جریان نفت خلیج فارس با وجود افزایش حملات ایران، همچنان ادامه دارد
پیتر ایویس / نیویورک تایمز / ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶
ایران در تنگه هرمز به تعداد بسیار بیشتری از نفتکشها حمله می‌کند، با این حال شرکت‌های کشتیرانی همچنان از این آبراه عبور کرده و حجم قابل‌توجهی نفت را جابه‌جا می‌کنند.
بر اساس داده‌های سازمان‌هایی که حوادث دریایی را رصد می‌کنند، از ابتدای ماه جاری تاکنون ۲۶ شناور هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که این دوره را به خطرناک‌ترین زمان برای کشتیرانی در طول جنگ با ایران تبدیل کرده است. روز چهارشنبه، یک کشتی کانتینربَر به طول ۷۳۰ فوت (حدود ۲۲۲ متر) پس از اصابت یک پرتابه غرق شد.
با بهره‌گیری از حفاظت نظامی ایالات متحده، تعداد بیشتری از نفتکشها به این تنگه بازگشته بودند. این امر باعث شد تا صادرات نفت از خاورمیانه در ماه گذشته به سطوح پیش از جنگ نزدیک شود.
اما در حالی که به نظر می‌رسد تشدید حملات ایران به نفتکشها با هدف معکوس کردن این روندِ رو به رشد صورت گرفته باشد، داده‌های شرکت‌های رصدکننده محموله‌های نفتی نشان می‌دهد که بهبود اخیر در صادرات از طریق این تنگه همچنان حفظ شده است.
وب‌سایت «TankerTrackers.com» اعلام کرد که در ماه جاری به‌طور میانگین روزانه بیش از ۱۲ میلیون بشکه نفت خام از این آبراه عبور کرده است که اندکی بیشتر از میانگین ماه سپتامبر است. سمیر مدنی، یکی از بنیان‌گذاران این مجموعه، گفت: «روند صادرات همچنان رو به تقویت است.»
شرکت «Kpler» که یک موسسه دیگر در زمینه تحلیل‌های دریایی است، اعلام کرد که در ماه جاری روزانه نزدیک به ۱۰ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور کرده که نسبت به رقم حدود ۱۱ میلیون بشکه در ماه سپتامبر، کاهش داشته است.
نفتکشها معمولاً هنگام عبور از تنگه، فرستنده‌های (ترانسپوندرهای) خود را خاموش می‌کنند؛ بنابراین رصدکنندگانِ کشتی‌ها با انتظار برای روشن شدن مجدد این فرستنده‌ها و همچنین با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و سایر اطلاعات، مسیر حرکت شناورها را بازسازی می‌کنند. آمار ارائه‌شده توسط این منابع ممکن است با یکدیگر متفاوت باشد و آن‌ها اغلب با کسب اطلاعات بیشتر، برآوردهای اخیر خود را به سمت بالا اصلاح می‌کنند.
آمار هر دو مجموعه برای عبور از تنگه، همچنان بسیار کمتر از رقم ۱۷ میلیون بشکه در روزی است که درست پیش از آغاز جنگ (در اواخر فوریه) از این مسیر عبور می‌کرد.
برخی تحلیلگران می‌گویند نشانه‌هایی وجود دارد که تشدید حملات ایران باعث شده برخی از شرکت‌های کشتیرانی در مورد عبور از این تنگه دچار تردید شوند. دیمیتریس مانیاتیس، بنیان‌گذار شرکت «ماریسکس» (Marisks) که در زمینه مدیریت ریسک‌های دریایی فعالیت می‌کند، گفت به نظر می‌رسد برخی از گردانندگان کشتی‌ها که عازم این آبراه بودند، در پی حملات اخیر تصمیم گرفته‌اند از آن عبور نکنند. او گفت: «آن‌ها نمی‌خواهند خطر هدف قرار گرفتن را بپذیرند.»
این تنگه تنها مسیر صادرات نفت از خاورمیانه نیست. کشورهای حاشیه خلیج فارس حجم صادرات نفت خود را از طریق خطوط لوله‌ای که از این آبراه نمی‌گذرند، به‌طور قابل‌توجهی افزایش داده‌اند. به گزارش «تانکرترکرز» (TankerTrackers)، در ماه اکتبر تاکنون، آن‌ها روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت از طریق این مسیرها صادر کرده‌اند.
اگر جریان نفت از طریق خطوط لوله و تنگه را با هم در نظر بگیریم، در ماه جاری روزانه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت خام از خاورمیانه خارج شده است. پیش از آغاز جنگ، این منطقه از طریق تمامی مسیرها روزانه بیش از ۱۹ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد.
با این حال، خطوط لوله نیز در برابر حملات آسیب‌پذیر هستند. ماه گذشته، عربستان سعودی پس از حمله یک گروه شبه‌نظامیِ تحت حمایت ایران به خط لوله «شرق-غرب» این کشور، ناچار شد آن را برای مدتی تعطیل کند.
