شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - Saturday 21 November 2026
ايران امروز
iran-emrooz.net | Sat, 21.11.2026, 8:37

جنگ اطلاعاتی و تبلیغاتی ایران در تنگه هرمز


تیم استیکینگز، توماس واتکینز / نشنال نیوز / ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶

ایران در تنگه هرمز جنگی تبلیغاتی و اطلاعاتی به راه انداخته است و هر روز از انفجار مین‌های دریایی خبر می‌دهد؛ ادعاهایی که کارشناسان می‌گویند با بررسی دقیق قابل اثبات نیستند، اما ممکن است باعث ترساندن دریانوردان و افزایش هزینه‌های کشتیرانی شوند.

در موجی از تبلیغات، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مدعی شده است که از ابتدای ماه نوامبر تاکنون بیش از ۳۰ کشتی با مین‌های دریایی برخورد کرده‌اند. اطلاعیه‌های سپاه اغلب با ویدئوهای بی‌کیفیتی همراه است که در آنها دود از یک نفتکش به هوا برمی‌خیزد؛ تصاویری که برای هشدار دادن به صاحبان کشتی‌ها و منصرف کردن آنها از به چالش کشیدن کنترل ایران بر تنگه منتشر می‌شوند.

اما برخلاف حملات پهپادی ــ که به هشدارهای امنیتی منجر می‌شوند، شرکت‌های کشتیرانی آنها را تأیید می‌کنند و بازماندگان نیز روایت‌هایی برای گفتن دارند ــ هیچ‌یک از حوادث ادعایی مربوط به مین‌ها به‌طور مستقل تأیید نشده است. پنج کارشناس، از جمله یک فرمانده سابق نیروی دریایی، به «نشنال» گفتند که ادعاهای سپاه با شواهد موجود همخوانی ندارد.

فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد در مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، که تصاویر و ویدئوهای مربوط به درگیری را بررسی کرده است، گفت: «بر اساس آنچه تاکنون دیده‌ام، تقریباً هیچ مدرکی از خسارت ناشی از مین‌های دریایی وجود ندارد.»

اما رد کردن ادعاهای ایران یک مسئله است و متقاعد کردن صاحبان کشتی‌ها برای عبور از تنگه مسئله‌ای دیگر. بر اساس داده‌های مؤسسه «لویدز لیست اینتلیجنس» (Lloyd’s List Intelligence)، تعداد کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند، نسبت به سطح پیش از جنگ ۸۰ درصد کاهش یافته است. با توجه به شرایط بی‌ثبات درگیری، بسیاری از شرکت‌ها ترجیح می‌دهند این خطر را نپذیرند.

اسکات ساویتز، کارشناس جنگ مین در اندیشکده رند، گفت: «اگر کسی بتواند ادعایی باورپذیر مطرح کند که آب‌های مشخصی مین‌گذاری شده‌اند، می‌توان بدون وجود حتی یک مین، میدان مین مؤثری ایجاد کرد.»

او گفت مین‌ها از نظر روانی بسیار قدرتمند هستند، زیرا ترس «غریزی» از حمله از زیر آب را برمی‌انگیزند.

او افزود: «دلیلی وجود دارد که بسیاری از فرهنگ‌ها افسانه‌هایی درباره هیولاهای دریایی دارند و این افسانه‌ها همچنان در فرهنگ عامه تکرار می‌شوند؛ از فیلم آرواره‌ها گرفته تا سریال تلویزیونی کنونی Below.»

فیل بلچر، مدیر بخش دریایی در «اینترتانکو» (Intertanko)، انجمن تجاری جهانی مالکان و اپراتورهای مستقل نفتکش‌های نفت، گاز و مواد شیمیایی، گفت سازمان او معتقد نیست که در خلیج فارس یا تنگه هرمز مین‌هایی وجود داشته باشد که برای کشتیرانی خطر ایجاد کنند.

بلچر گفت: «به‌جز یک مورد که در آن یک کشتی با یک شیء شناور برخورد کرد و در خط آب دچار خسارت شد، ما در حال حاضر نمی‌توانیم هیچ مینِ دیگری را که خطری برای کشتی‌ها ایجاد کند، شناسایی کنیم.»

