میانجی‌گری فشرده قطر برای جلوگیری از جنگ

باراک راوید / اکسیوس

به گفته منابع دیپلماتیک، میانجی‌های قطری روز جمعه بیش از ۱۲ ساعت در تهران به مذاکره پرداختند. هدف از این گفتگوها، دستیابی به توافقی برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم میان ایالات متحده و ایران، و جلوگیری از وقوع جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بوده است.

این گفتگوها روز شنبه در دوحه، پایتخت قطر، ادامه خواهد یافت.

اهمیت موضوع: ایالات متحده اکنون تنها چند روز با یک عملیات نظامی احتمالی فاصله دارد؛ عملیاتی که می‌تواند خسارات سنگینی به ایران وارد کند و به احتمال زیاد منجر به حملات تلافی‌جویانه علیه اسرائیل و شماری از کشورهای حوزه خلیج فارس خواهد شد.

جزئیات خبر: یک منبع دیپلماتیک اظهار داشت که میانجی‌های قطری در جریان نشست طولانی روز جمعه، به‌طور مداوم با کاخ سفید در تماس بوده‌اند.

این منبع گفت: «پیشرفت‌های مثبتی حاصل شده است. مذاکرات همچنان ادامه دارد تا راهی برای دستیابی به توافقی میان آمریکا و ایران پیدا شود.»

قطری‌ها در تلاشند تا آمریکا و ایران را به توافق بر سر مجموعه‌ای از اقدامات متقابل ترغیب کنند؛ اقداماتی که طی چند روز اجرایی شده و طرفین را به میز مذاکرات مستقیم درباره برنامه هسته‌ای ایران و سایر مسائل بازگرداند.

یک مقام آمریکایی گفت که تاکنون دو خواسته متضاد مانع پیشرفت مذاکرات شده است: اصرار دولت ترامپ بر اینکه ایران باید به عنوان پیش‌شرط ازسرگیری گفتگوها، امتیازاتی در حوزه هسته‌ای بدهد؛ و در مقابل، شرط ایران مبنی بر اینکه ایالات متحده ابتدا باید محاصره دریایی را لغو کند، دارایی‌های مسدودشده را آزاد نماید و اجازه فروش نفت را به ایران بدهد.

قطری‌ها در تلاشند ایران را متقاعد کنند که به بازرسان سازمان ملل اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده‌اش بازدید کنند. این اقدام به عنوان گامی برای اعتمادسازی در نظر گرفته شده که در ازای آن، ایالات متحده نیز بخشی از تحریم‌ها را کاهش خواهد داد.

نکته قابل‌توجه: در حلقه نزدیکان ترامپ، دیدگاه‌های متفاوتی درباره اقدامات بعدی او وجود دارد.

به گفته یک مقام آمریکایی، پیت هگست (وزیر دفاع) و مارکو روبیو (وزیر امور خارجه) به شدت نسبت به امکان دستیابی به هرگونه توافق هسته‌ای با حکومت فعلی ایران بدبین هستند. آن‌ها معتقدند که میراث ترامپ باید تضعیف هرچه بیشتر این حکومت باشد، که این امر می‌تواند شامل انجام حملات بیشتر نیز بشود.

این فرد گفت در حالی که معاون رئیس‌جمهور، ونس، و فرستادگان ترامپ — استیو ویتکاف و جرد کوشنر — خواهان از سرگیری مذاکرات هستند، ترامپ تردید دارد که ایران هرگز به توافقی تن دهد که از نظر او قابل‌قبول باشد.

ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت: «گفت‌وگوهایی در جریان است. آن‌ها می‌خواهند صحبت کنند. همچنان هم صحبت می‌کنند... راستش را بخواهید، ما وقت داریم. این یک جنگ است، اما نه یک جنگ معمولی.»

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری که هدایت کارزار فشار اقتصادی با نام «عملیات طرد اقتصادی» را بر عهده دارد، یکی از نزدیک‌ترین دستیاران ترامپ است. او از ترامپ می‌خواهد اجازه دهد این ابتکار عمل مسیر خود را طی کند، به‌جای آنکه با عجله دوباره وارد درگیری نظامی شود.

نگاهی کلان‌تر: یک منبع منطقه‌ای گفت کشورهایی در منطقه، از جمله مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان سعودی، از ایران خواسته‌اند پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، با از سرگیری مذاکرات موافقت کند.

یک مقام آمریکایی اظهار داشت که اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای متحمل شکست سنگینی شوند، ممکن است ترامپ بیشتر ترغیب شود که دستور یک عملیات نظامی بزرگ را صادر کند.

این مقام گفت: «اگر او احساس شرمساری کند یا حس کند که قدرت عمل از او سلب شده، دست به اقدامی جسورانه خواهد زد. این همان چیزی است که همه به ایرانی‌ها می‌گویند؛ بهترین فرصت آن‌ها برای دستیابی به یک توافق، همین حالا است.»

یک مقام کاخ سفید گفت که نتایج انتخابات، عاملی در تصمیم‌گیری‌های ترامپ در قبال ایران نخواهد بود.

رهبران عربستان سعودی و ترکیه در روزهای اخیر از ترامپ خواسته‌اند که فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد.

در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در حال رایزنی با ترامپ است تا او را متقاعد کند که بلافاصله پس از انتخابات، عملیاتی مشترک علیه ایران آغاز کند.

تصویر کلی: از سرگیری جنگ می‌تواند نه تنها در ایران، بلکه در کشورهای حوزه خلیج فارس نیز منجر به ویرانی‌های گسترده شود و بحران جهانی انرژی را تشدید کند.

ایران متعهد شده است که در صورت هرگونه حمله ایالات متحده به زیرساخت‌های انرژی‌اش، با حمله به تأسیسات نفت و گاز در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین پاسخ دهد.

هرگونه حمله ایالات متحده به ایران، به‌صورت مشترک با اسرائیل انجام خواهد شد. ایران احتمالاً با حملات موشکی تلافی خواهد کرد و حزب‌الله نیز ممکن است حملاتی را علیه اسرائیل ترتیب دهد.