از زمان آغاز جنگ، ایران تلاش کرده است تا از تسلط خود بر کشتیرانی در این تنگه، به عنوان اهرمی راهبردی علیه ایالات متحده و اسرائیل استفاده کند. حملات ایران در ماه‌های نخست جنگ عملاً باعث بسته شدن این آبراه شد، اما پس از آنکه ارتش ایالات متحده در ماه مه طرحی را برای حفاظت از نفتکشها آغاز کرد، تعداد بیشتری از نفتکشها به این مسیر بازگشتند. هم‌زمان، یک محاصره دریایی توسط ایالات متحده مانع از آن می‌شود که ایران بتواند نفت خود را از طریق این تنگه صادر کند.
اگرچه جریان نفت از خاورمیانه افزایش یافته، اما قیمت نفت بسیار گران‌تر از دوران پیش از جنگ است. قیمت بنزین و گازوئیل همچنان بالاست و بر وضعیت مالی مصرف‌کنندگان و بسیاری از کسب‌وکارها فشار وارد می‌کند. هزینه حمل‌ونقل نفت در سراسر جهان به‌شدت افزایش یافته و بر هزینه‌هایی که واردکنندگان باید بپردازند، افزوده است. پیش از جنگ، هزینه حمل یک بشکه نفت از خلیج فارس به شرق آسیا حدود ۳ دلار بود؛ اما اکنون این رقم به بیش از ۳۰ دلار رسیده است. روز چهارشنبه، نفت خام برنت — که شاخصی بین‌المللی برای قیمت نفت محسوب می‌شود — با قیمتی نزدیک به ۱۰۶ دلار در هر بشکه معامله شد.
قیمت نفت تنها در صورتی به سطوح پیش از جنگ بازمی‌گردد که توافق صلحی پایدار میان ایالات متحده و ایران حاصل شود. برخی تحلیلگران نیز می‌گویند که ایران ممکن است حملات خود به نفتکشها را حتی تشدید کند.
نوآم رایدان، پژوهشگر ارشد در «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، می‌گوید: «آیا آن‌ها قصد دارند تنش را باز هم بیشتر کنند؟ من که چنین انتظاری دارم.»
افزایش تعداد حملات به نفتکشها در ماه جاری، پرسش‌هایی را درباره کارآمدی عملیات حفاظتی ارتش ایالات متحده ایجاد کرده است. ایران برای هدف قرار دادن کشتی‌ها از پهپاد و موشک استفاده می‌کند. ایالات متحده نفتکشها را در عبور از تنگه همراهی می‌کند و می‌کوشد جلوی تسلیحات ایرانی را بگیرد.
کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی «فرماندهی مرکزی ایالات متحده» (سنتکام) — شاخه‌ای از ارتش که مسئولیت عملیات حفاظت از نفتکشها را بر عهده دارد — در پاسخ به این پرسش که آیا این حملات نشان‌دهنده ناتوانی آمریکا در محافظت از برخی نفتکش‌هاست، گفت: «سنتکام همچنان هوشیار و در منطقه حاضر است و به همکاری با شرکای منطقه‌ای و صنعت کشتیرانی برای حفاظت از شناورهای تجاری ادامه می‌دهد.»
کاپیتان هاوکینز اظهار داشت که در ماه‌های اخیر، ۱.۲۵ میلیارد بشکه نفت با پشتیبانی ارتش ایالات متحده از این تنگه عبور کرده است و تنها در روز دوشنبه، ۱۹ میلیون بشکه از آنجا رد شده‌اند.
او گفت: «با وجود اقدامات خصمانه و غیرموجه ایران، عبور و مرور از تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.»
در روزهای اخیر، درگیری میان عربستان سعودی و حوثی‌ها — گروه شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در یمن — شدت گرفته است. روز سه‌شنبه، حوثی‌ها ساختمانی متعلق به شرکت عظیم انرژی دولتی «سعودی آرامکو» را هدف قرار دادند. در طول آخر هفته، آن‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض حمله کردند که منجر به کشته شدن دست‌کم ۱۳ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۰۰ تن شد.
حوثی‌ها بخش‌هایی از یمن را در کنترل دارند که می‌توانند از آن برای تهدید نفتکشها در دریای سرخ استفاده کنند؛ نفت‌کش‌هایی که نفت را از خط لوله «شرق-غرب» در سواحل غربی عربستان سعودی بارگیری می‌کنند.
اما با وجود این اختلالات، عربستان سعودی همچنان حجم قابل‌توجهی نفت صادر کرده است. بر اساس داده‌های «تَنکِر تِرَکِرز» (TankerTrackers)، این کشور در ماه جاری تاکنون روزانه ۷.۷ میلیون بشکه نفت صادر کرده که نزدیک به ۳ میلیون بشکه از آن در سواحل غربی بارگیری شده است.
