معنای شکست ترامپ برای ایران، اسرائیل و اوکراین

مصطفی سالم، اورن لیبرمن، نیک پاتون والش / سی‌ان‌ان / ۵ نوامبر ۲۰۲۶

انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده می‌تواند پیامدهایی بسیار فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تقریباً دو سال را صرف واژگون کردن دهه‌ها سیاست خارجی آمریکا کرده و متحدان و دشمنان را به طور یکسان نگران کرده است. اکنون، هر دو منتظرند ببینند که چگونه یک شکست انتخاباتی در داخل، اقدامات او را در خارج از کشور شکل خواهد داد.

برای ایران، اسرائیل و اوکراین، خطرات فراتر از این است که چه کسی کنگره را کنترل می‌کند. نتیجه می‌تواند بر اینکه آیا ترامپ به دنبال توافق با تهران است یا جنگ بیشتر، چقدر حمایت دیرینه واشنگتن از اسرائیل از بین می‌رود و چقدر او کی‌یف را برای پذیرش شرایط پایان دادن به جنگ روسیه تحت فشار قرار می‌دهد، تأثیر بگذارد.

دموکرات‌ها ابزارهای جدیدی برای به چالش کشیدن ترامپ خواهند داشت. اما او هنوز آزادی عمل قابل توجهی برای اقدام در خارج از کشور دارد و رهبران جهان را با این سؤال روبرو می‌کند: آیا شکست او را بیشتر مایل به مصالحه می‌کند یا مصمم‌تر می‌کند تا به خواسته خود برسد؟

در اینجا چگونگی تأثیر این رأی‌گیری بر مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست خارجی واشنگتن آمده است:

ایران خوشحال است، اما تضمینی برای صلح نیست

ایران شکست میان‌دوره‌ای ترامپ را جشن می‌گیرد، اما خود را برای آنچه در پی می‌آید آماده می‌کند: یک حمله احتمالی جدید ایالات متحده یا تلاش تازه برای دستیابی به یک توافق.

ترامپ در تماسی با فاکس نیوز اذعان کرد که جنگ در ایران تا حدودی مقصر شکست جمهوری‌خواهان بوده است، اما جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور، صریح‌تر بود و در یک پست طولانی در X روز چهارشنبه گفت: “دلیل شکست ما جنگ بود.”

پس از هشت ماه حمله به شریان‌های اقتصادی منطقه برای تغییر نظر رأی‌دهندگان آمریکایی علیه جنگ، تهران شکست جمهوری‌خواهان را به عنوان یک حکم عمومی در مورد آن مورد ستایش قرار داده است. ترامپ اذعان کرد که افزایش قیمت‌های ناشی از جنگ در این امر نقش داشته است.

محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، که رهبری مذاکرات با ایالات متحده را بر عهده داشته است، در X نوشت: “اگر دولت ایالات متحده به اراده عمومی خود برای خدمت به اربابان و باج‌گیران بین‌المللی خیانت کند، متوجه خواهد شد که نه ما با یک کابوس همراه است.”

تهران روی تغییر مسیر در واشنگتن شرط‌بندی نمی‌کند. مجتبی خامنه‌ای، رهبر عالی، اظهار داشت هر کسی که تصور می‌کند نتایج انتخابات باعث تغییر سیاست ایالات متحده خواهد شد، «به‌شدت در اشتباه است». مقامات نیز می‌گویند راهبرد ایران به انتخابات آمریکا وابسته نیست؛ آن‌ها در حالی که برای جنگی گسترده‌تر آماده می‌شوند، هم‌زمان فعالیت‌های دیپلماتیک خود را نیز تشدید کرده‌اند.

خطر تشدید تنش‌ها واقعی است. گزارش‌هایی مبنی بر اینکه ترامپ ممکن است دستور حملات جدید و شدیدتری را صادر کند، موجب نگرانی در سراسر منطقه شده است؛ تهران نیز هشدار داده که پاسخ متقابلش بسیار گسترده‌تر از دفعات پیشین خواهد بود. در همین هفته، ترامپ به برخی روزنامه‌نگاران گفته است که در حال بررسی انجام حمله‌ای سنگین علیه ایران است، در حالی که به دیگران گفته برنامه‌ای فوری برای تشدید تنش‌ها ندارد.

علی واعظ، از «گروه بین‌المللی بحران»، به شبکه سی‌ان‌ان گفت: «جنگ با ایران به باری سنگین و دردسرساز برای ترامپ تبدیل شده و او را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است: یا دستیابی به توافقی که آبرویش را حفظ کند و اعلام پیروزی نماید، و یا تشدید اقدامات نظامی برای بازپس‌گیری ابتکار عمل.» وی افزود: «خطر اینجاست که رئیس‌جمهوری که در صندوق‌های رأی تضعیف شده، ممکن است به دنبال جبران شکست در میدان نبرد باشد.»

