روبیو: ترامپ در مورد ایران راه سوم را برگزید

باراک راوید / اکسیوس

سه نفر از حاضران در جلسه به «اکسیوس» گفتند که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز سه‌شنبه در پاریس و در دیدار با همتایان خود از گروه هفت (G7)، اظهار داشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، گزینه‌های ازسرگیری جنگ با ایران یا دستیابی به توافق را بررسی کرده، اما در نهایت گزینه سومی را انتخاب کرده است: «خفه‌کردن» رژیم ایران.

اهمیت موضوع: جنگ با ایران در دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ به باری سنگین و دردسرساز (مانند یک «طوق لعنت») برای او تبدیل شده و در انتخابات میان‌دوره‌ای، هزینه‌های گزافی را به جمهوری‌خواهان تحمیل کرده است. رئیس‌جمهور ماه‌هاست که میان تهدید به نابودی کامل ایران و پیش‌بینی اینکه ایران تسلیم خواهد شد و توافق مورد نظر او را خواهد پذیرفت، در نوسان بوده است.

یک مقام آمریکایی نزدیک به ترامپ گفت: «او به دنبال راه‌حل بود، اما اطمینان نداشت که بهترین مسیر کدام است.»

این بحث بر سر انتخاب مسیر مناسب، منجر به بروز اختلافاتی میان جناح‌های مختلف در سطوح عالی دولت شده است. هر یک از این جناح‌ها از حمایت برخی متحدان آمریکا در خاورمیانه برخوردار بودند؛ برای نمونه، اسرائیل خواهان ازسرگیری حملات بود، در حالی که اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس با آن مخالفت می‌کردند.

تحولات اخیر: ترامپ روز دوشنبه پس از دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، گفت که انجام دور جدیدی از حملات علیه ایران «بسیار بعید» است و «ضروری به نظر نمی‌رسد.»

ترامپ اظهار داشت که در عوض، او طرفدار ادامه فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی علیه ایران است؛ علاوه بر این، او از عملیات جدیدی با نام «دروازه آهنین» (Iron Gate) حمایت می‌کند که هدف آن مسدود کردن مسیرهای زمینی است که ایران برای انتقال تسلیحات پیشرفته و سایر فناوری‌ها از آن‌ها استفاده می‌کند.

در پشت پرده: روبیو روز سه‌شنبه در نشستی غیرعلنی با وزرای خارجه کشورهای گروه هفت در پاریس، سیاست ایالات متحده در قبال ایران را تشریح کرد.

به گفته سه نفر از حاضران در این جلسه، روبیو گفت: «رئیس‌جمهور تنها دو گزینه پیش رو ندارد؛ یعنی صرفاً بازگشت به جنگ یا امضای یک توافق صلح مضحک مطرح نیست. ما تن به توافقی احمقانه نخواهیم داد. گزینه سومی که در اختیار داریم، ادامه دادن به همان رویکرد فعلی‌مان است.»

روبیو در ادامه گفت که ایالات متحده هزینه‌های ویرانگری را بر اقتصاد ایران تحمیل می‌کند؛ اقدامی که تأمین مالی سازمان‌های تروریستی یا بازسازی توان نظامی را برای ایران دشوارتر می‌سازد. و هیچ تاریخ پایانی هم برای این وضعیت وجود ندارد.

روبیو اظهار داشت: «رئیس‌جمهور تحت فشار زمانی کاذبی قرار ندارد؛ این خودِ ایرانی‌ها هستند که آسیب‌های سنگینی به اقتصادشان وارد می‌کنند.»

نکته قابل‌توجه اینکه، به گفته مقامات آمریکایی، روبیو در کنار اسکات بسنت (وزیر خزانه‌داری)، جان رتکلیف (رئیس سیا) و جرد کوشنر (مشاور و داماد ترامپ)، از جمله اعضای تیم امنیت ملی ترامپ بوده که بر اجرای «استراتژی خفه‌سازی» (فشار حداکثری) اصرار داشته‌اند.

این گروه با از سرگیری جنگ مخالف بودند، باور نداشتند که مواضع کنونی ایران بتواند به توافقی منجر شود که تأمین‌کننده منافع ایالات متحده باشد، و در عوض برای تحقق «گزینه سوم» تلاش می‌کردند.

