نتانیاهو هر روز با ترامپ تماس می‌گیرد

اندرو انگلند / ابیگیل هاوس‌لونر / فایننشال تایمز / ۹ نوامبر ۲۰۲۶

این اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا پس از گفتگو با رهبران منطقه‌ای و دیدار با نخست‌وزیر قطر بیان شد.

دونالد ترامپ اعلام کرد که «روندی مثبت» برای پایان دادن به جنگ با ایران شکل گرفته است و افزود که انجام حملات جدید آمریکا علیه جمهوری اسلامی «بسیار بعید به نظر می‌رسد».

رئیس‌جمهور آمریکا این سخنان را پس از گفتگو با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، بیان کرد؛ دولتی که پیشگام تلاش‌های منطقه‌ای برای میانجی‌گری جهت دستیابی به توافقی موقت میان طرفین بوده است.

ترامپ گفت که حملات مجدد آمریکا به ایران «بعید به نظر می‌رسد» و افزود که به درخواست همسایگان جمهوری اسلامی، وضعیت موجود را حفظ خواهد کرد.

در روزهای اخیر، دست‌کم چهار تن از رهبران کشورهای عربی و مسلمان با رئیس‌جمهور آمریکا گفتگو کرده‌اند تا او را متقاعد کنند که به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد و از انجام حملات خودداری کند؛ چرا که در منطقه نگرانی‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه او ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته، حملات جدیدی را آغاز کند.

ترامپ در پلتفرم «تروث سوشال» نوشت: «ما شاهد روندی مثبت به سوی پایان دادن به این مناقشه هستیم و اطمینان حاصل خواهیم کرد که منافع آمریکا همواره حفظ شود.»

او افزود: «مهم‌تر از همه اینکه قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگران، خواهان حفظ وضعیت موجود هستند؛ به عبارت دیگر، ادامه “بزرگ‌ترین محاصره دریایی در تاریخ” و عملیات جدید “دروازه آهنین” (Iron Gate) — که هم شامل خشکی و هم دریا می‌شود.»

ترامپ خاطرنشان کرد که آمریکا «کاملاً مسلح و آماده اقدام» است، اما افزود: «با این حال، در مقطع کنونی، انجام چنین کاری بسیار بعید به نظر می‌رسد.»

یک دیپلمات مطلع از جزئیات این گفتگوها اظهار داشت که دیدار میان ترامپ، معاونش جی‌دی ونس، و شیخ محمد «مثبت» بوده و طرفین «توافق کرده‌اند که دیپلماسی، راهکار ارجح برای دستیابی به توافق است.»

طی روزهای گذشته، رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکیه و قطر با ترامپ گفتگو کرده‌اند تا او را متقاعد سازند که برای حل‌وفصل جنگی که اکنون نزدیک به نه ماه از آغاز آن می‌گذرد، به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد. نگرانی آن‌ها از این بابت بود که رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است پس از نتایج فاجعه‌بار حزب جمهوری‌خواه در انتخابات سه‌شنبه گذشته، دستور حملات جدیدی را علیه ایران صادر کند. عدم محبوبیت جنگ احتمالی آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تأثیر آن بر قیمت سوخت، از مسائل حیاتی در انتخابات بودند؛ با این حال، ترامپ گزینه‌های نظامی علیه جمهوری اسلامی را مد نظر داشته است.

رهبران عرب و مسلمان نیز نسبت به تلاش‌های مداوم بنیامین نتانیاهو برای ترغیب ترامپ به آغاز یک تهاجم جدید، ابراز نگرانی کرده‌اند. نخست‌وزیر اسرائیل — که پس از انتخابات بی‌نتیجه در این کشور، همچنان به عنوان نخست‌وزیر موقت (دولت انتقالی) فعالیت می‌کند — خواستار حملات مجدد آمریکا و اسرائیل با هدف فروپاشی نظام ایران شده است.

