عاشقان و جاسوسان:
«تله‌های عاطفی» برای سرقت اسرار
جسی یانگ / سی‌ان‌ان
جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
وقتی عبارت «تله عاطفی» (Honey Trap) را می‌شنوید، شاید صحنه‌ای از فیلم‌های جیمز باند در ذهنتان تداعی شود: زنی زیبا و مرموز که با بهره‌گیری از جذابیت خود به فردی بی‌خبر نزدیک می‌شود، وانمود به ابراز علاقه می‌کند و در همین حین اطلاعات ارزشمندی را از او بیرون می‌کشد.
اما این ترفند تنها مختص فیلم‌های جاسوسی و هیجان‌انگیز نیست؛ بلکه پیشینه‌ای طولانی دارد و همچنان توسط جاسوسان در سراسر جهان به کار گرفته می‌شود. پیامدهای گرفتار شدن در چنین دام‌هایی برای شرکت‌ها و افراد می‌تواند بسیار سنگین و تکان‌دهنده باشد.
جنسن هوانگ، مدیرعامل شرکت انویدیا (Nvidia)، شاید به‌تازگی به شکلی ناخوشایند متوجه این واقعیت شده باشد. او روز پنجشنبه، پس از یک هفته پرالتهاب برای شرکتش — که بزرگترین تولیدکننده تراشه‌های هوش مصنوعی در جهان است — از سمت خود کناره‌گیری کرد. این بحران زمانی آغاز شد که گزارش‌هایی مبنی بر رابطه او با زنی منتشر شد؛ زنی که مقامات آمریکایی معتقدند اطلاعاتی را به دولت چین منتقل می‌کرده است.
هنوز جزئیات بسیاری نامشخص است؛ از جمله اینکه «آلیس هوانگ» (که نسبتی با جنسن هوانگ ندارد) چگونه و چه زمانی توسط سرویس‌های اطلاعاتی چین جذب شده و آیا واقعاً اطلاعاتی فاش شده است یا خیر. پکن این اتهامات مبنی بر جاسوسی او برای چین را «گمانه‌زنی‌های بی‌اساس» خوانده است. با این حال، این ماجرا پیامدهای جدی‌تری فراتر از انویدیا و جنسن هوانگ دارد؛ به‌ویژه در روابط میان ایالات متحده و چین که رقبای اصلی در رقابت برای تسلط بر حوزه هوش مصنوعی محسوب می‌شوند.
آیزاک استون فیش، بنیان‌گذار شرکت اطلاعات تجاری «استراتژی ریسک‌ها» (Strategy Risks)، می‌گوید: «اینکه مدیرعامل یکی از مهم‌ترین شرکت‌های جهان، بدون در نظر گرفتن عواقب، با فردی وارد رابطه می‌شود که گفته می‌شود عامل حزب کمونیست است، بسیار تأمل‌برانگیز و عجیب است.»
او می‌افزاید: «شاید او هرگز هیچ اطلاعات مهمی را با آن زن در میان نگذاشته باشد، اما صرفِ وجودِ چنین رابطه‌ای، به‌خودی‌خود یک مشکل محسوب می‌شود.»
در گذشته، بسیاری از چهره‌های سرشناس قربانی عملیات‌های اطلاعاتی موسوم به «تله عاطفی» شده‌اند. به گفته استون فیش، استفاده از تله‌های عاطفی «یکی از قدیمی‌ترین ترفندها» در دنیای جاسوسی است و همچنان — به‌ویژه توسط عوامل چینی و روسی — به‌طور گسترده‌ای به کار گرفته می‌شود.
چگونه یک «تله جنسی» پهن کنیم؟
جان سایفر، افسر سابق اطلاعاتی سازمان سیا (CIA) که در آسیا و اروپا خدمت کرده و اکنون پژوهشگر ارشد در «مرکز اطلاعات، سیاست و امنیت بین‌المللی مایکل وی. هایدن» است، می‌گوید: سرویس‌های اطلاعاتی همه کشورها افرادی را هدف قرار می‌دهند که ممکن است به اطلاعات مهم دسترسی داشته باشند.
اما دولت‌های اقتدارگرا اغلب در موقعیت بهتری قرار دارند تا مأموران خود را به سمت انجام مأموریت‌های دشواری سوق دهند که با مسائل جنسی و عاطفی گره خورده‌اند.
سایفر می‌گوید: «چینی‌ها، روس‌ها و دیگران می‌توانند از روش‌های دستکاری و فشار بسیار بیشتری (برای جذب جاسوس) استفاده کنند. آن‌ها می‌توانند بگویند: “ببین، اگر با ما همکاری نکنی، اجازه نمی‌دهیم به خانه برگردی یا دیگر نمی‌توانی خانواده‌ات را ببینی.”»
