يكشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ - Sunday 22 November 2026
ايران امروز
iran-emrooz.net | Sun, 22.11.2026, 9:46

امارات چگونه نفت خود را از تنگه هرمز عبور می‌دهد


گئورگی کانچف و سامر سعید / وال استریت ژورنال / ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶

شرکت ملی نفت امارات متحده عربی بی‌سروصدا به نیروی محرکه‌ی انتقال محموله‌های نفتی از طریق تنگه هرمز تبدیل شده است. این شرکت با گسترش ناوگان نفتکش‌های خود و تاب‌آوری در برابر حملات ایران، جریان نفت خام را در مسیری پرخطر حفظ کرده است؛ مسیری که سایر شرکت‌های کشتیرانی از تردد در آن هراس دارند.

این عملیاتِ پرخطر که توسط «شرکت ملی نفت ابوظبی» (ادنوک) — یک شرکت دولتی — انجام می‌شود و از حمایت نظامی آمریکا در برابر موشک‌ها و پهپادهای ایرانی برخوردار است، حلقه‌ای کلیدی در تلاش‌های ایالات متحده برای شکستنِ کنترلِ سفت‌وسخت ایران بر این تنگه به ​​شمار می‌رود. البته این کار هزینه‌های سنگینی را نیز به کشتی‌ها و خدمه‌ی آن‌ها تحمیل کرده است.

خطرات موجود در هفته‌ی گذشته به‌وضوح نمایان شد. سه‌شنبه شب، پس از آنکه یکی از کشتی‌های تحت مدیریت «ادنوک» هدف حمله قرار گرفت، ۱۱ نفر از خدمه مجروح شدند و یک نفر دیگر مفقود شد. این حادثه جدیدترین مورد از یک رشته حملات بود. به گفته‌ی افراد مطلع از فعالیت‌های این شرکت، از ماه آوریل تاکنون بیش از ۲۰ فروند از کشتی‌های ادنوک هدف حمله قرار گرفته‌اند.

امارات جسورترین و ریسک‌پذیرترین کشور

نقش امارات متحده عربی در ابتدا با تلاش برای تداوم فعالیت صنعت حیاتی صادرات نفتِ خود این کشور آغاز شد. اما با گسترش ناوگان نفتکش‌ها و کسب تجربه در این مسیر، این فعالیت به ارائه‌ی خدمات حمل‌ونقل برای دیگران نیز توسعه یافت و امارات را در کانون تجارت نفت در خلیج فارس — که اکنون در شرایط جنگی قرار دارد — قرار داد. ادنوک همچنین نفت خام عراق را با تخفیف خریداری کرده و آن را به خریدارانی در خارج از تنگه هرمز می‌فروشد.

روری جانستون، بنیان‌گذار شرکت تحقیقاتیِ نفتی «کامودیتی کانتکست» (Commodity Context)، می‌گوید: «اماراتی‌ها در طول این جنگ ثابت کرده‌اند که جسورترین و ریسک‌پذیرترین کشور در میان دولت‌های حاشیه خلیج فارس هستند.»

شرکت ادنوک در سال ۱۹۷۱ — همان سالی که امارات متحده عربی تأسیس شد — با هدف مدیریت منابع نفتی ابوظبی پایه‌گذاری گردید و اکنون به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی نفت در سطح جهان تبدیل شده است. امارات متحده عربی... در سال ۲۰۲۵، روزانه حدود ۳.۴ میلیون بشکه نفت خام استخراج شد، در حالی که شش شرکتِ عضوِ گروه «ادنوک» (Adnoc) که سهام آن‌ها در بورس عرضه شده است، بیش از ۵۱ میلیارد دلار درآمد کسب کردند. این شرکت در سال ۲۰۲۰ یک بخش اختصاصی برای تجارت نفت خام راه‌اندازی کرد.

جنگ موجب شتاب گرفتنِ تلاش‌های بلندمدت «ادنوک» برای اعمال کنترل بیشتر بر تولید، تجارت و حمل‌ونقل نفت خود شده است. بهار امسال، امارات متحده عربی پس از سال‌ها تنش بر سر سقف‌های تولید، از رویه معمولِ «سازمان کشورهای صادرکننده نفت» (اوپک) فاصله گرفت. این کشور در سیستمِ «جابه‌جایی رفت‌وبرگشتی» (shuttle system) در دوران جنگ پیش‌قدم شد و با استفاده از نفت‌کش‌های متعلق به خود یا اجاره‌ای، نفت خام را از تنگه هرمز عبور داد؛ اقدامی که باعث شد سایر اپراتورها ناچار به انجام این عبورِ پرخطر نباشند.

عملیات انتقال شبانه با هماهنگی آمریکا

به گفته افراد مطلع از این عملیات، در فرآیند کاری «ادنوک»، نفت‌کش‌ها معمولاً در داخل خلیج فارس نفت خام اماراتی یا عراقی را بارگیری کرده و سپس از تنگه هرمز عبور می‌کنند. این عبور در شب‌هنگام و در قالب کاروان‌هایی انجام می‌شود که با هماهنگی مقامات نظامی و امنیتی ایالات متحده و امارات سازماندهی شده‌اند. پس از عبور از تنگه، محموله به نفت‌کش‌های دیگری منتقل می‌شود تا به بازار برسد، در حالی که کشتی‌های «ادنوک» برای بارگیری محموله‌ای دیگر به مسیر بازگشت می‌روند.