وضعیت کنونی: روبیو نسبت به دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک عمیقاً بدبین است.

او پس از نشست گروه ۷ به خبرنگاران گفت: «ایران خواهان توافق است. مشکل اینجاست که شرایطی که آن‌ها همچنان مطرح می‌کنند، مضحک است. یعنی در حال حاضر حتی جدی هم نیستند.»

او گفت اگر ایرانی‌ها فشار اقتصادی بیشتری را احساس کنند، ممکن است اوضاع تغییر کند. وی افزود: «بالاخره آدم باید غذا بخورد. واقعیت‌های اقتصادی سرانجام به مغز حتی افراطی‌ترین و دیوانه‌ترین افراد هم نفوذ می‌کند. بنابراین فکر می‌کنم با گذشت زمان، این موضوع تأثیرگذار خواهد بود.»

اما نکته اینجاست: یک مقام آمریکایی گفت که چندین متحد ایالات متحده — از جمله ترکیه، عراق و پاکستان — نگران قصد ترامپ برای تداوم فشار اقتصادی هستند.

این مقام اظهار داشت که این متحدان نگرانند که فشار آمریکا بر آن‌ها برای قطع روابط تجاری با ایران — که شامل توقف پروازها و بستن مرزها می‌شود — موجب بی‌ثباتی در کشورهای خودشان گردد.

از سوی دیگر: مسیری که ترامپ در پیش گرفته، کاملاً در تضاد با دستورالعملی است که رهبر ایران، مجتبی خامنه‌ای، به دولت و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ابلاغ کرده است.

خامنه‌ای دستور پایان دادن به وضعیت موجودِ «نه جنگ، نه توافق» را صادر کرد و خواستار تعیین تکلیف نهایی این وضعیت شد. رهبران غیرنظامی ایران این دستور را به مثابه چراغ سبزی برای مذاکره جهت دستیابی به توافق تفسیر کردند.

اما اگر بن‌بست فعلی ادامه یابد و فشارها بر ایران تشدید شود، سپاه پاسداران ممکن است این وضعیت را به عنوان چراغ سبزی برای انجام حملات تهاجمی‌تر در منطقه — با هدف درهم‌شکستن وضعیت موجود — تلقی کند.

دنی سیترینوویچ، کارشناس مسائل ایران در «شورای آتلانتیک»، می‌گوید: «ایران قصد ندارد این وضعیت را تا ابد بپذیرد. تهران ممکن است به این نتیجه برسد که افزایش هزینه‌های اقتصادی و امنیتی برای واشنگتن و شرکای منطقه‌ای‌اش، تنها راه وادار کردن آمریکا به تغییر سیاست‌هایش است.»

او افزود: «خطر کاملاً آشکار است: ایران تنش را تشدید می‌کند، واشنگتن پاسخ می‌دهد و هر دو طرف درگیر رویارویی نظامی دیگری می‌شوند که لزوماً هیچ‌کدام خواهان آن نبوده‌اند.»

آنچه باید زیر نظر داشت: نخست‌وزیر قطر در نشست گروه ۷، گزارشی درباره تلاش‌های میانجی‌گرانه و گفت‌وگوی خود با ترامپ در روز پیش از آن، ارائه کرد. آل ثانی گفت که پس از دیدار با ترامپ، به این نتیجه رسیده است که فضای بیشتری برای تلاش‌های دیپلماتیک وجود دارد.

با این حال، همچنان این پرسش‌های دشوار باقی است که کدام طرف باید نخستین گام را برای کاهش تنش بردارد و طرفین بر سر انجام چه اقداماتی جهت اعتمادسازی توافق خواهند کرد.

نخست‌وزیر قطر اظهار داشت که قصد دارد چین و کشورهای اروپایی را به عنوان ضامن وارد میدان کند تا به رفع بدبینی عمیق ایران کمک کنند؛ بدبینی‌ای که ناشی از این نگرانی است که ترامپ توافق را نقض کرده و ظرف چند ماه جنگ را از سر بگیرد.