تحریم‌ها ممکن است بیش از بمب‌ها به ایران آسیب بزنند

مارک کاپوتو / اکسیوس

تهاجم اقتصادی دونالد ترامپ به ایران تنها کسری از توجهی را که به کارزار بمباران او اختصاص یافته، به خود جلب کرده است؛ با این حال، مقام‌های ارشد آمریکایی معتقدند این فشار اقتصادی در نهایت شاید آسیب بیشتری به حاکمیت تهران وارد کند.

اهمیت ماجرا: گزارش‌های اطلاعاتی آمریکا و منابع رسانه‌ایِ باز، از تعمیق بحران اقتصادی در داخل ایران حکایت دارند؛ از جمله کمبود بنزین در یکی از نفت‌خیزترین کشورهای جهان.

یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت: «ایرانی‌ها می‌خواهند بمباران متوقف شود و پول هم می‌خواهند. اما ترتیبش تقریباً برعکس است. آن‌ها واقعاً اول پول را می‌خواهند.»

جزئیات خبر: ترامپ که پس از ۱۳ روز حملات پی‌درپی، آخر هفته حملات آمریکا علیه ایران را متوقف کرد، روز دوشنبه گفت تهران برای بررسی یک توافق، درخواست برگزاری نشست کرده است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، این ادعا را رد کرد.

دو طرف در حال گفت‌وگو با میانجی‌ها هستند؛ میانجی‌هایی به رهبری عمان، قطر و پاکستان که می‌کوشند این توقف درگیری را به یک آتش‌بس پایدار و جدید تبدیل کنند.

نکته مهم: یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوها، پیشنهادی است که به ایران و عمان نوعی اختیار — و احتمالاً درآمد — در مدیریت عبور و مرور از تنگه هرمز می‌دهد.

این سازوکار، عناصری از چارچوب همکاریِ مورد استفاده مالزی، سنگاپور و اندونزی در تنگه‌های مالاکا و سنگاپور را در بر می‌گیرد.

این مقام ارشد دولت آمریکا گفت: «برخی از ایرانی‌ها این را می‌خواهند. برخی دیگر نه. این بخشی از مسئله است.»

ایران می‌خواهد اطمینان یابد که بار دیگر از سوی آمریکا هدف حمله قرار نخواهد گرفت.

همچنین پول می‌خواهد — هم دارایی‌های مسدودشده و هم رهایی از تحریم‌های آمریکا.

ترامپ تمایلی ندارد که به ایران برای اخلال در رفت‌وآمد از این تنگه پاداش بدهد و از تهران می‌خواهد مواد هسته‌ای باقی‌مانده خود را تحویل دهد.

نمای کلی: یک مقام دوم آمریکایی اذعان کرد که تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا، برای کشاندن تهران پای میز مذاکره، زمان بیشتری نسبت به یک کارزار بمباران تمام‌عیار لازم خواهد داشت؛ گزینه‌ای که ترامپ تاکنون از مجوز دادن به آن خودداری کرده است.

چنین بازه زمانی طولانی‌تری می‌تواند هزینه سیاسی برای جمهوری‌خواهان را افزایش دهد؛ زیرا آنان باید در جریان کارزار میان‌دوره‌ای از یک جنگ نامحبوب و قیمت‌های بالاتر بنزین دفاع کنند.

ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «من صبر زیادی دارم.»

از لابه‌لای اظهارات: یک مقام آمریکایی گفت: «اطلاعات نشان می‌دهد ایرانی‌ها شکایت دارند که نمی‌توانند به نیروهایشان پول بدهند.» او افزود: «چرا؟ چون تحت فشار مالی‌اند. چون به‌خاطر وزارت خزانه‌داری. چون به‌خاطر کاری که [اسکات بسنت]، وزیر خزانه‌داری، انجام می‌دهد.»

این مقام اضافه کرد: «آن‌ها در معرض هجوم به بانک‌ها هستند. در این کشور عظیمِ نفت‌خیز کمبود بنزین وجود دارد. آن‌ها از وزارت خزانه‌داری بیشتر از وزارت جنگ می‌ترسند.»

در پشت صحنه: بنا بر گفته مقام‌های آمریکایی، در گفت‌وگوهای پیشین با مذاکره‌کنندگان آمریکایی، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، ایرانی‌ها روشن کرده‌اند که دسترسی به پول از اولویت‌های اصلی آن‌هاست.

یکی از این مقام‌ها ادعا کرد: «آن‌ها از استیو و جرد التماس پول می‌کنند. برایش درمانده‌اند.»

دولت ترامپ در چارچوب کارزار احیای «فشار حداکثری» خود، بیش از ۱۰۰۰ فرد، شناور و هواپیما را تحریم کرده است؛ با هدف قرار دادن تجارت نفت ایران، نظام بانکداری سایه، تأمین تسلیحات و شبکه‌های کشتیرانی.

نکته قابل توجه: ترامپ گفته است بمباران را متوقف کرده تا به دیپلماسی فرصت بدهد. به گفته منابع آکسیوس، این تصمیم همچنین پس از هشدار ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، درباره فشار بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا در فرماندهی مرکزی، به‌ویژه موجودی موشک‌های رهگیر پدافندی، اتخاذ شد.

مقام ارشد آمریکایی این هشدار کین را بخشی عادی از رویه نظامی توصیف کرد.

او گفت: «موجودی کلی تمام نشده و به صفر نرسیده است. وقتی باید از ذخایر انبارشده در نقاط مختلف جهان برداشت کنید، این کار با ریسک همراه است و باید آن را به فرمانده کل قوا ارائه دهید. او تصمیم می‌گیرد. او تصمیم‌گیرنده است.»

اما از سوی دیگر: منتقدان تلاش‌های جنگی ترامپ می‌گویند رئیس‌جمهور گزینه‌های جذاب اندکی در اختیار دارد و تردید دارند که آیا حملات نظامی یا فشار اقتصادی، ایران را وادار به پذیرش شروط او خواهد کرد یا نه.

به گفته برت اریکسون، تحلیلگر مؤسسه «اوبسیدین ریسک ادوایزرز»، ایران در نیمه نخست سال حدود ۲۳ میلیارد دلار درآمد نفتی به دست آورده است — رقمی که از برآوردهای بودجه‌ای آن فراتر رفته است.

اریکسون روز دوشنبه در ایکس نوشت: «جنگ اقتصادی، رویکردی اساساً معیوب برای جنگ ایران است.»

موضع رسمی: کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به آکسیوس گفت ترامپ «یک راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد، اما اگر ایران به فعالیت‌های تروریستی در تنگه هرمز یا علیه متحدان ادامه دهد، همچنان همه گزینه‌ها را حفظ کرده است.»

او افزود: «با ترکیب تحریم‌های موفقی که اقتصاد ایران را فلج کرده و ۱۳ روز پیاپی حمله به اهداف نظامی در پاسخ به تجاوزهای مکرر آن‌ها، برای ایران عاقلانه است که به سمت یک توافق مذاکره‌شده حرکت کند. در غیر این صورت، خودشان می‌دانند چه اتفاقی خواهد افتاد.»

یکی دیگر از مقام‌های آمریکایی نیز گفت: «رئیس‌جمهور یک وضعیت برد-برد در اختیار دارد. آمریکا می‌تواند این ماجرا را از نظر نظامی تا نهایت ممکن پیش ببرد. و آمریکا می‌تواند تحریم‌های اقتصادی‌ای اعمال کند که ایران را فلج کند.»