چرا ترامپ از تشدید درگیری با ایران خودداری کرد؟

اریک ششمت و جوناتان سوان / نیویورک تایمز / ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دست‌کم در حال حاضر، برنامه‌های مربوط به تشدید شدید حمله نظامی آمریکا علیه ایران را کنار گذاشته است؛ چراکه به‌ویژه این نگرانی وجود دارد که شدت یافتن جنگ بتواند ذخایر از پیش کاهش‌یافته موشک‌های رهگیر پاتریوت و سایر مهمات پدافند هوایی پنتاگون در خاورمیانه را به شکلی خطرناک خالی کند.

مقام‌های دولت ترامپ می‌گویند تهدید علیه ذخایر موشک‌های رهگیر تنها یکی از ملاحظات متعددی است که بازگشت به عملیات‌های نظامی عمده را به اقدامی فوق‌العاده پرریسک تبدیل کرده است. ترامپ و دستیاران ارشد او همچنین نگران چشم‌انداز گسترش جنگ در خاورمیانه، دلسردی و فاصله گرفتن متحدان کلیدی خلیج فارس که در برابر حملات ایران آسیب‌پذیرند، بحران اقتصادی جهانی و بحران‌های رو‌به‌افزایش انرژی و پناهجویان هستند.

به گفته دو فرد آگاه از گفتگوها، جدیدترین تغییر در نحوه مدیریت مناقشه با ایران توسط دونالد ترامپ، پس از نشست روز جمعه او با مشاوران ارشد و اعضای برجسته کابینه‌اش صورت گرفته است.

این مقام‌ها که به شرط فاش نشدن نامشان درباره مسائل عملیاتی سخن می‌گفتند، اظهار داشتند که رایزنی‌های محرمانه بر کاهش موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت و دیگر سامانه‌های پدافند هوایی پنتاگون متمرکز بوده است. یک مقام ارشد آمریکایی گفت روز جمعه گذشته، زمانی که یک موشک بالستیک از میان پدافند هوایی آمریکا که مشغول دفع رگبار موشک‌ها و پهپادهای ایرانی بود عبور کرد، سه سرباز آمریکایی در اردن کشته شدند.

مقام‌ها گفتند ژنرال دان کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی هشدار داده است که ازسرگیری عملیات‌های نظامی عمده علیه ایران امکان‌پذیر است، اما موشک‌های رهگیر موجود در فرماندهی مرکزی ارتش (سنتکام) را که مسئول عملیات در خاورمیانه است، به شکلی خطرناک تمام خواهد کرد. سخنگوی ژنرال کین از اظهارنظر درباره مشاوره‌هایی که این ژنرال به رئیس‌جمهور می‌دهد خودداری کرد.

استیون چانگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، گفت که رئیس‌جمهور «همواره در موضع خود ثابت‌قدم بوده و گفته است که راهکار دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد، اما اگر ایران به فعالیت‌های تروریستی در تنگه هرمز یا علیه متحدان ادامه دهد، تمام گزینه‌ها را همچنان حفظ می‌کند.»

وی افزود پس از تحمل تحریم‌های فلج‌کننده و حملات مکرر، «برای ایران عاقلانه خواهد بود که برای دست‌یابی به یک توافق مذاکره‌شده تلاش کند؛ در غیر این صورت، خودشان می‌دانند چه اتفاقی خواهد افتاد.»

در حالی که قیمت بنزین هم‌زمان با ازسرگیری خصومت‌ها طی دو هفته گذشته بار دیگر افزایش یافته است، ترامپ با نحوه ادامه جنگ تقریباً پنج‌ماهه خود علیه ایران و به‌ویژه نحوه بازگشایی تنگه هرمز دست‌وپنجره نرم می‌کند. دیپلماسی به بن‌بست رسیده و به نظر نمی‌رسد دور جدید حملات گسترده آمریکا، ایران را از نظر نظامی بازداشته باشد.

آن دو فرد آگاه گفتند کمتر کسی در حلقه نزدیکان——ترامپ (اگر اصلاً کسی بوده باشد) طرح تشدید درگیری را عاقلانه می‌دانست. یک مقام ارشد آمریکایی دیگر نیز که او هم به شرط فاش نشدن نامش سخن می‌گفت، تردید خود را درباره اینکه ازسرگیری عملیات‌های نظامی عمده بتواند ایران را به پای میز مذاکره بازگرداند، ابراز کرد.

این مقام گفت که این حملات تأثیری برعکس هدف تعیین‌شده دارند؛ زیرا باعث انسجام ایران می‌شوند و به رهبران ایران اجازه می‌دهند توجه را بر یک تهدید خارجی متمرکز کنند.

روز شنبه، برای نخستین بار در طول دو هفته گذشته، درگیری‌ها میان ایالات متحده و ایران به نظر فروکش کرد، اما با شدت گرفتن خصومت‌ها میان نیروهای مورد حمایت عربستان و حوثی‌های متحد ایران در یمن، تنش‌ها همچنان بالا باقی ماند. نیروهای آمریکایی پس از ۱۳ شب متوالی حمله به ایران، هیچ حمله شبانه‌ای را برای روز شنبه اعلام نکردند.

آقای ترامپ پیش از ورود به نشست روز جمعه، نشان داده بود که ارتش آماده است در صورت صدور دستور، حملات سنگین‌تری را انجام دهد؛ با این حال، راه را برای یک راهکار دیپلماتیک نیز باز گذاشته بود.

