم است.

وزارت بهداشت غزه که تحت کنترل حماس قرار دارد می‌گوید از زمان برقراری آتش‌بس در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تاکنون نزدیک به یک‌هزار و ۲۰۰ فلسطینی کشته شده‌اند. برخی از آنان نیروهای حماس بوده‌اند، اما بسیاری دیگر غیرنظامیان، از جمله کودکان، بوده‌اند.

جزئیات توافق: این توافق بر این اصل استوار است که غزه باید دارای یک دولت، یک نظام حقوقی و یک مرجع مشروع امنیتی باشد.

پیش‌بینی می‌شود روند غیرنظامی‌سازی غزه بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ روز طول بکشد و هر بار در بخشی از این منطقه اجرا شود.

در نخستین مرحله، پلیس غیرنظامی حماس سلاح‌های خود را به یک نیروی پلیس جدید فلسطینی که زیر نظر دولت تکنوکرات فعالیت خواهد کرد تحویل می‌دهد.

سپس سلاح‌های سنگین حماس از رده خارج شده و در انبارهای امن نگهداری خواهند شد و در عین حال تونل‌ها و کارخانه‌های تولید سلاح این گروه برچیده می‌شوند.

سلاح‌های سبک نیز مطابق قوانین فلسطینی جمع‌آوری خواهند شد.

همه دیگر گروه‌های مسلح در غزه، از جمله جناح‌های ضدحماس که در طول جنگ از سوی اسرائیل مسلح شده بودند، نیز موظف خواهند بود سلاح‌های خود را تحویل دهند.

کمیته ملی اداره غزه تنها زمانی اختیار هر منطقه را بر عهده خواهد گرفت که یک سازوکار نظارتی تأیید کند تمامی تعهدات مربوطه اجرا شده‌اند.

یکی از مسئولان هیئت صلح گفت در پایان این روند، دولت تکنوکرات و نیروی پلیس آن تنها مرجع دارای سلاح در غزه خواهند بود.

سازوکار اجرایی: بر اساس این توافق، یک نیروی بین‌المللی تثبیت‌کننده به آموزش پلیس جدید فلسطینی کمک خواهد کرد، در جمع‌آوری سلاح‌ها مشارکت خواهد داشت و در مناطق میان نیروهای فلسطینی و نیروهای اسرائیلی مستقر خواهد شد.

یکی از مسئولان هیئت صلح گفت این توافق بر پایه اصل «اعتماد صفر» طراحی شده است، زیرا حماس و اسرائیل از همان ابتدا آشکارا اعلام کرده بودند که به یکدیگر اعتماد ندارند.

بر همین اساس، هیچ مرحله‌ای از روند اجرا به مرحله بعدی منتقل نخواهد شد مگر آنکه ناظران تأیید کنند هر دو طرف به تعهدات خود عمل کرده‌اند.

این مقام افزود هدف آن است که از شکل‌گیری وضعیتی جلوگیری شود که در آن دولت تکنوکرات روزها کنترل غزه را در اختیار داشته باشد اما گروه‌های مسلح شب‌ها قدرت واقعی را حفظ کنند.

طرف دیگر ماجرا: خروج نیروهای اسرائیلی به‌صورت تدریجی و بر اساس جدول زمانی‌ای انجام خواهد شد که هنوز در حال نهایی شدن است.

ترامپ گفت نیروهای اسرائیلی همزمان با تکمیل روند خلع سلاح و واگذاری مسئولیت امنیت به نیروی بین‌المللی و پلیس جدید فلسطینی از غزه خارج خواهند شد.

اسرائیل همچنین عملیات نظامی و ترورهای هدفمند در غزه را متوقف خواهد کرد؛ مگر در مواردی که تهدیدی فوری و قریب‌الوقوع وجود داشته باشد.

یکی از مسئولان هیئت صلح گفت: «تمام فعالیت‌های نظامی در غزه باید متوقف شود؛ چه از سوی اسرائیل و چه از سوی حماس.»

پشت درهای بسته: این مقام ارشد آمریکایی گفت دولت ترامپ در تمام طول مذاکرات هماهنگی نزدیکی با اسرائیل داشته است.

این دولت همچنین قصد دارد اطمینان حاصل کند که اسرائیل نیز به تعهدات خود در چارچوب توافق پایبند می‌ماند؛ با وجود تردیدهای اسرائیل نسبت به خلع سلاح حماس.

او گفت: «ما از اسرائیل چیزی فراتر از اجرای تعهداتش در چارچوب طرح ۲۰ ماده‌ای نمی‌خواهیم.»

وی افزود: «اگر آن‌ها این کار را انجام ندهند، رئیس‌جمهور ترامپ بسیار ناامید خواهد شد. فکر نمی‌کنم اسرائیلی‌ها در شرایط کنونی بخواهند تنش‌ها را با ما تشدید کنند.»

پشت صحنه مذاکرات: به گفته دو منبع آگاه از روند مذاکرات، مصر، قطر و ترکیه فشار شدیدی بر حماس وارد کردند تا این توافق را بپذیرد.

به گفته مقام‌های آمریکایی و دیگر افراد مطلع، یکی از چهره‌های کلیدی این روند حسن رشاد، رئیس دستگاه اطلاعاتی مصر، بود که میزبان مذاکرات بود و رابطه نزدیکی با خلیل الحیه، رهبر سیاسی حماس، دارد.

نکته قابل توجه: به گفته یک منبع آگاه، هیأتی از حماس در جریان سفر اخیر خود به ایران برای شرکت در مراسم تشییع رهبر پیشین جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، با مقام‌های ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دیدار کرده است.

این منبع گفت مقام‌های سپاه به حماس توصیه کردند که برای امضای توافق عجله نکند و زمان بیشتری بخرد.

یکی از مقام‌های ارشد آمریکایی نیز مدعی شد که ایران تلاش کرده است حماس را متقاعد کند این توافق را امضا نکند، اما این گروه تصمیم گرفته به این توصیه‌ها توجهی نکند.