چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ - Wednesday 18 November 2026
ايران امروز
iran-emrooz.net | Wed, 18.11.2026, 14:05

شوک و هراس در خلیج فارس


توماس فریدمن

نیویورک تایمز / ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶

به‌تازگی چند روزی را به گفتگو با تحلیلگران و دیپلمات‌هایی از کشورهای عربی، ایران، اسرائیل، آمریکا و اروپا گذراندم که در کنفرانس منطقه‌ای «سیر بنی‌یاس» در ابوظبی — مشرف به خلیج فارس — شرکت کرده بودند. فضایی که در آنجا حاکم بود، چیزی بود که پیش‌تر هرگز در این منطقه تجربه نکرده بودم؛ نه «شوک و بهت» (Shock and Awe)، بلکه «شوک و وحشت».

این هراس ناشی از درکِ تدریجیِ این واقعیت است که جنگ اخیر با ایران — که توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شده — قرار است به وضعیتی ختم شود که در آن، ایران بیش از هر زمان دیگری بر همسایگانش مسلط خواهد بود. کشورهای عربیِ حاشیه خلیج فارس هرگز ایالات متحده را به آغاز این جنگ ترغیب نکردند، اما وقتی جنگ شروع شد، تصور می‌کردند که آمریکا برای پایان دادن به آن، طرحی دارد. آن‌ها گمان می‌کردند آمریکایی‌ها می‌دانند که تنها دولتی که پیش‌تر عمدتاً با قدرت هوایی سرنگون شده، دولت ژاپن بوده است — آن هم با استفاده از دو بمب اتمی. بنابراین، این احساسِ آزاردهنده وجود دارد که ایالات متحده و اسرائیل ماجرایی را آغاز کرده‌اند که یا نمی‌دانند چگونه آن را به پایان برسانند، و یا دیگر نمی‌خواهند هزینهٔ تمام کردنش را بپردازند. در عوض، همسایگان عربِ ایران باید تاوان آن را بدهند؛ در حالی که ایران با ادعای اینکه توانسته در برابر «شیطان بزرگ» (آمریکا) و «شیطان کوچک» (اسرائیل) ایستادگی کند و کار را به تساوی بکشاند، جسورتر و گستاخ‌تر خواهد شد.

این حسِ غالب را یکی از دیپلمات‌های اروپای شرقی در کنفرانس، با اشاره به ضرب‌المثلی از دوران جنگ سرد، به صریح‌ترین شکل بیان کرد: «مشکلِ متحدِ ایالات متحده بودن این است که هرگز نمی‌دانید چه زمانی آمریکا برمی‌گردد و به خودش خنجر می‌زند.»

اگر به ازای هر نفری که در این سفر از من پرسید «سیاست دولت ترامپ در قبال ایران چیست؟»، «چه کسی مسئول سیاست‌گذاری آن‌هاست؟» و «وقتی دموکرات‌ها کنترل کنگره را به دست بگیرند، چه بر سر سیاست آمریکا خواهد آمد؟» یک دلار دریافت می‌کردم، احتمالاً می‌توانستم هزینهٔ بلیت بازگشتم به خانه — آن هم در کلاس تجاری (بیزنس کلاس) — را تأمین کنم. مردم نگران‌اند. آن‌ها می‌توانند قطعات این پازل را کنار هم بگذارند، و به نظر می‌رسد همهٔ این سرنخ‌ها به آینده‌ای ختم می‌شوند که باید در سایهٔ ایرانی جسورتر و قدرتمندتر زندگی کنند.

در ادامه، یادداشت‌های من از گفتگوهایی آمده است که بیش از همه توجه مرا به خود جلب کردند.

