توافق ایران و آمریکا همچنان دور از دسترس است

پریسا حافظی / رویترز / ۳ نوامبر ۲۰۲۶

یک مقام ارشد ایرانی روز سه‌شنبه به خبرگزاری رویترز گفت که با وجود تلاش‌های دیپلماتیک فشرده برای جلوگیری از بازگشت احتمالی به درگیری‌های فعال پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، ایران و ایالات متحده همچنان فاصله زیادی با دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ دارند.

ایالات متحده شب گذشته حملاتی «تدافعی» را علیه جزیره قشم ایران انجام داد. یک مقام آمریکایی اعلام کرد که این حملات، موشک‌های زمین‌به‌هوایی را هدف قرار داده‌اند که علیه دارایی‌های ایالات متحده به کار گرفته می‌شدند. در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که شب گذشته یک پهپاد آمریکایی از نوع «ام‌کیو-۹» (MQ-9) را در آسمان شرق تنگه هرمز سرنگون کرده است.

این مقام ارشد ایرانی اظهار داشت: «میانجی‌ها سخت در تلاشند تا شکاف‌های موجود میان تهران و واشنگتن را کاهش دهند.» این سخنان پس از آن بیان شد که میانجی‌های قطری دوشنبه‌شب به تهران سفر کردند تا درباره نسخه‌ای از پیش‌نویس توافق ایران و آمریکا گفتگو کنند؛ پیش‌نویسی که طی هشت روز گذشته موضوع مذاکرات بوده است.

این مقام ایرانی هشدار داد: «اگر آمریکا خواهان بازگشایی تنگه هرمز است، باید شرایط تهران برآورده شود.» وی افزود که مذاکرات هسته‌ای تنها پس از تحقق این امر می‌تواند آغاز شود و تهران هرگز تن به «خواسته‌های زیاده‌خواهانه» واشنگتن نخواهد داد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سه‌شنبه گفت که پس از ارائه «پاسخی قاطع و منطقی» از سوی تهران به واشنگتن، اکنون توپ در زمین ایالات متحده است.

این مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت که تهران در صورت انجام حملات از سوی آمریکا، پاسخی کوبنده – چه در منطقه و چه فراتر از آن – خواهد داد.

قالیباف نیز روز سه‌شنبه گفت: «دشمن می‌کوشد با تهدید و اقدام نظامی، ملت ایران را به تسلیم وادارد، اما سخت در اشتباه است؛ ایران هرگز تسلیم نخواهد شد.» او افزود که پاسخ تهران به هرگونه محاسبه اشتباه از سوی آمریکا، غیرقابل پیش‌بینی خواهد بود و هیچ‌گونه محدودیت جغرافیایی را در نظر نخواهد گرفت.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه در خصوص اینکه آیا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، تهدید خود مبنی بر از سرگیری حملات نظامی علیه ایران را عملی خواهد کرد یا خیر، ابراز تردید کرد. وی افزود که به باور او، تهران خواهان دستیابی به توافق در سریع‌ترین زمان ممکن است.

ادامه گفتگوهای منطقه‌ای

هم‌زمان با تبادل پیام میان ایران و ایالات متحده از طریق واسطه‌ها، تلاش‌های دیپلماتیک در سطح منطقه نیز برای جلوگیری از گسترش بیشتر درگیری‌ها در جریان است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز سه‌شنبه اعلام کرد که گفتگوها میان ایران و عربستان سعودی ادامه دارد؛ چرا که تهران به دنبال دستیابی به ترتیبات امنیتی منطقه‌ای جدیدی برای کشورهای منطقه، بدون دخالت نظامی خارجی است.

هفته گذشته، مقامات ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران با مقامات ایرانی دیدار کردند. این نخستین تماس در سطح عالی میان ایران و این سه کشور از ماه اوت (مرداد/شهریور) به شمار می‌رود. جنگ میان ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه (بهمن/اسفند) آغاز شد و از آن زمان، دامنه درگیری‌ها به عربستان سعودی و یمن نیز کشیده شده است.

ریاض اعلام کرد که هدف از این دیدار، گشودن کانال‌های گفتگو برای «جلوگیری از بازگشت تنش‌های نظامی» بوده است؛ به‌ویژه آنکه درگیری‌ها میان عربستان سعودی و نیروهای حوثی در یمن — که همسو با ایران هستند — طی هفته‌های اخیر شدت گرفته بود.

حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی هم‌زمان با پیشروی این گروه شبه‌نظامی قدرتمند به سمت تنگه باب‌المندب تشدید شد؛ گذرگاهی حیاتی برای کشتیرانی که در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان نسبت به تنگه هرمز واقع شده است.

حوثی‌ها همچنین به تأسیسات نفتی و فرودگاه‌های عربستان سعودی، از جمله فرودگاه بین‌المللی ریاض، حمله کرده‌اند. این اقدامات موجب اختلال در پروازها و صادرات نفت شده و در واکنش، حملات هوایی عربستان به یمن را به دنبال داشته است.

یمنِ فقیر از سال ۲۰۱۴، یعنی زمانی که حوثی‌ها دولتِ مورد حمایت عربستان (که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شد) را از پایتخت، صنعا، بیرون راندند، درگیر جنگ داخلی بوده است.