این سیستم راهکاری برای حل مشکلات مربوط به بیمه و سطح تحمل ریسکِ مالکانِ خصوصیِ نفت‌کش‌هاست؛ مشکلاتی که پیش‌تر به ایران اجازه داده بود در بخش عمده‌ای از سال، تنها با انجام حملاتی محدود، رفت‌وآمد در تنگه هرمز را مختل کند. با وجود افزایش دفعات حملات ایران، نفت خام اکنون دوباره به‌طور منظم از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ موضوعی که در هفته‌های اخیر به افزایش مجموع صادرات نفت خلیج فارس به سطحی بالاتر از دوران پیش از جنگ کمک کرده است.

بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی‌ها به نام «هواکس» (Huax)، بیش از ۷۰ درصد از نفت خامی که در ماه اوت از تنگه هرمز عبور کرد، پس از آن در نزدیکی سواحل امارات و عمان — در نقاطی که توسط سرویس حمل‌ونقل «ادنوک» استفاده می‌شود — به کشتی‌های دیگر منتقل شد.

ایران در آن ماه تلاش‌های خود را برای متوقف کردن محموله‌های عبوری از تنگه هرمز و بازیابی یک اهرم فشار کلیدی علیه ایالات متحده و کشورهای حوزه خلیج فارس تشدید کرد. تا تاریخ ۷ اوت، «ادنوک» از وقوع حمله به ۱۵ فروند از کشتی‌های خود خبر داد که منجر به کشته شدن یک ملوان و مجروح شدن ۲۰ نفر دیگر شد.

ایران کشتی‌های مرتبط با «ادنوک» را در فهرست سیاه شناورهایی قرار داده است که آن‌ها را به نقض قوانین عبور و مرور دریایی خود متهم می‌کند. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، که وابسته به نیروی دریایی سلطنتی است، هشدار داده که بسیاری از شناورهای مورد حمله قرار گرفته در این منطقه، این حملات را گزارش نمی‌کنند.

به گفته یکی از مدیران ارشد شرکت «ادنوک» (Adnoc)، خطر دیگر تنها به تنگه هرمز محدود نمی‌شود؛ چرا که حملاتی علیه شناورهای این شرکت در نزدیکی سواحل امارات نیز رخ داده است. مقامات ادنوک این حملات را هشداری از سوی ایران تلقی می‌کنند، با این پیام که کشتی‌های آن‌ها ممکن است حتی پیش از تلاش برای عبور از تنگه، هدف قرار گیرند.

سازمان بین‌المللی دریانوردی گزارش داده است که در بازه زمانی اول مارس تا ۱۷ نوامبر، در سراسر خاورمیانه ۱۳۸ حمله به کشتی‌ها صورت گرفته و ۲۵ دریانورد نیز جان خود را از دست داده‌اند.

افزایش صادرات نفت امارات

امارات متحده عربی به‌سرعت آسیب‌های ناشی از جنگ به صادرات نفت خود را جبران کرد. به گفته «هواکس» (Huax)، حجم محموله‌های نفت خام و میعانات گازی مرتبط با امارات که از تنگه هرمز عبور می‌کردند، از حدود ۲ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، در ماه مارس به تنها ۱۱,۳۰۰ بشکه در روز سقوط کرد. سه ماه بعد، این رقم به ۲.۱ میلیون بشکه در روز بازگشت و امارات از نظر حجم، به بزرگ‌ترین صادرکننده نفت از طریق این تنگه تبدیل شد.

مجموع صادرات نفت خام امارات — شامل نفتی که از طریق خط لوله در عرض صحرا و با دور زدن منطقه درگیری در تنگه هرمز منتقل می‌شود — در ماه اکتبر به حدود ۳.۷۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که از سطح پیش از جنگ (که نزدیک به ۳ میلیون بشکه در روز بود) فراتر رفته است.


تاسیسات نفتی امارات در بندر فجیره

برای عراق، ترتیبات جدید حمل‌ونقل با امارات به راهکاری مهم برای حفظ درآمدهای نفتی تبدیل شده است. از آنجا که پایانه‌های صادراتی عراق در عمق خلیج فارس واقع شده‌اند، بغداد برای انتقال نفت خود از تنگه هرمز با دشواری مواجه است. عراق در تلاش برای تداوم جریان صادرات، تخفیف‌های چشمگیری به خریدارانی ارائه کرده است که حاضرند نفت خام را در پایانه‌های این کشور تحویل بگیرند و ریسک‌های حمل‌ونقل را بپذیرند. مقامات عراقیِ مطلع از مبادلات میان عراق و شرکت «ادنوک» (Adnoc) می‌گویند که میزان این تخفیف‌ها از ۲۵ دلار برای هر بشکه فراتر رفته است.