مهم‌ترین درسی که آموختم

رئیس‌جمهور ترامپ آشکارا می‌خواهد به مردم آمریکا بگوید که جنگ عملاً به پایان رسیده است؛ اینکه ایالات متحده می‌تواند تمام نفت‌کش‌های مورد نظرش را از تنگه هرمز عبور داده و به آب‌های آزاد برساند؛ و اینکه ما می‌توانیم با خیال راحت بنشینیم، پاپ‌کورن بخوریم و منتظر بمانیم تا محاصره اقتصادی ایران توسط نیروی دریایی ما، چنان فشاری بر رژیم وارد کند که آن‌ها تسلیم شوند و شرایط ما را برای آتش‌بس دائمی بپذیرند.

اما افسوس که از این زاویه، اوضاع به گونه‌ای دیگر به نظر می‌رسد.

من در جلسه‌ای توجیهی با یکی از مقامات ارشد نفتی امارات شرکت کردم؛ او نقشه دیجیتالی از حملات بی‌وقفه ایران به ناوگان نفت‌کش‌های متعلق به امارات را به من نشان داد. این حملات نه در زمان عبور از تنگه هرمز (نزدیک ایران)، بلکه زمانی رخ می‌دهند که این کشتی‌ها در حال تردد در خلیج فارس و در آب‌های امارات هستند — درست در امتداد خط ساحلی شرقی این کشور. این‌ها حملاتی بسیار پیچیده هستند که عمدتاً با استفاده از موشک‌های کروز و پهپادها انجام می‌شوند؛ به‌طوری که دقیقاً به اتاق موتور نفت‌کش‌ها اصابت کرده و آن‌ها را از کار می‌اندازند. هر بار، درست به هدف می‌زنند. در پی این حملات، امارات ناچار است یدک‌کش‌هایی را برای نجات خدمه و انتقال نفت‌کش‌های از کار افتاده به بندر اعزام کند. این اتفاق تقریباً هر روز تکرار می‌شود.

و این حملات تنها به این منطقه محدود نمی‌شود. آخر هفته گذشته، زمانی که در امارات بودم، ایران در منطقه‌ای دیگر از خلیج فارس، پهپادهایی را به سمت یک سامانه راداری دفاعی آمریکا در پایگاه هوایی «الرفاع» (در جنوب منامه، بحرین) و اهداف دیگر شلیک کرد. روز دوشنبه نیز بار دیگر دست به اقدام مشابهی زد.

به نظر می‌رسد استراتژی تهران این است که ترامپ را در موقعیتی قرار دهد که مجبور شود یکی از دو گزینه ناگوار را انتخاب کند: یا تن دادن به توافقی ضعیف که صرفاً برای حفظ ظاهر است — توافقی که در آن تهران در ازای بازگشایی تنگه هرمز و ارائه وعده‌هایی مبهم درباره خلع سلاح هسته‌ای، تضمین‌های امنیتی بلندمدت و لغو تحریم‌ها را دریافت می‌کند — و یا از سرگیری جنگ (که عدم محبوبیت آن، تا حدی باعث شکست حزب ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای شد)؛ اقدامی که قطعاً منجر به جهش دوباره قیمت نفت شده و موقعیت ترامپ را نزد مردم آمریکا بیش از پیش تضعیف خواهد کرد.

چرا رژیم تهران هنوز تسلیم نشده است؟

در این کنفرانس، چند تن از دانشگاهیان ایرانی نیز حضور داشتند که یکی از آن‌ها مرتباً میان ایران و خارج در رفت‌وآمد است. تصویری که آن‌ها ترسیم کردند، کشوری بود که هرگز نمی‌خواهید با آن وارد مسابقه «حبس نفس» (نفس در سینه حبس کردن) شوید؛ با این حال، اکنون دقیقاً در چنین وضعیتی قرار داریم.

مسئله فقط این نیست که این رژیم پس از سال‌ها زندگی تحت تحریم، به تحمل درد و رنج خو گرفته و چنان بر اوضاع مسلط است که مردم ایران هیچ‌گونه حق اظهارنظری در این میان ندارند؛ بلکه مسئله اینجاست که اسرائیل و آمریکا در ماه فوریه دست به دست هم دادند تا احتمالاً تنها فردی را در ایران ترور کنند که می‌توانست پرچم سفید را بالا ببرد (تسلیم شود) و این تصمیم را به کرسی بنشاند.