آقای ترامپ بعدازظهر جمعه به خبرنگاران گفت: «ببینید، ما کاملاً آماده و مسلح هستیم. ما آماده اقدام هستیم، اما در حال گفتگو با آن‌ها نیز هستیم؛ بنابراین شاید یک نقطه عطف پیش بیاید و شاید هم نیاید.»

نشست روز جمعه در حالی برگزار شد که آقای ترامپ پس از فروپاشی آتش‌بس شکننده و یک تفاهم‌نامه که هدف آن بازگرداندن ایالات متحده و ایران به پای میز مذاکره برای دستیابی به یک توافق هسته‌زدایی طولانی‌مدت‌تر بود، با یک نقطه عطف احتمالی در رویکرد خود نسبت به ایران مواجه است.

اوایل این هفته، چند تن از مقام‌های پنتاگون و فرماندهان نظامی آمریکا گفتند به نظر می‌رسد آقای ترامپ به سمت تأیید مرحله نخست یک کارزار بمباران چندمرحله‌ای تمایل دارد. این کارزار رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشک‌های ضدکشتی، ناوگانی از قایق‌های تندرو و تهاجمی کوچک ایران و سایر مواضعی را هدف قرار می‌دهد که به گفته پنتاگون در حملات به کشتی‌های تجاری در حال عبور از تنگه نقش داشته‌اند.

پنتاگون در روزهای اخیر نیروها، تسلیحات و تجهیزات بیشتری را به خاورمیانه گسیل داشت تا برای هرگونه تشدید درگیری آماده شود. ارتش آمریکا همچنین تعداد فزاینده‌ای از پل‌های راه‌آهن را که مورد استفاده غیرنظامیان است اما به فرماندهان ایرانی امکان ارسال تجهیزات به منطقه ساحلی جنوب در نزدیکی تنگه را نیز می‌دهد، آسیب زده یا تخریب کرده است. افزایش حملات به این‌گونه اهداف و همچنین تأسیسات انرژی و سایت‌های هسته‌ای ایران، از جمله «کوه کلنگ» (پیک‌اکس)، نیز در دست بررسی بوده است.

آقای ترامپ روز پنجشنبه در مصاحبه‌ای با اکسیوس پیش‌نمایشی از برخی مباحثات خود را ارائه داد و گفت: «من در حال بررسی یک حمله گسترده هستم. بزرگ‌تر از هر زمان دیگری. به گرفتن تصمیم نزدیک شده‌ام. ما برای آن کاملاً آماده‌ایم.»

اما تا اواخر روز جمعه، به نظر می‌رسید دونالد ترامپ برنامه‌های بمباران بزرگ‌تر را به‌طور موقت کنار گذاشته است؛ امری که ظاهراً دست‌کم تا حدی تحت تأثیر ارزیابی مشاوران نظامی‌اش از رو به کاهش بودن ذخایر مهمات برای دفاع از نیروهای آمریکایی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی صورت گرفت؛ پایگاه‌های آمریکا در این کشورها طی دو هفته گذشته زیر آتش سنگین ایران قرار داشته‌اند. یک حمله بزرگ به احتمال زیاد پاسخ تلافی‌جویانه سنگین‌تری از سوی ایران را به همراه می‌داشت که فشار بیشتری را بر پدافند هوایی آمریکا وارد می‌کرد.

در اواخر آوریل، نیویورک تایمز گزارش داد که بر اساس برآوردهای داخلی وزارت دفاع و مقام‌های کنگره، پنتاگون در طول این جنگ بیش از ۱۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت مصرف کرده که هر کدام بیش از ۴ میلیون دلار هزینه داشته و ذخایر را به سطحی نگران‌کننده و پایین رسانده است. مقام‌های نظامی این هفته گفتند که این وضعیت از آن زمان تاکنون وخیم‌تر شده است.

در عوض، بسیاری از مشاوران ترامپ، از جمله جرد کوشنر، داماد او، می‌گویند یک مسیر جایگزینِ معقول با ریسک کمتر وجود دارد: ادامه مذاکرات و فشارهای اقتصادی بر ایران در یک بازه زمانی طولانی‌تر.

مشخص نیست در حال حاضر چه مذاکراتی ـــ در صورت وجود ـــ در جریان است و آیا هرگونه گفتگویی می‌تواند بر شکاف‌های داخلی آشکار در حکومت ایران درباره پیگیری یک توافق غلبه کند یا خیر.

تحلیلگران می‌گویند محاصره دریایی مجدد کشتی‌هایی که سعی در ورود یا خروج از بنادر ایران دارند و اخیراً از سوی آمریکا اعمال شده، نتایج متناقضی داشته است. مقام‌های آمریکایی گفتند ایرانی‌ها پس از امضای تفاهم‌نامه در اواسط ژوئن توانستند برخی از تحویل‌های نفتی خود را، عمدتاً به چین، از سر بگیرند. بخش زیادی از آن نفت تازه در حال تحویل است، بنابراین زمان خواهد برد تا فشار اقتصادی دوباره آغاز شود.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز سه‌شنبه گفت که چین خریدهای نفت خام خود از ایران را در ماه‌های اخیر حدود ۴۰ درصد کاهش داده است؛ کاهشی که به گفته او درآمدهای نفتی ایران را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

روز جمعه، وزارت خزانه‌داری تحریم‌هایی را علیه نه شرکت و چهار فرد در شبکه تجاری بابک زنجانی، سرمایه‌دار ایرانی که خود تحت تحریم است، اعمال کرد.