چراغ‌های روزنامه تحقیقی «نووایا گازتا» خاموش شدند

خبرگزاری رویترز / ۹ نوامبر ۲۰۲۶

روزنامه تحقیقی روسی «نووایا گازتا» روز دوشنبه به فعالیت‌های خود پایان داد و پس از برگزاری آخرین جلسه تحریریه، آماده شد تا دفتر مرکزی‌اش در مسکو را ترک کند. این تصمیم در پی فشارهای دولتی اتخاذ شد؛ فشارهایی که به گفته مسئولان این نشریه، ادامه کار گزارشگری را غیرممکن کرده بود.

این روزنامه که توسط میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی، و با استفاده از مبلغ جایزه صلح نوبل سال ۱۹۹۰ او تأسیس شده بود، تا به امروز به فعالیت خود ادامه داده بود؛ آن هم در شرایطی که پس از آغاز جنگ تمام‌عیار روسیه در اوکراین در سال ۲۰۲۲، سانسور به‌شدت تشدید شده بود.

اما اواخر ماه گذشته، این نشریه اعلام کرد که ناچار به تعطیلی است؛ چرا که به‌عنوان «عامل خارجی» (Foreign Agent) معرفی شده و بانک‌ها نیز دیگر کمک‌های مالی خوانندگان را — که بقای مالی روزنامه به آن وابسته بود — پردازش نمی‌کردند. دفاتر این نشریه و خانه سردبیر آن مورد بازرسی قرار گرفتند و یکی دیگر از روزنامه‌نگاران ارشد آن نیز در حال حاضر در حبس خانگی به سر می‌برد و در انتظار محاکمه است.

دیمیتری موراتوف، سردبیر پیشین این روزنامه، ماه گذشته در جمعی در لندن گفت: «دردناک‌ترین مسئله این است که ما، به‌عنوان رهبران تیم‌های تحریریه، نمی‌توانیم از روزنامه‌نگاران خود محافظت کنیم.»

موراتوف که برنده مشترک جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۲۱ بود، این جایزه را به شش تن از همکاران کشته‌شده‌اش تقدیم کرد؛ از جمله آنا پولیتکوفسکایا، روزنامه‌نگار تحقیقی که درباره جنگ‌های روسیه در منطقه ناآرام چچن مطلب می‌نوشت.

کرملین — که سرویس‌های اطلاعاتی خارجی را به تلاش برای دامن زدن به نارضایتی در جامعه روسیه متهم می‌کند — پیش‌تر اظهار داشته بود که در شرایط کنونی، که روسیه درگیر آنچه «نبردی حیاتی» با غرب بر سر اوکراین می‌نامد قرار دارد، اعمال درجاتی از سانسور ضروری است. از سوی دیگر، برخی وبلاگ‌نویسان جنگ‌طلب و تندرو، «نووایا گازتا» را متهم کرده‌اند که به‌طور سیستماتیک روایتی ضد روسی را ترویج می‌کند؛ اتهامی که این روزنامه بارها آن را رد کرده و نادرست خوانده است.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز دوشنبه تعطیلی این رسانه را کم‌اهمیت جلوه داد و گفت که این بخشی از چیزی است که او «یک فرآیند چرخشی استاندارد» می‌نامد که در آن برخی از رسانه‌ها تعطیل می‌شوند و جای خود را به تازه‌واردها در محیطی که او آن را محیط رسانه‌ای به‌شدت رقابتی نامید، می‌دهند.

مقاله‌ای طولانی در وب‌سایت نوایا گازتا، عملیات روزنامه‌نگاران این روزنامه برای جمع‌آوری و تخلیه محل کارشان را شرح داد. در این مقاله به نقل از ایرینا وروبیووا، روزنامه‌نگار ارشد، آمده است که روح این روزنامه مانند یک «ویروس خوب» زنده خواهد ماند - «حتی یک انفجار هسته‌ای هم نمی‌تواند آن را نابود کند. این روح در هر کسی که بخشی از آن بوده است، ادامه خواهد یافت.»