او علی خامنه‌ای، رهبر عالی کشور بود. مردم اغلب فراموش می‌کنند که خامنه‌ای نزدیک به ۳۷ سال رهبر عالی ایران بود. او از اقتدار سیاسی و مذهبی برخوردار بود؛ اقتداری که با کنار زدن رقبای بسیار برای رسیدن به قله قدرت و حفظ آن جایگاه، تحکیم شده بود. او می‌دانست چگونه میان سپاه پاسداران، ارتش، مقامات غیرنظامی و نهاد روحانیت تعادل برقرار کند. اکنون پسرش و نوعی رهبری جمعی جایگزین او شده‌اند؛ ترکیبی که در واقع «تیمی از رقبا»ست، آن هم به بدترین معنای ممکن. اعضای این گروه به یکدیگر بدگمان‌اند و هر کدام آماده‌اند تا به هر یک از اعضای دیگر که بیش از حد مشتاق توافق با آمریکایی‌ها یا دست کشیدن از مطالبات حداکثری به نظر برسد، برچسب «خائن» بزنند.

ترامپ و بنیامین نتانیاهو هرگز به این مسئله فکر نکرده بودند. آن‌ها صرفاً تصور می‌کردند که با حذف رهبری پیشین، کل نظام ایران فرو می‌پاشد و دموکراسی‌ای از میان خاکسترهای آن سر بر می‌آورد. اما در واقعیت، رهبری نظام باقی ماند؛ خشمگین‌تر، افراطی‌تر و کمتر یکپارچه، اما همچنان کاملاً مسلط بر امور.

یکی از دانشگاهیان ایرانی در این کنفرانس، وضعیت داخلی ایران را «اسفبار اما قابل‌تحمل» توصیف کرد. هرگز نباید توانایی مردم در سازگاری را دست‌کم گرفت. این دانشگاهی افزود که اکنون زنان بسیاری را می‌بینید که بدون حجاب سوار بر موتورسیکلت در شهر تردد می‌کنند؛ چرا که حکومت عملاً از اجبار زنان به داشتن حجاب دست کشیده است، زیرا دریافته که نمی‌تواند هم‌زمان با تحمیل سختی‌های اقتصادیِ فراوان، محدودیت‌های مذهبی سنگینی را نیز اعمال کند.

یک دیپلمات عراقی که گاه‌به‌گاه به تهران سفر می‌کند، احساسات پیچیده بسیاری از ایرانیان را نسبت به این حکومت، و همچنین نسبت به ترامپ و نتانیاهو، برایم این‌گونه شرح داد: «ایرانیان بسیار ملی‌گرا هستند.» بسیاری از آن‌ها — بیش از آنچه تصور می‌کنید — زمانی که حکومت مورد حمله قرار گیرد، از آن حمایت خواهند کرد؛ و بسیاری دیگر — باز هم بیش از آنچه تصور می‌کنید — هنگامی که جنگ به پایان برسد، علیه حکومت خواهند شورید.

پرسشی که بسیاری از افراد از من می‌پرسیدند

اکنون که دموکرات‌ها کنترل مجلس نمایندگان و سنا را در دست دارند، رویکرد آن‌ها در قبال جنگ چه خواهد بود؟

به گمان من، تلاش دموکرات‌ها برای قطع بودجه جنگ اشتباه خواهد بود؛ درست همان‌طور که معتقدم صحبت درباره قطع بودجه پلیس نیز اشتباه بود. اگر بودجه نهادی را قطع کنید، مسئولیت پیامدهای آن نیز بر عهده شما خواهد بود. به این معنا که ترامپ تا ابد خواهد گفت که ایرانی‌ها را کاملاً در تنگنا قرار داده بود، اما دموکرات‌ها زیر پایش را خالی کردند. دموکرات‌ها نباید کاری انجام دهند که اهرم فشار ایالات متحده بر ایرانی‌ها را تضعیف کند. این یک رژیم بیمار و بازیگری واقعاً بی‌ثبات‌کننده و بدخواه در منطقه و سراسر جهان است؛ رژیمی که اکنون فناوری پیشرفته پهپادی را در اختیار روس‌ها قرار می‌دهد تا مسکو از آن برای نابودی زیرساخت‌های انرژی اوکراین پیش از فرارسیدن زمستان استفاده کند.