روش‌های بسیاری برای پهن کردن یک «تله جنسی» وجود دارد.
پیتر متیس، رئیس «بنیاد جیمزتاون» — یک اندیشکده سیاست دفاعی مستقر در واشنگتن — می‌گوید: یکی از روش‌ها این است که فرد هدف را به موقعیتی حساس و دردسرساز (از نظر اخلاقی یا اجتماعی) بکشانند و سپس از او باج‌خواهی کرده یا تهدیدش کنند. برای مثال، اگر فرد به یک روسپی‌خانه برود یا با یک کارگر جنسی رابطه برقرار کند، سرویس اطلاعاتی وارد عمل شده و می‌گوید: «خب، ما می‌توانیم تو را دستگیر کنیم، یا اینکه می‌توانی به ما کمک کنی.»
سایفر می‌گوید روش دیگر — که در فیلم‌ها و رسانه‌ها بسیار به تصویر کشیده می‌شود اما در واقعیت کمتر رایج است — این است که یک مأمور خارجیِ آموزش‌دیده مستقیماً به فرد هدف نزدیک شود، با این قصد که از همان ابتدا او را اغوا کرده و مورد سوءاستفاده قرار دهد. نمونه‌ای از این مورد، ماجرای یک مأمور زن موساد بود که با هویت جعلی یک گردشگر آمریکایی به نام «سیندی»، مردخای وانونو — تکنسین سابق هسته‌ای — را اغوا و سپس ربود. وانونو کسی بود که اسرار برنامه هسته‌ای اسرائیل (که هنوز هم رسماً اعلام نشده است) را به شکلی جنجالی در اختیار مطبوعات بریتانیا قرار داده بود.
مردخای وانونو که اسرار برنامه هسته‌ای اسرائیل را فاش ساخت
با این حال، سناریوی محتمل‌تر به این صورت است: یک مرد یا زن به‌طور طبیعی و در روندی عادی، با فردی که مورد توجه یک سرویس اطلاعاتی است، رابطه برقرار می‌کند. سرویس اطلاعاتی از این رابطه آگاه می‌شود و سپس آن فرد را — چه از طریق ایجاد انگیزه (و دادن امتیاز) و چه از طریق اجبار — به خدمت می‌گیرد تا از فردِ هدف اطلاعات جمع‌آوری کند.
معشوق‌های مخفی و فرزندان ساختگی
این ترفندها پیشینه‌ای طولانی دارند؛ برای نمونه، در دوران جنگ سرد، آلمان شرقی مردانی خوش‌سیما و جذاب را آموزش می‌داد تا به عنوان «جاسوسان رومئو» (Romeo spies) فعالیت کنند.
به گفته «سایفر»، روس‌ها نیز در آن دوره «همواره» از این روش استفاده می‌کردند و مأموران زن و مرد خود را به سراغ دیپلمات‌ها یا روزنامه‌نگاران غربی در هتل‌ها می‌فرستادند تا با کوبیدن به درِ اتاقشان، سر صحبت را باز کنند.
در ماجرایی بسیار عجیب و جنجالی که از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ به طول انجامید، یک خواننده مردِ «اپرا پکن» توانست «برنارد بورسی‌کو»، دیپلمات فرانسویِ مستقر در پکن را متقاعد کند که زن است؛ این فریب به شکل‌گیری یک رابطه عاشقانه پنهانی انجامید. این خواننده، «شی پی پو»، موفق شد نزدیک به دو دهه به این فریب ادامه دهد و حتی مدعی شد که پسری از بورسی‌کو به دنیا آورده است. بر اساس گزارش‌های آرشیوی روزنامه نیویورک تایمز، این پسربچه در واقع متعلق به اقلیت اویغور چین بود که توسط مادر بسیار فقیرش فروخته شده بود.
در مقطعی، سرویس اطلاعاتی چین به سراغ بورسی‌کو رفت و به او گفت که تنها در صورتی می‌تواند به دیدارهای خود با «شی» ادامه دهد که اطلاعاتی از سفارت فرانسه در اختیار آن‌ها بگذارد. بورسی‌کو که نگران امنیت «شی» بود، تن به این خواسته داد و سال‌ها اسناد محرمانه را به آن‌ها تحویل می‌داد، تا اینکه سرانجام توانست «شی» و آن پسر را با خود به فرانسه ببرد. در آنجا، این دو عاشق دستگیر و زندانی شدند، اما بعدها مورد عفو قرار گرفتند. در این میان، جنسیت واقعی «شی» آشکار شد که ضربه روحی سنگینی به بورسی‌کو وارد کرد.
