استراتژی نظامی حماس اشتباه بود و هست

“باید بدنبال یک راه حل دمکراتیک برای فلسطین بود”‏

قابل انکار نیست که حکومت اسرائیل عملا بر تمامی ابعاد زندگی فلسطینیان تسلط دارد. حتی اگر جنگ غزه و ۷۰ هزار کشته آنرا را کنار بگذاریم، می‌بینیم که اسرائیل از یک طرف شرایط اجتماعی و ‏خودمختاری سیاسی فلسطین را کنترل می‌کند و از طرف دیگر امور اقتصادیشان (از جمله اخذ مالیات، ‏حق ساختمان و فروش نیروی کار به اسرائیلی‌ها) را تحت مقررات خود دارد. ‏

در این تسلط بسیار گسترده ۶۰ ساله می‌توان تبعیض فاحشی را ملاحظه کرد. به عنوان مثال، تولید ناخالص ملی (سرانه) فلسطینی حدود ۳ هزار ‏دلار و مشابه آن در اسرائیل حدود ۶۰ هزار دلار در سال است‎.‎

نحوه تسلط اسرائیل بسیار گسترده و خشونت آمیز است. حتی علی رغم اعلام آتش بس غزه (توسط دولت نتانیاهو در اکتبر ۲۰۲۵) ، صدها نفر در کرانه باختری و غزه توسط ارتش اسرائیل و شهرک‌نشین‌ها کشته شده‌اند.

نتانیاهو چند قطبی‌سازی و رادیکالیسم و تضعیف سیاسی جامعه فلسطینی ‏‏(از جمله تشویق شکل گیری حماس در برابر فتح) را دنبال کرده تا به اهداف خود نزدیک‌تر شود‎.‎

بدین ترتیب مسئولیت مستقیم خشونت نظامی، محاصره و شهرک‌سازی‌ دولت اسرائیل کاملا روشن است.

در همین حال قابل انکار نیست که رهبری فلسطینیان نیز گرفتار یک چرخه خودکامه و استبدادی است. در کرانه ‏باختری حکومت خودگردان فتح (محمود عباس) ده‌ها سال است که با فساد گسترده حکمرانی می‌کند و اجازه اعتراض ‏به کسی نمی‌دهد. ‏

عباس در سال ۲۰۰۵ در انتخابات پیروز شد و از آن پس انتخاباتی برای مقام وی صورت نگرفته. آخرین انتخابات قوه ‏مقننه نیز در سال ۲۰۰۶ برگزار شد.

بی‌اعتمادی نسبت به نهادهای سیاسی فلسطینی چنان گسترده است که در ‏انتخابات شوراهای محلی ۲۰۲۱ تنها ۳۹ درصد از مردم شرکت کردند‎.‎

اوضاع غزه و حکومت حماس فاجعه آمیزتر است. حماس از طریق انتخابات در سال ۲۰۰۶ به قدرت رسید اما ‏پس از آن اجازه انتخابات دیگری را نداد.

به اضافه، حماس سیاست تضاد با عباس را دنبال کرد، و عملا زمینه ‏تجزیه فلسطینیان به “غزه‌ای”، “کرانه‌ای”، و “بیت‌المقدسی” را تشویق کرد‎.‎

سیاست حماس علیه اسرائیل قهرآمیز است و «قیام مسلحانه» ۷ اکتبر زمینه مرگ ده‌ها هزار فلسطینی و فروپاشی اقتصادی غزه و ویرانی تمدنی ‏این منطقه را فراهم آورد.

در پی این قیام مسلحانه، سطح زندگی مردم در غزه افت فاجعه‌بار داشته و بیکاری عملا تمام جامعه را دربر گرفته است. در ‏چنین شرایطی، مهاجرت فلسطینی‌ها، هم از کرانه باختری و هم از غزه، قابل ملاحظه می‌باشد و خواهد بود‎.‎‏

مهاجرت فلسطینی‌ها از ‏غزه و پاکسازی نژادی، از آرزو‌های نیروهای افراطی در اسرائیل است. متاسفانه حماس امکان تحقق این آرزو را برای افراطی‌ترین ‏جریان‌های سیاسی اسرائیلی فراهم آورد.

آنچه شاید بتواند فلسطینی‌ها را متحد و در برابر اسرائیل نیرومند کند ساختمان یک دمکراسی درونی است. امری که ‏نه رهبری فتح و نه حماس به آن نظر دارند.

اسرائیل نیز – علی رغم توانایی‌های بزرگی که دارد – برای ساختمان یک جامعه ‏دمکراتیک فلسطینی تلاش نمی‌کند بلکه خلاف آنرا را در دستور کار دارد.

اتحاد پنج میلیون فلسطینی زیر یک بیرق دمکراتیک می‌تواند آنها را در برابر نه میلیون اسرائیلی قدرتمند کند. یک رهبری ‏دمکراتیک فلسطینی قادر به مذاکره با اسرائیل و پیدا کردن یک «راه حل دو کشوری» خواهد بود.

جامعه و ‏دولت اسرائیل نیز اگر به اختیار از یک جامعه دمکراتیک فلسطینی استقبال نکند گرفتار استمرار این بحران ‎خواهد بود.

متاسفانه، امروز اگر ویژگی‌های جوامع آزاد و دموکراتیک را مبنای سنجش قرار دهیم جامعه فلسطین از نظر شاخص‌ دموکراسی در جایگاه بسیار ضعیفی قرار دارد.

عملیات انتحاری ۷ اکتبر حماس امکان این پیشرفت را محدودتر کرده است. با این حال مردم فلسطین باید برای تحقق یک جامعه قانونمند و مردمسالار تلاش کنند.

فلسطینی‌ها نیازمند آزادی و، در همان حال، امکان مقاومت در برابر اشغال هستند. سیاستی که حقوق مردم را نادیده بگیرد، و فلسطینی‌ها را به یک جنگ بی‌پایان ببرد، شکست خورده و خواهد خورد. راه آزادی فلسطین باید اشغال را به چالش بکشد ولی، در همان حال، برای ساختمان یک جامعه‌ آزاد و حکومتی پاسخگو، پیش برود.

————
* زیرنویس: برای آمار درآمد سرانه رجوع کنید به ارقام بانک جهانی:
https://data.worldbank.org