دموکرات‌ها باید از نقطه قوت خود در کنگره بهره بگیرند و بر تحقیق و بررسی تمام ابعاد این جنگ پافشاری کنند تا مردم آمریکا دریابند که این جنگ تا چه حد فاقد برنامه‌ریزی درست بوده، چه آسیب سنگینی به حضور نظامی ایالات متحده در منطقه وارد کرده است (موضوعی که پیت هگست، وزیر دفاع، سعی در پنهان کردن آن داشته) و چرا افراد بی‌کفایتی که هدایت آن را بر عهده داشتند، باید برکنار شوند. این تلاش‌ها به تقویت موضع آمریکا در بلندمدت و افزایش فشار بر ایران کمک خواهد کرد.

دموکرات‌ها به یاد داشته باشید: حتی در میان آن دسته از آمریکایی‌هایی که با تصمیم دولت بایدن برای خروج از افغانستان موافق بودند، نحوه اجرای پرهرج‌ومرج این خروج — که منجر به قدرت گرفتن طالبان شد — تا پایان دوره ریاست‌جمهوری بایدن همچون سایه‌ای شوم بر سر او باقی ماند.

جنگ تجاری ناکام ترامپ با چین و جنگ گرمِ رو به شکست او با ایران، چه وجه اشتراکی دارند؟

پاسخ: رئیس‌جمهوری که کشور را همان‌طور اداره می‌کند که شرکت‌هایش را اداره می‌کرد؛ بدون خط‌مشی‌های روشن برای تعیین اختیارات، با تصمیم‌گیری‌های پراکنده و تکانشی، و تقریباً بدون هیچ‌گونه برنامه‌ریزی سناریومحور.

اجازه دهید توضیح دهم. هر کسی که در مورد خلیج فارس برنامه‌ریزی استراتژیک انجام داده بود، می‌دانست که ایران در صورت تهدید شدن، ممکن است تصمیم بگیرد تنگه هرمز — که حدود یک‌چهارم نفت و یک‌پنجم گاز جهان از آن عبور می‌کند — را با استفاده از مین‌های دریایی یا موشک مسدود کند. با این حال، ایران هرگز دست به چنین کاری نزده بود، زیرا بیم آن داشت که واکنش نظامی گسترده‌ای را از سوی ایالات متحده و جامعه جهانی برانگیزد. به همین دلیل است که تهران حتی پس از «عملیات چکش نیمه‌شب» (Operation Midnight Hammer) در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ — که در آن موشک‌های کروز و بمب‌افکن‌های رادارگریز B-2 آمریکا به سه تأسیسات هسته‌ای ایران در فردو، نطنز و اصفهان حمله کردند — نیز چنین اقدامی انجام نداد.

اما پس از شکست مذاکرات برای مهار برنامه هسته‌ای ایران و انجام دومین حمله توسط ترامپ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ — با نام عملیات «خشم حماسی» (Epic Fury) — که با مشارکت نیروهای اسرائیلی صورت گرفت و طی آن تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های موشک‌های بالستیک ایران هدف قرار گرفتند و بخش عمده‌ای از رهبران ارشد این کشور از میان رفتند، ایران تصمیم گرفت دست به قماری بزرگ بزند و کنترل تنگه هرمز را به دست گیرد.

اکنون که ایران با موفقیت از آن «برگ» استفاده کرده است، این ابزار به سلاحی دائمی در زرادخانه‌اش تبدیل خواهد شد. فارغ از هر پیشامدی — حتی اگر توافق صلحی حاصل شود — همه کشورهای منطقه می‌دانند که ایران آگاه است که آمریکا نیز می‌داند ایران می‌تواند هر زمان که بخواهد، دوباره از این سلاح استفاده کند.