فردی که در جریان این گفتگوها قرار دارد، گفت: «نتانیاهو هر روز با او تماس می‌گیرد [تا او را به از سرگیری جنگ ترغیب کند]. کسانی که خواهان جنگ نیستند — چه در داخل کاخ سفید و چه در خارج از آن — تلاش کرده‌اند تا مانع این امر شوند. رهبران منطقه نیز به او می‌گویند که از تشدید تنش‌ها خودداری کرده و مذاکرات را در اولویت قرار دهد.»

فردی که با اوضاع اسرائیل آشناست، اظهار داشت که نتانیاهو خواهان از سرگیری اقدامات نظامی علیه ایران است، اما افزود که در حال حاضر «فشار» خاصی برای متقاعد کردن ترامپ به انجام این کار وجود ندارد.

کاخ سفید از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.

به گفته افرادی که از این تماس‌ها مطلع هستند، از جمله رهبرانی که با ترامپ گفتگو کرده‌اند می‌توان به محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی؛ شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی؛ شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر؛ و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه اشاره کرد.

در میان رهبران عرب و مسلمان این اجماع وجود دارد که هرگونه تشدید تنش مجدد، منطقه را در بحرانی عمیق‌تر فرو خواهد برد؛ به‌ویژه با وجود این نگرانی که چنین درگیری‌ای ممکن است واکنش شدید ایران را به دنبال داشته باشد که کشورهای آن‌ها را هدف قرار دهد.

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهور امارات، گفت: «اولویت باید همچنان پیگیری راهکارهای سیاسی و دیپلماتیک باشد که بتوانند به ایجاد توازنی پایدارتر در منطقه منجر شوند.»

قرقاش روز دوشنبه در سخنانی اظهار داشت: «شاید هنوز برای ارزیابی کامل تأثیر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بر رویکرد واشنگتن در قبال ایران زود باشد. با این حال، ما امیدواریم که نتیجه این انتخابات، تلاش‌ها برای پیگیری راهکارهای دیپلماتیک را — که می‌تواند صلح و ثبات پایدار در منطقه خلیج [فارس] را تضمین کند — تقویت نماید.»

ایران اعلام کرده است که برای پاسخ دادن به هرگونه حمله‌ای آمادگی دارد و هشدار داده است که در صورت وقوع درگیری، کابل‌های زیردریایی در تنگه هرمز و مراکز داده در منطقه را هدف قرار خواهد داد و دامنه درگیری را به فراتر از خاورمیانه گسترش خواهد داد.

نگرانی‌ها در مورد تشدید خصومت‌ها افزایش یافته است؛ چرا که میانجی‌گران هفته‌هاست تلاش می‌کنند تا بن‌بست میان طرفین درگیر را بر سر پیشنهاد یک توافق موقت — پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای — بشکنند.

هر دو طرف با میانجی‌گران همکاری کرده‌اند تا بر سر جزئیات پیشنهادی به توافق برسند؛ پیشنهادی که مبتنی بر نسخه‌ای از طرحی هفت‌روزه است که تهران در ماه سپتامبر ارائه داد، اما ترامپ آن را رد کرده بود.

بر اساس این پیشنهاد، چنانچه ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کند، به تهران اجازه صادرات نفت بدهد و دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور را فراهم سازد، ایران نیز اجازه خواهد داد که کشتی‌ها آزادانه از تنگه عبور کنند. پس از آن، طرفین مذاکرات برای دستیابی به یک توافق نهایی را از سر خواهند گرفت.

از جمله موارد اختلاف‌برانگیز می‌توان به ترتیب اجرای پیشنهادات و سرنوشت ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران اشاره کرد. به گفته افراد مطلع از مذاکرات، ایالات متحده خواهان آن است که ایران به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای اصلی این کشور — که آمریکا سال گذشته در جریان یک درگیری ۱۲ روزه بمباران کرده بود — بازدید کنند. گمان می‌رود که این ذخایر اورانیوم در زیر آوارها مدفون شده باشد.

کاخ سفید اصرار دارد که ایران از این ذخایر — که تا سطحی نزدیک به درجه تسلیحاتی غنی‌سازی شده‌اند — دست بکشد و آن‌ها را به خارج از کشور منتقل کند. با این حال، مقامات ایرانی به‌طور علنی هرگونه اقدامی در این راستا را رد می‌کنند.