گزارش اکسیوس از مذاکرات روسیه و اوکراین در ابوظبی

باراک راوید / اکسیوس

به گفته دو منبع آگاه، ایالات متحده از روسیه خواسته است پیشنهاد جدیدی برای یک توافق امنیتی آتی با اروپا ارائه دهد؛ پیشنهادی که شامل اقداماتی از سوی روسیه برای کاهش تنش با این قاره باشد.

اهمیت موضوع: روسیه سال‌هاست که به دنبال دستیابی به یک توافق امنیتی اروپایی است که گسترش ناتو را محدود کرده و حضور نظامی این ائتلاف در اروپای شرقی را کاهش دهد. ایالات متحده در گذشته این خواسته‌ها را رد کرده بود، اما اکنون به نظر می‌رسد در چارچوب توافقی گسترده‌تر برای پایان دادن به جنگ در اوکراین، تا حدی نسبت به آن‌ها پذیرا شده است.

با این حال، بسیاری از دولت‌های اروپایی نسبت به رویکرد دولت آمریکا عمیقاً بدبین هستند.

وضعیت کنونی: جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان دونالد ترامپ، روز پنج‌شنبه در مسکو با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار خواهند کرد تا این درخواست را مجدداً مطرح کنند. یک مقام آمریکایی گفت که آن‌ها همچنین از پوتین می‌خواهند اجازه دهد نمایندگان اروپایی در دور بعدی مذاکرات صلح روسیه و اوکراین شرکت کنند.

انتظار می‌رود کوشنر و ویتکاف پس از مسکو، راهی دوبلین شوند تا پنج‌شنبه شب با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، دیدار کنند.

مروری کوتاه: مذاکرات روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه، نخستین دیدار مقامات اوکراینی و روسی با حضور میانجی‌های آمریکایی از ماه فوریه (زمان توقف مذاکرات به دلیل جنگ) به شمار می‌رود.

در هفته‌های اخیر، ویتکاف و کوشنر با پوتین و زلنسکی دیدار کرده‌اند که این امر موجب ایجاد نوعی تحرک در روند مذاکرات شده است.

پوتین با از سرگیری مذاکرات صلح و آزادی استفن هابارد، شهروند آمریکایی که در سال ۲۰۲۲ توسط روسیه بازداشت شده بود، موافقت کرد. همچنین ویتکاف و کوشنر، با همکاری ملانیا ترامپ و تیم او، موفق به برقراری یک آتش‌بس بشردوستانه در شهر اولشکی شدند.

جزئیات خبر: مذاکرات در ابوظبی روز سه‌شنبه آغاز شد؛ جایی که ویتکاف، کوشنر و ژنرال الکسوس گرین‌کویچ، فرمانده فرماندهی اروپایی ایالات متحده، به عنوان میانجی میان طرف‌های روسی و اوکراینی عمل کردند.

طرفین بر سر توافقی برای تبادل زندانیان به توافق رسیدند؛ توافقی که به گفته کوشنر و دیوید آراخامیا، مذاکره‌کننده اوکراینی، می‌تواند بزرگترین تبادل زندانیان از زمان آغاز جنگ باشد. مقامات آمریکایی و اوکراینی اعلام کردند که تعداد دقیق اسرایی که قرار است آزاد شوند، در جریان دیدارهای روز پنجشنبه با پوتین و زلنسکی تعیین خواهد شد.

پیش و پس از این گفتگوها، تیم‌های مذاکره‌کننده آمریکا و اوکراین، هیئتی متشکل از دیپلمات‌های ارشد آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، اتحادیه اروپا و ناتو را در جریان جزئیات قرار دادند.

در پشت صحنه: به گفته یکی از حاضران در جلسه، گفتگوهای روز سه‌شنبه میان طرف‌های روسی و اوکراینی پرتنش و گاهی احساسی بود؛ به‌طوری که پس از ۹ ماه عدم ارتباط مستقیم، هر دو طرف به بیان گلایه‌های خود پرداختند.

کوشنر و ویتکاف تلاش کردند از شدت تنش‌ها بکاهند و به مذاکره‌کنندگان روس و اوکراینی گفتند که هدف، پایان دادن به این دور از گفتگوها با ارائه گزینه‌هایی به رهبران هر دو طرف است.

این منبع افزود که در نهایت، پس از آنکه هر یک از طرفین مواضع خود را مطرح کردند، بحث‌ها جنبه‌ای سازنده‌تر پیدا کرد.

کوشنر در کنفرانس مطبوعاتی پس از پایان گفتگوها در روز چهارشنبه گفت: «ما بحث‌های بسیار دشواری داشتیم.»

آراخامیا نیز اظهار داشت: «روس‌ها با دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه‌ای آمده بودند. تعدیل این مواضع بسیار دشوار بود، اما گفتگوها در نهایت به نتیجه‌ای سازنده ختم شد.»

نگاهی دقیق‌تر: پیشنهاد آمریکا برای دستیابی به توافقی پیرامون ساختار امنیتی جدید میان اروپا و روسیه — به عنوان بخشی از توافق کلی برای پایان دادن به جنگ اوکراین — یکی از محورهای اصلی گفتگوها در ابوظبی بود.