افسوس؛ به‌تازگی در پکن بودم؛ ماجرا همان است، اما با یک منبع طبیعی متفاوت. ترامپ دور دوم ریاست‌جمهوری خود را در ۴ فوریه ۲۰۲۵ با اعمال تعرفه‌ای ۱۰ درصدی بر تمام کالاهای وارداتی از چین آغاز کرد و سپس در مارس ۲۰۲۵، این رقم را دو برابر کرد. چینی‌ها واکنش چندانی نشان ندادند. اما در ۲ آوریل ۲۰۲۵ — روزی که ترامپ آن را «روز آزادسازی» نامید — او علاوه بر تعرفه‌های موجود، یک عوارض ۳۴ درصدی دیگر نیز بر کالاهای چینی وضع کرد.

این بار، چینی‌ها در پاسخ به ترامپ، عملاً همان دیالوگ معروف رابرت دنیرو در فیلم «راننده تاکسی» را به کار بردند: «داری با من حرف می‌زنی؟»

چینی‌ها تعرفه ۳۴ درصدی ترامپ را متقابلاً اعمال کردند و علاوه بر آن، محدودیت‌هایی را بر صادرات هفت عنصر از عناصر «خاکی کمیاب» (با وزن متوسط ​​و سنگین) و آهنرباهای ساخته‌شده از آن‌ها وضع نمودند. چین بیش از ۹۰ درصد آهنرباهای خاکی کمیاب جهان را تولید می‌کند؛ همچنین بین ۹۸ تا ۱۰۰ درصد از هر یک از آن هفت عنصر خاکی کمیاب — که اکنون تحت کنترل‌های صادراتی قرار گرفته‌اند — توسط چین تأمین می‌شود. خودروسازان آمریکایی برای ساخت حتی یک خودروی بنزینی به این عناصر نیاز دارند؛ ضمن اینکه تولیدکنندگان نیمه‌هادی‌ها، هواپیماهای تجاری، تجهیزات فیبر نوری، پهپادها، لیزرها، ربات‌ها و بسیاری دیگر از فناوری‌های پیشرفته نیز همگی به این هفت عنصر وابسته‌اند — عناصری که چین اکنون عرضه آن‌ها را محدود کرده است.

کیت بردشر، رئیس دفتر پکن روزنامه «نیویورک تایمز»، در کتابی که به‌زودی درباره عناصر خاکی کمیاب منتشر خواهد کرد، می‌نویسد: «با سرعتی که حتی مقامات چینی را نیز غافلگیر کرد»، این محدودیت‌های صادراتی «باعث بروز کمبودی جهانی شد که پیامدهای آن در سراسر اقتصاد آمریکا و همچنین اقتصاد سایر دموکراسی‌های صنعتی در اروپا و آسیا احساس شد.»

دولت ترامپ سرانجام به آتش‌بسی با پکن دست یافت که موجب شد چین جریان صادرات عناصر خاکی کمیاب را از سر بگیرد؛ اما این توافق با پیامی بسیار صریح از سوی چین همراه بود: «ما هر زمان که بخواهیم، ​​می‌توانیم دوباره این کار را تکرار کنیم.»

در مورد ایران و تنگه هرمز نیز دقیقاً همین وضعیت برقرار است. در مورد ایران و چین، ترامپ — با عدم آینده‌نگری و نیندیشیدن به گام‌های بعدی — به تهران و پکن اجازه داد تا یکی از بدیهی‌ترین و در عین حال پرهزینه‌ترین درس‌های ژئوپلیتیک را به او بیاموزند: «دشمن هم حق رأی (یا حق اثرگذاری) دارد.»

