نفس بگیر رفیق! / حامد پاک طینت
دو هفته پیش، خبر زیرپوستی مبنی بر نامه‌نگاری معاون رئیس جمهور آمریکا به رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران منتشر شد و محسن رضایی تنها به مودبانه بودن لحن نویسنده این نامه بسنده کرد!
هیچ تحلیلگر یا اندیشکده‌ای در خصوص این رخداد به ظاهر ساده تحلیلی ارائه نداد؛
از قرار معلوم نامه حاوی توافق نهایی یا شروط صلح نبوده بلکه هدف اصلی بررسی یک چارچوب برای از سرگیری مذاکرات تعیین شده و ونس در این نامه پیشنهاد کرده دیداری مستقیم در قطر یا ترکیه بین مقامات دو کشور برای حل و فصل منازعات برگزار گردد؛
نامه‌ای بی‌پاسخ!
پرسش مهم این است که چرا محسن رضایی و تیم مذاکره کننده تصمیم گرفتند به این نامه واکنشی نشان ندهند؟
حکمرانی سیاسی در ایران به احتمال قریب به یقین تاریخ جنگ‌هایی که آمریکا در آن افتخارآفرین نبوده را از سال‌ها پیش مطالعه و الگوی رفتاری خود قرار داده است.
آمریکا بدلیل برتری تکنولوژیک و اطلاعاتی در جنگهای کوتاه مدت پیروز قاطع است اما در جنگهای بلندمدت برغم پیروزی نظامی، بدلیل گرفتار شدن در یک باتلاق منطقه‌ای و در یک بازه زمانی طولانی، امکان اعلام پیروزی رسمی را عملا از دست می‌دهد.
جنگ ویتنام چنین بود، جنگ عراق و افغانستان نیز با آمریکا عینا همین اتفاق افتاد؛ هیچیک از این جنگها، جنگ‌هایی نبودند که برغم برتری نظامی آمریکا، امکان اعلام پیروزی داشته باشد و به عنوان یک لکه سیاه در تاریخ آمریکا باقی ماند. جنگ شوروی با افغانستان نیز از همین الگو پیروی می‌کند. در این سبک جنگها، کشور ضعیف‌تر لزوما به دنبال شکست طرف قوی‌تر نیست، کافی است اعلام پیروزی را برای او ناممکن کند!
چریک‌های ویتنامی با حمایت شوروی و چین جنگ با آمریکایی‌ها را طولانی کردند و موجب فرسایش اراده سیاسی آنها شدند؛ مجاهدین افغانستان هم امکانات نظامی و لجستیکی قابلی نداشتند اما با طولانی کردن جنگ، هزینه سیاسی و اقتصادی ادامه نبرد برای شوروی را بالا بردند، در زمان طالبان نیز عینا همین استراتژی برگزیده شد؛ گروه‌های مقاومت عراقی نیز با طولانی کردن مبارزه، هزینه حضور آمریکا را افزایش دادند، تلفات و هزینه سیاسی برای آمریکا ایجاد کردند و مشروعیت حضور آمریکا را فرسایش دادند.
درست یا غلط، حکمرانی سیاسی در ایران همین روش را الگوی مبارزه خود با آمریکا قرار داده است. این الگوی راهبردی به طرز عجیبی با الگوی ایدئولوژیک حاکم نیز تطابق دارد. در واقع آمریکایی‌ها به وضوح پاسخ خود را از بی‌پاسخ ماندن نامه دریافت کرده‌اند و جایگزینی روبیو برای مذاکره با ایران توسط ترامپ شاهدی بر این مدعاست.
آنچه اما در این الگو به کل مغفول می‌ماند اقتصاد است!
اقتصاد ویتنام پس از ده سال جنگ با آمریکا تبدیل به یک ویرانه شد. آمار تایید می کند ساز و کار بسیج گونه جنگی، در دوران صلح عمل نکرد و کشور را به گِل نشاند؛ در افغانستان نیز این الگو موجب آواره شدن بیش از ۶ میلیون افغان به خارج از کشور و سقوط ۶۰ درصدی تولید کشاورزی و صنعتی شد تا جائیکه موضوع بیکاری هنوز دامان این کشور را رها نکرده است. اقتصاد افغانستان اینک دو دهه است به کمک‌های خارجی وابسته شده و عملا جیره خوار آمریکاست! در عراق ۵ میلیون نفر از خانه‌های خود آواره شدند و بخش بزرگی از زیرساخت از جمله مدارس، بیمارستان‌ها، و خدمات عمومی از بین رفت و بانک جهانی بودجه بازسازی عراق را از بزرگترین بودجه‌های بازسازی پساجنگ در تاریخ بشر محاسبه نموده است.
اگر تحلیل اینجانب از آنچه در ذهن تصمیم‌گیران کشور می‌گذرد درست باشد پیش‌بینی همه ما از آینده کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت کشور باید مورد بازبینی قرار گیرد و بطور خاص تعریف همه ما از مسئولین دولتی گرفته تا فعال اقتصادی از فضای اقتصاد ایران و فضای کسب و کار این کشور باید تجدید ارزیابی شود.
ترجمه کوتاه تحلیلی که از اینجانب مطالعه فرمودید این است که ما در ابتدای یک ماراتُن بسیار طولانی مدت هستیم که نَفَس را از جمع بسیاری از آنها که خود را برای این مسیر طولانی، طاقت فرسا و تاریخی آماده نکرده‌اند خواهد برید!
مجمع فعالان اقتصادی