رد ادعاهای ایران

نمونه‌ای معمول از این ادعاها روز پنجشنبه منتشر شد. نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت دو نفتکش حامل بیش از چهار میلیون بشکه نفت، «با یک مین دریایی برخورد کرده و منفجر شده‌اند». سپاه مدعی شد این دو نفتکش تلاش کرده بودند با استفاده از یک «مسیر غیرمجاز» در نزدیکی سواحل عمان و به‌صورت مخفیانه از تنگه عبور کنند. ایران می‌گوید کشتی‌ها باید پس از دریافت مجوز این کشور، از مسیر شمالی عبور کنند.

تلویزیون دولتی ایران ویدئویی با وضوح پایین از دود در افق پخش کرد که موسیقی هولناکی نیز روی آن گذاشته شده بود. اما نام کشتی‌ها اعلام نشد. آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا که به‌طور منظم درباره حوادث در تنگه هشدار صادر می‌کند، هیچ واکنشی نشان نداد. هیچ منبع مستقل دیگری نیز انفجار مین را گزارش نکرد.

سپاه از اواسط ماه اکتبر تقریباً هر روز چنین اطلاعیه‌هایی منتشر کرده است.

اما سالزبری، کارشناس نیروی دریایی در مؤسسه پژوهش‌های سیاست خارجی، گفت: «اگر این گزارش‌ها درست بودند، خیلی سریع شاهد تأیید مستقل آنها می‌بودیم.»

او افزود: «برخورد یک نفتکش با مین و منفجر شدن آن، اتفاق بسیار مهمی است و اینکه چنین خبری فقط از سوی ایرانی‌ها و از هیچ منبع دیگری منتشر شود، به‌شدت مشکوک به نظر می‌رسد.»

کریس اوفلاهرتی، فرمانده سابق نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا که در ناوگان‌های مین‌روب این کشور خدمت کرده است، گفت خسارت‌های مشاهده‌شده بر روی کشتی‌ها «با آنچه مین‌ها باید ایجاد کنند، همخوانی ندارد».

او گفت: «مین‌ها معمولاً باعث آتش‌سوزی نمی‌شوند. مین‌ها معمولاً باعث خم شدن صفحات فلزی زیادی می‌شوند و سوراخ‌هایی ایجاد می‌کنند که موجب ورود آب به داخل کشتی می‌شود. سوراخ‌هایی که اجازه می‌دهند هزاران تُن آب وارد کشتی شود، معمولاً باعث آتش‌سوزی نمی‌شوند، چون آب آتش را خاموش می‌کند.»

ایران دلایل زیادی دارد که بر کنترل شدید خود بر تنگه پافشاری کند. محاصره کشتیرانی یکی از مؤثرترین سلاح‌های ایران در این جنگ است؛ محاصره‌ای که موجب کمبود انرژی و افزایش قیمت‌ها شده و در انتخابات میان‌دوره‌ای، به افزایش گسترده شمار پیروزی‌های دموکرات‌ها در برابر حزب جمهوری‌خواه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کمک کرده است.

سالزبری گفت ادعاهای مربوط به مین‌ها ممکن است اهداف داخلی نیز داشته باشد. او گفت: «اینکه بتوانند به مردم بگویند: “ببینید، ما با موفقیت این نفتکش بزرگ غربی را منفجر کردیم؛ مگر ما فوق‌العاده نیستیم؟” فکر می‌کنم چنین جنبه‌ای هم در این ماجرا وجود دارد.»

تهدید روانی

پس آیا تنگه امن است؟ موضوع به این سادگی نیست.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرده است که «مسیرهای اصلی» از مین پاکسازی شده‌اند. اما این لزوماً به این معنا نیست که همه بخش‌های تنگه عاری از مین هستند یا اینکه امکان مین‌گذاری جدید وجود ندارد.

آمریکایی‌ها همچنین محاصره خود را اعمال می‌کنند و از ماه ژوئیه تاکنون به دست‌کم پنج کشتی شلیک کرده‌اند.

اوفلاهرتی گفت در یکی از نشست‌های اخیر اعلام شد که نیروهای متحد آمریکا ۲۷ مین را پاکسازی کرده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این تهدید تا حدی وجود دارد.