دیپلماسی مسیر دیگری را پیش رو می‌گذارد. مذاکراتی که در طول تابستان متوقف شده بود، در هفته گذشته دوباره از سر گرفته شده است؛ تهران مقاماتی را نزد میانجی‌های قطری فرستاده تا پیشنهادهایی را با واشنگتن مطرح کنند. پیش از برگزاری انتخابات، ایران پیشنهاد داده بود که اگر ترامپ با هفت شرطِ مطرح‌شده موافقت کند، تنگه هرمز را ظرف دو روز بازگشایی خواهد کرد.

صنم وکیل، از اندیشکده «چتم هاوس»، معتقد است که رهبران ایران ممکن است احساس کنند حق با آن‌ها بوده است، اما این موضوع «لزوماً مشکلاتشان را حل نمی‌کند.» به گفته او، ترامپ به یک پیروزی دیپلماتیک نیاز دارد اما شاید نخواهد ضعیف به نظر برسد؛ در همین حال، تهران ممکن است ناکامی ترامپ را فرصتی برای مطالبه امتیازات بیشتر تلقی کند. او انتظار دارد که دیپلماسی فشرده‌تری در کنار تهدیدهای نظامی در پیش گرفته شود و معتقد است دستیابی به یک توافق موقت درباره تنگه هرمز، «واقع‌بینانه‌تر» از یک توافق جامع است.

«پایان یک دوران» در روابط ایالات متحده و اسرائیل

در اسرائیل، اعلام خبر قطع ناگهانی کمک‌های نظامی آمریکا در روز انتخابات، نخستین غافلگیری بود. نتایج انتخابات — که در آن دموکرات‌ها با پیروزی قاطع در هر دو مجلس کنگره، وضعیتی را رقم زدند که از آن با عنوان «سونامی آبی» یاد می‌شود — برای اسرائیل حکم یک هشدار بسیار جدی و خطرناک را دارد. حمایت دو حزب اصلی آمریکا از اسرائیل پیش از این نیز رو به تضعیف بود؛ دموکرات‌ها به دلیل آمار تلفات در جنگ غزه از اسرائیل خشمگین بودند و شمار فزاینده‌ای از جمهوری‌خواهان نیز بر این باور بودند که ایالات متحده بیش از حد از این رژیم حمایت کرده است.

مایکل اورن، سفیر پیشین اسرائیل در ایالات متحده، به شبکه سی‌ان‌ان گفت: «در حال حاضر، تنها موضوعی که مورد توافق هر دو حزب است، انتقاد از اسرائیل است. این مسئله به یک محور سازمان‌دهنده برای حزب دموکرات تبدیل شده و در حال تبدیل شدن به محور سازمان‌دهنده‌ای برای بخش بزرگی از حزب جمهوری‌خواه نیز هست.»

اورن گفت که پایان کمک‌های ایالات متحده، تنها آغاز فرآیندی است که تازه نمود پیدا کرده است. به گفته او، این احتمال وجود دارد که آمریکا به اشتراک‌گذاری اطلاعات با اسرائیل و توسعه مشترک سامانه‌های نظامی حیاتی — از جمله سامانه دفاع هوایی مشهور «گنبد آهنین» — را متوقف کند. او همچنین به شورای امنیت سازمان ملل اشاره کرد؛ جایی که رؤسای جمهور جمهوری‌خواه و دموکرات همواره با استفاده از حق وتوی آمریکا، از اسرائیل محافظت کرده‌اند.

او گفت: «ما در پایان یک دوران قرار داریم.»

یاکوف کاتز، سردبیر پیشین روزنامه «جروزالم پست»، هشدار داد که تحولات بیشتری در راه است. او در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «آنچه ترامپ دیروز درباره کمک‌های نظامی اعلام کرد، تنها نوک کوه یخِ تغییرات احتمالی است؛ ممکن است فروش تسلیحات مسدود شود، تحریم‌هایی پیشنهاد گردد و بودجه برنامه‌های اقتصادی مشترک قطع شود.»

احساسات ضداسرائیلی در جریان جنگ با ایران شدت گرفت؛ به‌طوری که بخشی از رأی‌دهندگان آمریکایی، حملات مشترک آمریکا و اسرائیل را جنگی می‌دانستند که نتانیاهو آن را به ترامپ «فروخته» (تحمیل کرده) است. نتانیاهو حتی اکنون نیز برای ازسرگیری حملات علیه ایران تلاش می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند جنگی را دوباره شعله‌ور سازد که پیش‌تر موجب افزایش قیمت بنزین و هزینه‌های زندگی شده و در عملکرد فاجعه‌بار جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نقش داشته است.