اگر خاورمیانه‌ی دچار تفرقه، باز هم بیشتر از هم بپاشد چه خواهد شد؟

به یاد نمی‌آورم زمانی را که خاورمیانه تا این حد در تمامی گوشه‌وکنارهایش در حال فروپاشی و تکه‌تکه شدن باشد. این منطقه اکنون به چنان قطعات کوچک و متعددی تقسیم شده که هر یک از آن‌ها به واسطه فناوری، قدرتمندتر از هر زمان دیگری شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که هیچ قدرتی توان آن را ندارد که این اجزا را در قالب یک چارچوب منسجمِ پس از جنگ گرد هم آورد — چارچوبی که به ایالات متحده اجازه دهد از منطقه خارج شود و نظمی منطقه‌ای و باثبات را از خود بر جای بگذارد.

کافی است نگاهی به اطراف بیندازید: «شورای همکاری خلیج فارس» — که ساختار اصلی ائتلاف در این منطقه محسوب می‌شود و شامل عربستان سعودی، امارات، بحرین، قطر، کویت و عمان است — عملاً دچار فروپاشی شده است. در عوض، دو ائتلاف جدید در حال شکل‌گیری است: یکی متشکل از اسرائیل، امارات، یونان، قبرس و هند؛ و دیگری «ائتلاف دفاعی مکه» که شامل عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان می‌شود. در این میان، قطر و عمان نیز هر یک به دنبال توافق‌های اختصاصی خود با تهران هستند.

در ۲۶ اکتبر، شاهزاده خالد بن سلمان (وزیر دفاع عربستان)، سید عاصم منیر (فرمانده ارتش پاکستان) و ابراهیم کالین (مقام ارشد اطلاعاتی ترکیه) به تهران سفر کردند تا با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و محسن رضایی، از مقامات شورای عالی امنیت ملی، گفتگو کنند. به گفته وزارت امور خارجه عربستان، هدف از این دیدارها «کاهش تنش‌ها میان طرف‌های بحران کنونی» و «تشویق به گفتگو و راهکارهای دیپلماتیک» بوده است.

برای مقامات اماراتی بسیار شوکه‌کننده بود که دیدند سعودی‌ها به این سرعت در برابر تهران سر خم کردند. البته این اقدام نتیجه‌ای هم در بر نداشت؛ چرا که حوثی‌های تحت حمایت ایران، حملات خود علیه عربستان سعودی را تشدید کردند و در اواسط نوامبر، با استفاده از پهپادها، به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض و خط لوله نفت «شرق-غرب» عربستان حمله کردند.

در همین حال، فضای سیاسی اسرائیل نیز کمتر زمانی تا این حد دچار شکاف و چنددستگی بوده است؛ به‌طوری که مشخص نیست آیا ائتلاف مخالفان — به رهبری گادی آیزنکوت — و یا ائتلاف حاکم به رهبری نتانیاهو، هیچ‌کدام قادر به تشکیل دولت خواهند بود یا خیر.

لبنان از نخست‌وزیر و رئیس‌جمهوری ممتاز برخوردار است، اما شکاف میان شیعیان و سایر مسلمانان و مسیحیان لبنان — که ایران از آن بهره‌برداری کرده و در پی گسترش آن است — مانع از آن می‌شود که دولت بیروت بتواند شبه‌نظامیان حزب‌الله را خلع سلاح کند؛ گروهی که پیوسته لبنان را به جنگی با اسرائیل می‌کشاند که هیچ‌یک از مردم لبنان به آن رأی نداده‌اند. عراق نیز میان یک دولت منتخب و شبه‌نظامیان غیرمنتخبِ وابسته به ایران — که طبق قواعد خودشان عمل می‌کنند — دچار دودستگی شده است.

فلسطینی‌ها دچار تفرقه هستند؛ نه تنها میان حماس و تشکیلات خودگردان فلسطین، بلکه میان این تشکیلاتِ فاسد و نسل جوان و نوظهوری از فلسطینیان که خواهان پاکسازی آن و برگزاری انتخاباتی برای روی کار آمدن رهبریِ سالم و مشروع هستند.