بر اساس داده‌های «هواکس»، شرکت ادنوک در ماه اوت حدود ۲۰ میلیون بشکه و تا اواسط سپتامبر ۱۴ میلیون بشکه دیگر از نفت خام عراق را بارگیری کرده است. به گفته «هواکس»، بخشی از این نفت خام عراق می‌تواند در مجتمع پالایشگاهی «رویس» (Ruwais) در امارات فرآوری شود که این امر باعث می‌شود نفت خامِ باارزش‌ترِ اماراتی برای صادرات آزاد گردد؛ بخش دیگری از آن نیز به خریداران خارجی، از جمله پالایشگاه‌های چینی، فروخته شده است.

استراتژی ادنوک بخشی از تحولی گسترده‌تر در تجارت نفت منطقه خلیج فارس است؛ چرا که در شرایط جنگی، کنترل بر نفت‌کش‌ها به منبع جدیدی از قدرت تبدیل شده است. مالکیت نفت‌کش‌ها به شرکت‌های ملی نفت این امکان را می‌دهد که کنترل بیشتری بر رسیدن نفت خود به بازارهای جهانی داشته باشند و در زمانی که مسیرهای کشتیرانی با تهدید مواجه هستند، وابستگی خود را به شرکت‌های حمل‌ونقل تجاری کاهش دهند. آرسنیو لونگو، بنیان‌گذار شرکت «هواکس» (Huax)، گفت: «ادنوک (Adnoc) اکنون از انعطاف‌پذیری قابل‌توجهی برخوردار است؛ چرا که ناوگان اختصاصی خود، دسترسی به نفت خام عراق، ظرفیت پالایشی در “رویس” (Ruwais) و زیرساخت‌های صادراتی در خارج از تنگه هرمز را در اختیار دارد.»

«خرگوش‌هایی که از کنار یک شکارچی می‌دوند»

این توسعه سریع برای بخش کشتیرانی ادنوک نیز بسیار سودآور بوده است. سود خالص حاصل از عملیات جهانی نفت‌کش‌های ادنوک در ۹ ماه نخست سال جاری به ۱.۴۲ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که در مدت مشابه سال قبل تنها ۱۲۲ میلیون دلار بود. این جهش ناشی از گسترش ناوگان و افزایش شدید نرخ‌های اجاره کشتی (چارتر) بوده است.

در ماه اوت، بخش کشتیرانی ادنوک از انعقاد قراردادی ۱.۳ میلیارد دلاری برای خرید ۱۱ فروند کشتی دیگر، از جمله ۶ ابرنفت‌کش (که طول هر کدام تقریباً معادل سه زمین فوتبال است) خبر داد. با این معامله، تعداد «نفت‌کش‌های بسیار بزرگ» (VLCC) در ناوگان این شرکت به ۱۴ فروند افزایش یافت.

افراد مطلع از این گفتگوها اظهار داشتند که مقامات ادنوک با مقامات آمریکایی درباره دریافت مجوزهای احتمالی برای خرید یا اجاره نفت‌کش‌هایی که پیش‌تر به دلیل حمل‌ونقل نفت غیرقانونی تحریم شده بودند، مذاکره کرده‌اند. هنوز هیچ‌گونه تأییدیه‌ای در این خصوص اعلام نشده است. پیش‌تر، بلومبرگ نیز به احتمال انجام چنین معامله‌ای اشاره کرده بود.

ماه گذشته، کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، اعلام کرد که دولت در حال همکاری با سرمایه‌گذاران است تا نفت‌کش‌های تحریم‌شده را خریداری و پس از بازسازی، برای حمل‌ونقل قانونی نفت به کار گیرند.

علاوه بر تردد نفت‌کش‌ها، امارات متحده عربی خط لوله‌ای در اختیار دارد که قادر است روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت را از میان صحرا منتقل کرده و عملاً تنگه هرمز را دور بزند. در حال حاضر، خط لوله دومی نیز در دست احداث است که انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۷ به بهره‌برداری برسد.

با این حال، کارایی این مسیرهای جایگزین محدود است و همچنان عبور پرخطر نفت‌کش‌ها از تنگه هرمز برای تداوم جریان نفت خلیج فارس، امری ضروری باقی می‌ماند. «آدی ایمسیروویچ»، از کارشناسان باسابقه تجارت نفت، سفرهای دریایی ادنوک را به «خرگوش‌هایی که از کنار یک شکارچی می‌دوند» تشبیه کرد؛ جایی که بیشتر آن‌ها به سلامت عبور می‌کنند، اما برخی گرفتار می‌شوند.

او گفت: «به نظر می‌رسد این “استراتژی خرگوش” کارآمد است، اما هر از گاهی یکی از کشتی‌ها هدف قرار می‌گیرد. بنابراین، هزینه‌ای وجود دارد که ما آن را نمی‌بینیم.»




 

ايران امروز (نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايت‌ها و نشريات نيز ارسال می‌شوند معذور است.
استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net