نتانیاهو در داخل کشور نیز با آشفتگی روبروست. در انتخاباتی که یک هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار شد، او اکثریت خود را در پارلمان از دست داد. با این حال، رقیب اصلی او، گادی آیزنکوت (رئیس پیشین ستاد کل ارتش)، نیز اکثریت قاطع را در اختیار ندارد و احتمالاً برای تشکیل دولت نیازمند همکاری با احزاب عربی خواهد بود؛ احزابی که در این انتخابات شاهد مشارکت بی‌سابقه‌ی هواداران خود بودند.

یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای «دموکرات‌ها»، هشدار داد که اسرائیل برای جایگزینی نتانیاهو و دور کردن کشور از مسیر تحریم‌ها و انزوا، «حتی یک لحظه را هم نباید هدر دهد.»

اوکراین در انتظار دنیای پس از ترامپ

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، امیدوار است که «موج آبی» (پیروزی دموکرات‌ها) موجب تقویت حمایت آمریکا از این کشور در برابر جنگ روسیه شود.

به گزارش رویترز، زلنسکی در اظهاراتی که پیش از پخش مصاحبه‌اش توسط شبکه آلمانی ZDF منتشر شد، گفت: «من از جمهوری‌خواهان نیز سپاسگزارم، اما دموکرات‌ها بسیار صریح و روشن درباره حمایت از اوکراین و ارائه کمک به این کشور سخن می‌گویند.» «آنها درباره تجدید ارتباط بین ایالات متحده و اروپا صحبت می‌کنند... بنابراین، امیدی وجود دارد که توازن قدرت ایجاد شود و ما حمایت بیشتری دریافت کنیم.»

وی افزود: «اگر کنگره اکنون از حمایت مالی قوی یا کمک نظامی صحبت کند، همانطور که اروپا امروز انجام می‌دهد و نشان می‌دهد، این چیزی مثبت خواهد بود که بر پوتین تأثیر خواهد گذاشت.»

برای هفته‌ها، رابطه ولادیمیر زلنسکی، رئیس جمهور، با ترامپ در حال سقوط آزاد بوده است. ترامپ خواستار جایگزینی زلنسکی شده است؛ قراردادهای انرژی را به نفع روسیه امضا کرده است؛ و شاهد بوده است که وابستگی‌های فنی و اطلاعاتی اوکراین به ایالات متحده به طرز غیرقابل توضیحی خنثی شده است. و بنابراین کیف مجبور شد زودتر موضع بگیرد: با فوریت، منتظر دنیای پس از ترامپ باشید.

و وقتی روز چهارشنبه سپیده دمید، در ابتدا اظهار نظر رسمی کمی از کیف وجود داشت، شاید زلنسکی از میم‌های او خوشحال بود که با آبجو و پاپ کورن جلوی پوشش تلویزیونی میان‌دوره‌ای نشسته بود تا کار را برای او انجام دهد.

سرگی کیسلیتسیا، معاون دفتر او، در تلویزیون اوکراین متعهد شد که این کشور به «توسعه روابط واقعی، عادی و پایدار» با هر کسی که در قدرت باشد، ادامه خواهد داد، به دنبال رهگیرهای پاتریوت خواهد بود و هم با کنگره جدید و هم با موج احتمالی دستورات اجرایی که ممکن است سعی در رفع آن داشته باشند، مقابله خواهد کرد.

اما نمی‌توان کتمان کرد که ترامپ سرخورده و ساعت کندی که اکنون با صدای بلند در حال گذر از جهان‌بینی و ریاست جمهوری اوست، به نفع کیف است. او ادعا کرده بود که ایجاد صلح آسان است، اما به مجازات اوکراین به دلیل عدم موافقت با خواسته‌های مهاجمش ادامه داد. او زلنسکی را تحقیر، سرزنش و سپس گاهی اوقات با او آشتی کرد، در حالی که متحدان اروپایی او را به خاطر فروپاشی اتحادهای امنیتی دهه‌ها به وجد آورده بودند.

هنوز کارهای زیادی هست که اوکراین به ترامپ و ایالات متحده نیاز دارد. سلاح، پول و اطمینان بیشتری از جانب خود ارائه دهید. اما کیف محاسبه کرده است که پس از ماه‌ها خصومت، نمی‌تواند به واشنگتن وابسته باشد.

با این حال، این گذرِ زمان یک جنبه منفی دارد: ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ممکن است به این نتیجه برسد که احتمالاً یک سال فرصت دارد تا در «جنگی که خود برگزیده»، به هر قیمتی که شده، بهترین نتیجه ممکن را به دست آورد؛ پیش از آنکه رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۲۸، سیاست حزب جمهوری‌خواه را دوباره به سمت جریان اصلیِ حامی اوکراین بازگرداند. پوتین تاکنون نتوانسته است از متحدِ ظاهراً قدرتمند خود، یعنی ترامپ، برای کسب یک پیروزی چشمگیر در میدان نبرد بهره ببرد. او ممکن است تلاش کند تا در حالی که هنوز کورسویی از اقتدار ترامپ باقی مانده است، این وضعیت را تغییر دهد.