پرونده مشهور دیگر مربوط به اوایل دهه ۲۰۰۰ است که در آن نام «کاترینا لیانگ»، یک زن چینی-آمریکایی، مطرح شد. اف‌بی‌آی (FBI) مبالغ هنگفتی به او می‌پرداخت تا علیه چین جاسوسی کند، اما او در واقع یک مأمور دوجانبه بود که اطلاعات طبقه‌بندی‌شده را به پکن می‌رساند. او هم‌زمان با دو مأمور اف‌بی‌آی — از جمله مأمور رابطِ (handler) اصلی‌اش — رابطه عاشقانه داشت. او و مأمور رابطش در سال ۲۰۰۳ دستگیر شدند؛ اما به موجب یک توافق قضایی، او تنها سه ماه را در زندان گذراند.
سایفر می‌گوید جاسوسان چینی «به سراغ همه می‌روند. آن‌ها به سراغ استرالیایی‌ها، ویتنامی‌ها، سنگاپوری‌ها و دیگران می‌روند... هر چیزی که حزب کمونیست چین به آن علاقه داشته باشد، آن‌ها راهی برای دست یافتن به آن پیدا می‌کنند.»
استون‌فیش با تأیید این موضوع گفت که احتمالاً تاکتیک‌های مشابهی علیه اهدافی در ژاپن، کره و اروپا نیز به کار گرفته می‌شود؛ و حتی شرکت‌های چینی ممکن است در جریان جاسوسی‌های صنعتی، از تله‌های عاطفی (یا «هانی‌پات») علیه رقبای داخلی خود استفاده کنند.
در همین حال، چین به شهروندان خود هشدار داده است که مراقب باشند قربانی چنین اقداماتی نشوند. وزارت امنیت دولتی چین در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که مواردی از «جاسوسی خارجی» را شناسایی کرده که در آن‌ها از «روابط عاشقانه و دوستیابی آنلاین» به عنوان نقطه ورود استفاده شده است.
این وزارتخانه هشدار داد: «آن‌ها با پنهان کردن دقیق هویت خود، طراحیِ به‌ظاهر “دیدارهای سرنوشت‌ساز” و تنیدن تله‌های فریبنده، به دنبال جذب افراد در داخل چین، سرقت اسرار دولتی و به خطر انداختن امنیت ملی چین هستند.»
در ماجرای شرکت «انویدیا» چه چیزی در خطر است؟
به گفته «سایفر»، تله‌های عاطفی تنها در حدود ۱۰ درصد موارد موفق عمل می‌کنند؛ اما او می‌افزاید: «در دنیای جاسوسی، کافی است بتوانید چند فرد کلیدی را در موقعیت‌های حساس به دام بیندازید.» حتی اگر از هر ۱۰۰۰ تلاش، تنها یکی موفق باشد، باز هم می‌توان آن را یک پیروزی بزرگ دانست؛ به‌ویژه اگر آن افراد به اسرار مهمی دسترسی داشته باشند.
در فضای ژئوپلیتیک و فناوریِ امروز، اسرار بسیاری برای ربودن وجود دارد.
متیس می‌گوید: «هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری‌های کلیدی شناخته می‌شود که برای سایر حوزه‌ها حیاتی است. این فناوری امکان تولید صنعتی، اکتشافات علمی، کنترل اجتماعی و تعیین اهداف نظامی را فراهم می‌کند. اگر نگاهی به کل این صنعت بیندازید، درخواهید یافت که هر یک از رهبران یا مدیران ارشد (سطح C-suite) این شرکت‌ها، می‌توانند هدفی برای سرویس‌های اطلاعاتی باشند.»
استون‌فیش معتقد است که روابط پرتنش میان ایالات متحده و چین، لایه‌ای دیگر از خطر را به ماجرا می‌افزاید؛ به‌طوری که پیامدهای پرونده انویدیا می‌تواند به بی‌اعتمادی متقابل دامن بزند. از دیدگاه آمریکا، تلاش ادعاشده برای به دام انداختن «جنسن هوانگ» (مدیرعامل انویدیا)، نمونه‌ای «بسیار آشکار از جاسوسی» است؛ در حالی که چین ممکن است نگران باشد که انویدیا — به عنوان بازیگری قدرتمند در عرصه هوش مصنوعی — علیه منافع پکن عمل کند.
اما در نهایت، به گفته استون‌فیش و متیس، همه ما انسان هستیم. همه ما روابطی داریم که ممکن است مورد سوءاستفاده قرار گیرند؛ چه این روابط عاشقانه باشند، چه دوستانه (غیرعاشقانه)، حرفه‌ای و یا هر نوع دیگر. تنها راهِ بی‌بروبرگرد برای اینکه هدف قرار نگیرید، گوشه‌نشین شدن است؛ بنابراین بهترین کاری که شرکت‌ها و افراد می‌توانند انجام دهند، حفظ هوشیاری است.
یا به قول متیس: «شما یک هدف هستید. ساده‌لوح نباشید. و حتماً سؤال بپرسید.»