او گفت: «ما می‌دانیم که ایرانی‌ها توانایی مین‌گذاری بیشتر را دارند. آنها ممکن است یک کشتی تجاری را زیر نظر بگیرند که از منطقه عبور می‌کند و سپس یک قایق ماهیگیری را در همان حوالی داشته باشند و واقعاً فقط یک مین را از روی قایق به داخل آب بیندازند.»

بلچر گفت نیروی دریایی آمریکا در پاکسازی هر مین‌هایی که ایرانی‌ها تلاش می‌کنند در آب‌ها کار بگذارند، «کار فوق‌العاده‌ای» انجام می‌دهد.

به گفته ساویتز، تاکتیک‌های شناخته‌شده دیگری نیز وجود دارد که می‌تواند تشخیص واقعیت را دشوار کند. ایران می‌تواند از مین‌هایی استفاده کند که به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که تا زمانی که تعداد مشخصی کشتی از کنار آنها عبور نکرده، منفجر نشوند. مین‌ها همچنین می‌توانند برای مدتی غیرفعال بمانند یا به‌گونه‌ای تنظیم شوند که در هر بار عبور یک کشتی، احتمال مشخصی برای انفجار داشته باشند.

ساویتز گفت: «تمام هدف جنگ مین‌ها، ایجاد دامنه‌ای از ناشناخته‌هاست.»

حملات پهپادی ایران واقعی هستند و سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام کرده است که دست‌کم ۲۵ ملوان در این درگیری کشته شده‌اند.

ندیمی گفت بررسی تصاویر نشان داده است که پهپادهای انفجاری سطحی به کشتی‌ها خسارت وارد کرده‌اند. او گفت توانایی فرماندهی مرکزی آمریکا در مین‌روبی محدود است. اطمینان‌بخشی‌های آمریکا نیز نتوانسته است شرکت‌هایی را که با هزینه‌های هنگفت بیمه مواجه هستند، به‌طور گسترده برای عبور از تنگه ترغیب کند.

سالزبری گفت: «در شرایط عادی، می‌توانستم سخنان سنتکام را حقیقت محض تلقی کنم، اما در دولت کنونی این اعتماد تضعیف شده است. این موضوع واقعاً تلاش‌های آمریکا برای تقویت اعتماد را تضعیف می‌کند، زیرا شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی افراد بسیار باهوشی دارند که خطرات را ارزیابی می‌کنند و اگر آنها به آنچه دولت آمریکا می‌گوید باور نداشته باشند، مشکلاتی ایجاد می‌شود.»

بلچر خاطرنشان کرد که حملات پهپادی و موشکی ایران، با وجود تلاش‌های دریایی آمریکا برای حفاظت از کشتی‌ها، همچنان هر روز ادامه دارد.

او گفت اعضای اینترتانکو «به‌شدت نگران پیامدهای این وضعیت برای خدمه کشتی‌ها هستند».

وی افزود: «نگرانی اصلی، حفظ امنیت خدمه و جان افراد است و پس از آن، اطمینان از اینکه خود کشتی‌ها نیز در امنیت باشند.»

با توجه به اینکه مذاکرات صلح نشانه چندانی از پیشرفت نشان نمی‌دهد، این صاحبان کشتی‌ها هستند که باید خطرات را ارزیابی کنند و تصمیم بگیرند که آیا تلاش برای عبور از تنگه را انجام دهند یا نه.

هر عبور امن می‌تواند کشتی‌های دیگر را نیز به دنبال کردن این مسیر ترغیب کند؛ اما در حالی که تبلیغات روزانه ایران ممکن است یک توهم باشد، همچنان می‌تواند نگرانی را در ذهن دریانوردان افزایش دهد.

اوفلاهرتی گفت: «هر مین دو کلاهک دارد. یکی کلاهک انفجاری است که بیشتر مردم به آن فکر می‌کنند.»

او افزود: «کلاهک دیگر، روانی است و می‌توان کلاهک روانی را با انتشار یک بیانیه منفجر کرد؛ کافی است بذر ترس را در ذهن‌ها بکارید.»




 

ايران امروز (نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايت‌ها و نشريات نيز ارسال می‌شوند معذور است.
استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net