هرچه کشورهای حوزه خلیج فارس بیشتر دریابند که دیگر نمی‌توانند امنیت خود را به واشنگتن واگذار کنند، امنیت‌شان بیش از پیش به توانایی‌شان برای همکاری با یکدیگر وابسته خواهد شد. متأسفانه، آن‌ها همچنان درگیر رقابت‌های قدیمی قبیله‌ای، مناقشات مذهبی و سیاسی، و ائتلاف‌های رقیب هستند. این منطقه واقعاً به «همسایگی» (همکاری میان همسایگان) نیاز دارد؛ چرا که طوفانی از سمت غرب در راه است.

پرسشی که پیش از این هرگز نشنیده بودم در اینجا مطرح شود

هوش مصنوعی چه تأثیری بر این منطقه و این مناقشه خواهد گذاشت؟ این همان طوفانی است که در راه است؛ طوفانی که اکنون به بازیگران کوچک امکان می‌دهد تا در ابعادی بسیار بزرگ عمل کنند.

کارشناسان سازمان ملل تخمین زده‌اند که تا سال ۲۰۲۴، تعداد جنگجویان فعال حوثی در یمن — یعنی هسته اصلی اعضای این جنبش — حدود ۳۵۰ هزار نفر بوده است. آن‌ها با بهره‌گیری از تسلیحات دقیق و ارزان‌قیمت، توانسته‌اند عربستان سعودی را — که جمعیتی حدود ۳۵ میلیون نفر دارد — به وحشت بیندازند و با تسلط بر تنگه باب‌المندب، کنترل ورود و خروج به دریای سرخ را در دست بگیرند.

کبیر تانجا و سیدارت یاداو، تحلیلگران مسائل امنیتی، در یادداشتی با عنوان «کلیک‌ها و کلاشینکف‌ها: حوثی‌ها، هوش مصنوعی و بحثی جدید در حوزه امنیت»، به مطالعه‌ای از شرکت «آنتروپیک» (Anthropic) اشاره کردند که نشان می‌دهد حوثی‌ها «از مدل هوش مصنوعی “کلود” (Claude) برای پیشبرد سه برنامه توسعه تسلیحاتی استفاده کرده‌اند: یک راکت هدایت‌شونده، یک موشک بالستیک با برد بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر، و یک موشک چندمنظوره که شامل گونه‌ای مجهز به «وسیله پروازی هایپرسونیک» (مافوق صوت) بوده است.»

حال تصور کنید تا پایان سال ۲۰۲۷ چه پیش خواهد آمد؛ زمانی که مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی احتمالاً به مرحله «خودبه‌سازی بازگشتی» (recursive self-improvement) می‌رسند — یعنی عملاً از انسان‌ها پیشی گرفته و خودشان، خود را ارتقا می‌دهند — و ربات‌های انسان‌نما نیز بیش از پیش شبیه به انسان می‌شوند.

با گسترش این فناوری، اگر سعودی‌ها امروز با حوثی‌ها مشکل دارند، باید دید یک سال دیگر چه وضعیتی خواهند داشت. یکی از جالب‌ترین افرادی که در اینجا با او مصاحبه کردم، میخایلو فدوروف، وزیر دفاع سابق اوکراین بود که در این کنفرانس نیز سخنرانی کرد. او توضیح داد که رمز جهش بزرگ اوکراین در نوآوری‌های حوزه پهپاد، تدوین قوانینی بوده که راه‌اندازی شرکت‌های پهپادی را بسیار آسان و سودآور کرده است.

او به من گفت: «در سال ۲۰۲۲، تنها هفت شرکت خصوصی پهپادی در اوکراین وجود داشت؛ اما در سال ۲۰۲۶، این تعداد به ۷۰۰ شرکت رسیده است.» این امر موجب شتابی سرسام‌آور در نوآوری شده است. او ویدیویی به من نشان داد که در آن یک پهپاد با سرعتی بالا از منطقه‌ای پر از گودال و خندق عبور می‌کرد؛ صحنه‌ای که واقعاً دلهره‌آور بود.