به گفته دو منبع آگاه از جزئیات این گفتگوها، مذاکره‌کنندگان روس اظهار داشتند که پوتین حمله به اوکراین را به این دلیل آغاز کرد که بایدن (رئیس‌جمهور وقت آمریکا) به نامه سال ۲۰۲۱ او — که در آن نگرانی‌های امنیتی‌اش مطرح شده بود — پاسخی نداده بود.

به گفته یکی از منابع، کوشنر و ویتکاف به طرف‌های روس گفتند که جهان از سال ۲۰۲۱ تاکنون تغییرات بسیاری کرده است.

آن‌ها پیشنهاد کردند که روسیه طرح جدیدی تدوین کند که نه تنها شامل نگرانی‌ها و مطالبات امنیتی این کشور باشد، بلکه مشخص کند چه «گام‌های متقابلی» (اقدامات متوازن) حاضر است برای کاهش تنش بردارد تا به اروپا اطمینان دهد که در آینده حمله‌ای صورت نخواهد گرفت.

کوشنر و ویتکاف همچنین به روس‌ها گفتند که برای بحث جدی درباره مسائل امنیتی اروپا، باید بپذیرند که نمایندگان اروپایی نیز در مذاکرات صلح آتی مشارکت داشته باشند.

کوشنر در نشست خبری گفت: «ما به روس‌ها گفتیم که آن‌ها خواسته‌ها و نگرانی‌های خود را دارند، اما اگر می‌خواهند اروپا پذیرای پیشنهادهایشان باشد، باید طرح‌های متفاوت و اقداماتی برای کاهش تنش ارائه دهند.»

طرف مقابل: روسیه تاکنون تمایلی نداشته است که به اروپایی‌ها اجازه دهد بخشی از مذاکرات صلح با اوکراین باشند.

ولادیمیر مدینسکی، مشاور پوتین که ریاست هیئت روسی را بر عهده داشت، در نشست خبری پس از مذاکرات گفت: «رهبران برخی کشورهای اروپایی در واقع مشغول فریب جمعی مردم اوکراین هستند و در مرگ‌ومیر گسترده غیرنظامیان نقش دارند. بنابراین، نمی‌فهمم چه بحثی می‌توان با آن‌ها داشت.»

با این حال، مدینسکی اظهار داشت که روسیه خواهان دستیابی به یک توافق امنیتی گسترده‌تر با اروپا، به عنوان بخشی از توافق برای پایان دادن به جنگ است.

او گفت: «در اوکراین، یک دمل چرکین سر باز کرده است. کل پیکره نیاز به درمان دارد؛ با یک چسب زخم ساده مشکل حل نمی‌شود.»

نکته قابل توجه: دولت ترامپ قصد دارد هم‌زمان بر سر یک ساختار امنیتی جدید میان اروپا و روسیه و همچنین یک توافق صلح بین روسیه و اوکراین مذاکره کند. اما به گفته فردی که از دیدگاه‌های کاخ سفید آگاه است، اجرای هرگونه ترتیبات امنیتی تنها پس از دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ امکان‌پذیر خواهد بود.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، پیش از مذاکرات در ابوظبی گفته بود که اروپا تنها پس از پایان جنگ در اوکراین درباره ساختار امنیتی جدید گفتگو خواهد کرد. اما دو منبع مطلع گفتند مقامات اروپایی که این هفته در ابوظبی حضور داشتند، توافق کردند که هر دو مسیر را به‌طور همزمان پیش ببرند؛ هرچند تأکید کردند که تصمیم‌گیری نهایی درباره ساختار امنیتی اروپا، تنها پس از پایان جنگ در اوکراین صورت خواهد گرفت.

ایالات متحده امیدوار است که با اختصاص جایگاهی به نمایندگان اروپایی در مذاکرات صلح، دولت‌های آن‌ها را ترغیب کند تا پیش از پایان جنگ، درباره یک توافق امنیتی گسترده‌تر گفتگو کرده و به توافق برسند.

این منبع گفت: «زلنسکی تا زمانی که نداند در خصوص تضمین‌های امنیتی چه پیش خواهد آمد، به هیچ توافقی تن نخواهد داد؛ پوتین نیز خواهان دانستن همین موضوع است. به همین دلیل است که مسئله امنیت تا این حد اهمیت دارد.»

این منبع افزود که ایالات متحده به کشورهای اروپایی صراحتاً اعلام کرده است که بدون موافقت اروپا و اوکراین، به هیچ توافق امنیتی با روسیه تن نخواهد داد. همچنین به گفته این منبع، آمریکا به روسیه حق وتویی در قبال ملاحظات امنیتی اروپا نخواهد داد.

خلاصه کلام اینکه، موضوع امنیت یکی از محورهای اصلی نشست رهبران اروپایی خواهد بود که اواخر همین هفته در دوبلین برگزار می‌شود. دیپلمات‌های اروپایی اظهار داشتند که ایده ایجاد یک ترتیبات امنیتی میان روسیه و اروپا، همچنان با مقاومت‌های بسیاری روبروست و پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی در مورد آن وجود دارد.