آیا آمریکا یک نوع جدید مین دریایی ایران را هدف قرار داده است؟
جان ایزمی / نیویورک تایمز / ۳۱ اوت ۲۰۲۶
حملات هوایی آمریکا علیه ایران که بامداد روز دوشنبه انجام شد، دو پرتابگر راکتی ایرانی را هدف قرار داد؛ پرتابگرهایی که به گفته مقامهای نظامی آمریکا ممکن بود توان شلیک مینهای دریایی کوچک را داشته باشند.
اما استفاده از چنین سلاحی ــ یعنی راکت توپخانهای که یک مین را در آب رها میکند ــ غیرمعمول خواهد بود و میتواند نشاندهنده آن باشد که ایران راه دیگری برای ایجاد احتمالی آشوب در تنگه هرمز ایجاد کرده است.
کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی آمریکا، که عملیات نظامی در خاورمیانه را هدایت میکند، گفت: «نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال آمادهسازی برای شلیک راکتهای حامل مینهای دریایی به داخل تنگه هرمز مشاهده شدند.»
پس از این حملات ــ که نخستین حملات تأییدشده علیه ایران از ۲۹ ژوئیه به شمار میرفت ــ ایران در واکنش، یک رشته موشک بالستیک میانبرد به سوی پایگاههایی در اردن و امارات متحده عربی شلیک کرد؛ پایگاههایی که میزبان نیروهای آمریکایی هستند. گزارشی درباره خسارت یا تلفات ناشی از حمله متقابل ایران منتشر نشده است.
تنگه هرمز، که بخش قابلتوجهی از نفت جهان از طریق نفتکشها از آن مسیر به بازارهای بینالمللی منتقل میشود، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه حمله مشترکی را علیه ایران آغاز کردند، همواره با تهدید روبهرو بوده است.
این جنگ بسیاری از شرکتهای کشتیرانی را وادار کرده است برای دور زدن تنگه هرمز مسیرهای دیگری را انتخاب کنند. عربستان سعودی، بزرگترین تولیدکننده نفت منطقه، انتقال بخش بیشتری از نفت خام خود را از مسیر دریای سرخ انجام داده است.
ایران از دیرباز به داشتن زرادخانهای گسترده از مینهای دریایی گوناگون شناخته میشود؛ از مینهای کوچک چسبنده که غواصان آنها را به بدنه کشتی متصل میکنند، تا سلاحهای بسیار بزرگتری که از طریق قایقها یا کشتیها کار گذاشته میشوند و میتوانند یک شناور هدف را غرق کنند. با این حال، اطلاعات عمومی درباره مینهایی که از طریق راکتهای زمینی شلیک میشوند، بسیار اندک است.
امکان تأیید مستقل گزارش ارتش آمریکا وجود نداشت، اما اگر این گزارش درست باشد، به این معناست که ایران نوع جدیدی از مین را به زرادخانه خود افزوده است؛ هرچند احتمالاً این مین سلاحی بسیار قدرتمند نیست.
در ماه مارس، مقامهای اطلاعاتی آمریکا گزارش دادند که ایران شماری مین در تنگه هرمز کار گذاشته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ۲۵ اوت در پیامی در شبکههای اجتماعی گفت همه مینهای دریایی موجود در تنگه از «آبهای بینالمللی» پاکسازی شدهاند. منظور او احتمالاً مسیر سنتی عبور از تنگه بود؛ مسیری که کشتیهای تجاری بر اساس حقوق بینالملل دههها به آن دسترسی داشتهاند.
وبسایت خبری «ماریتایم اگزکیوتیو» که اخبار صنعت کشتیرانی و دریانوردی را پوشش میدهد، در ژانویه ۲۰۲۵ گزارش کرد که ایران در جریان رزمایشهای دریایی، گونهای از راکت فجر-۵ را به نمایش گذاشته است که میتواند «یک مین شناور آزاد» را در آب رها کند.
چنین سلاحی احتمالاً خسارت زیادی به کشتیهای تجاری منطقه وارد نمیکند؛ زیرا بسیاری از این کشتیها نفتکشهای دومنهبدنه هستند و بهگونهای طراحی شدهاند که در برابر سوراخشدن بدنه مقاومت کنند، بدون آنکه محموله نفتی خود را از دست بدهند.
با این حال، این مینها میتوانند تهدیدی جدیتر برای قایقهای کوچک ماهیگیری فعال در خلیج فارس باشند.
راکت فجر-۵ میتواند مینهایی را حمل کند که عرض آنها بیشتر از قطر ۳۳۳ میلیمتری راکت نباشد و احتمالاً فقط چند ده پوند مواد منفجره داشته باشند. در مقایسه، مینهایی که بیشترین نگرانی را ایجاد میکنند، حاوی چند صد پوند مواد منفجره هستند. این مینها در محل خود مهار میشوند و اندکی زیر سطح آب شناور میمانند یا در کف دریا قرار میگیرند.
مینهای کوچک توصیفشده از سوی فرماندهی مرکزی آمریکا میتوانند سوراخ کوچکی در بدنه یک ناو جنگی ایجاد کنند و احتمالاً موجب آبگرفتگی در تنها یک بخش آببند کشتی شوند.
این مهماتِ راکتی، یا «مینهای سرگردان»، بهمحض فرود آمدن در آب، تحت تأثیر باد و جریانهای دریایی حرکت میکنند. هر یک از آنها سرانجام ممکن است به اقیانوس آزاد راه پیدا کند یا در ساحل به خشکی بیاید؛ جایی که میتواند برای هر فردی که آن را بردارد، خطرناک باشد.
به گفته ارتش آمریکا، نیروهای ایرانی در سال ۲۰۱۹ مینهای چسبنده را به بدنه نفتکشها در خلیج عمان متصل کردند. برخی از این مینها منفجر شدند و خسارت جزئی به بار آوردند. با این حال، از زمان آغاز جنگ در فوریه، فرماندهی مرکزی آمریکا جزئیاتی درباره نوع مینهایی که از تنگه هرمز پاکسازی کرده یا تعداد آنها ارائه نکرده است.