به گفته او، میدان نبرد آینده شامل «انبوهی از پهپادهای خودمختار، ربات‌های مستقل و عوامل هوش مصنوعی خواهد بود که هر نیروی پیاده‌نظامی را که حرکت کند، هدف قرار می‌دهند.» بنابراین، ناگزیر باید نیروهای پیاده‌نظام انسانی را با ربات‌ها جایگزین کرد، چرا که در برابر هجوم انبوه پهپادها، هیچ سرباز انسانی جان سالم به در نخواهد برد. طبق گزارش‌ها، دسامبر گذشته، اوکراین با استفاده از همین ابزارها، تنها در طول یک ماه، حدود ۳۵ هزار سرباز روسی را کشته یا به‌شدت مجروح کرد.

راستی، آیا نکته امیدوارکننده‌ای هم شنیدید؟

بله، شنیدم. این نکته را «صالح المشنوق»، مدرس سیاست تطبیقی ​​در دانشگاه «سنت ژوزف» لبنان مطرح کرد. او از مدافعان صریح صلح میان لبنان و اسرائیل و رهایی لبنان از چنگال مرگبار حزب‌الله است؛ گروهی که مدت‌هاست هر لبنانی را که جرأت کند خواهان صلح رسمی میان لبنان و اسرائیل باشد، تهدید می‌کند.

المشنوق به من گفت: «سال‌های متمادی، قدرت‌های منطقه‌ای مختلف لبنان را به گروگان گرفتند و روند صلح ما با اسرائیل را تابع منافع و هوس‌های خود کردند.» او افزود که نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد حدود نیمی از مردم لبنان — که شامل اکثریت مسلمانان سنی و نه فقط مسیحیان می‌شود — از توافق صلح با اسرائیل حمایت می‌کنند؛ رقمی که تقریباً دو برابرِ آمار یک سال پیش است.

او گفت: «ما می‌خواهیم بخشی از خاورمیانه‌ای باشیم که به هم پیوسته، مرفه و از نظر سیاسی و مذهبی مداراگر است؛ اما اگر همچنان درگیر جنگ با اسرائیل باشیم — صرفاً به این دلیل که این جنگ به نفع ایران و شبه‌نظامیان وابسته به آن، یعنی حزب‌الله، تمام می‌شود — چنین چیزی هرگز محقق نخواهد شد.»

مشاهده و تحلیل المشنوق مرا شگفت‌زده نمی‌کند. من نوعی واقع‌گرایی مشابه را در میان جوانان فلسطینی مشاهده می‌کنم؛ کسانی که خواستار برگزاری انتخابات و دگرگونی در «تشکیلات خودگردان فلسطین» هستند و صرفاً می‌خواهند کار را پیش ببرند: تشکیل یک دولت فلسطینی در کنار اسرائیل.

اگر بتوان به نحوی به سلطه‌ی مرگبارِ ایرانی پایان داد که همواره آماده است تا به خاطر ایدئولوژی بیمارگونه‌ی «اسلام‌فاشیستی» خود، تا آخرین نفر از فلسطینی‌ها و لبنانی‌ها بجنگد، و اگر بتوان از شرِ نفوذِ فلج‌کننده‌ی بنیادگرایان یهودی و حماس نیز رهایی یافت، آنگاه اراده برای ایجاد تغییری بنیادین در سراسر این منطقه شکل خواهد گرفت.

این جنگ با ایران، که بدون داشتن متحد، مشروعیت جهانی، طرح جایگزین (Plan B) و درکی از پویایی‌های داخلی ایران آغاز شد، هرگز نباید به این شکل شروع می‌شد. با این حال، نحوه‌ی پایان یافتن آن از اهمیتی حیاتی برخوردار است؛ چرا که بر سیاستِ تک‌تک کشورهای منطقه تأثیر خواهد گذاشت و پیامدهای آن در سطح جهانی نیز احساس خواهد شد.



نظر شما درباره این مقاله:









 

ايران امروز (نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايت‌ها و نشريات نيز ارسال می‌شوند معذور است.
استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net