محاصره و تحریم‌ها اقتصاد ایران را فلج کرده است

باراک راوید / اکسیوس

بر اساس گزارش جدیدی از وزارت خزانه‌داری آمریکا که به دست «اکسیوس» رسیده است، محاصره دریایی، تحریم‌های اقتصادی گسترده و مسدود کردن مسیرهای صادرات زمینی توسط ایالات متحده، اقتصاد ایران را فلج کرده و فشار بر حکومت را تشدید کرده است.

اهمیت موضوع: اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، که هدایت کارزار فشار اقتصادی با نام رمز «عملیات طرد اقتصادی» را بر عهده دارد، یکی از نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ است. او از ترامپ خواسته است که به جای شتاب برای بازگشت به درگیری‌های نظامی، اجازه دهد این ابتکار عمل مسیر خود را طی کند.

اگرچه این گزارش ادعا نمی‌کند که حکومت ایران در آستانه فروپاشی است، اما دیدگاه وزارت خزانه‌داری را منعکس می‌کند که بر اساس آن، اقدامات انجام‌شده اقتصاد ایران را فلج کرده و توانایی این کشور برای کسب درآمد را محدود ساخته است.

محور اصلی تحولات: ترامپ ـــ همان‌طور که پیش از «عملیات چکش نیمه‌شب» در ژوئن ۲۰۲۵ و «عملیات خشم حماسی» در ماه فوریه انجام داده بود ـــ اکنون رویکردی دوگانه را دنبال می‌کند: او هم‌زمان برای دستیابی به توافقی جهت ازسرگیری مذاکرات صلح تلاش می‌کند و در عین حال، خود را برای احتمال ازسرگیری عملیات‌های نظامی گسترده پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آماده می‌سازد.

کارزار وزارت خزانه‌داری که در اواخر ماه اوت آغاز شد، در واقع مسیر سومی به شمار می‌رود. با این حال، مقامات آمریکایی می‌گویند برای بی‌ثبات کردن حکومت و احتمالاً متقاعد کردن رهبران ایران به دادن امتیاز پای میز مذاکره، به زمان بیشتری نیاز است.

روز پنج‌شنبه، ترامپ با مشاوران ارشد خود در حوزه امنیت ملی و سیاست خارجی دیدار کرد تا درباره جنگ گفتگو کنند.

دریاسالار برد کوپر، فرمانده نیروهای ایالات متحده در خاورمیانه (فرماندهی مرکزی آمریکا)، گزارشی درباره محاصره دریایی جاری به ترامپ ارائه داد. بسنت نیز درباره کارزار فشار اقتصادی توضیحاتی داد.

یک مقام آمریکایی گفت: «بسنت به رئیس‌جمهور می‌گوید که کارزار فشار اقتصادی مؤثر بوده و اوضاع در ایران رو به وخامت است؛ روندی که می‌تواند موجب بی‌ثباتی بیشتر حکومت شود و رهبر عالی ایران را به پذیرش یک توافق سوق دهد.»

نگاه دقیق‌تر: گزارش وزارت خزانه‌داری به چندین شاخص از بحران اقتصادی ایران اشاره می‌کند:

◽سقوط ارزش پول ملی: از زمان آغاز این عملیات در ماه اوت، ریال ایران حدود یک‌چهارم ارزش خود را از دست داده است. در ماه اکتبر، نرخ ارز در بازار غیررسمی به پایین‌ترین سطح تاریخی خود، یعنی ۲ میلیون و ۶۸۷ هزار ریال در برابر یک دلار رسید. این گزارش استدلال می‌کند: «کاهش ارزش پول ملی نشان‌دهنده فشار فزاینده بر اقتصاد و سیستم مالی ایران است که قدرت خرید را کاهش داده و دسترسی رژیم به کالاها و خدمات خارج از کشور را به طور فزاینده‌ای پرهزینه می‌کند.»

◽تورم فزاینده: نرخ تورم سالانه ایران در ماه سپتامبر به ۹۰ درصد رسید، در حالی که در اوایل سال ۲۰۲۵ تقریباً ۳۵ درصد بود.

◽صادرات نفت: این گزارش می‌گوید که ایران از ۲۵ آگوست به دلیل محاصره و تحریم‌ها هیچ نفتی را در نفتکش‌ها بارگیری نکرده است. طبق گزارش کپلر، که تجارت دریایی را ردیابی می‌کند، تهران همچنین نفت باقی مانده خود را که در دریا سرگردان است، فروخته است.

در میان خطوط: این گزارش جزئیات چگونگی تلاش ایالات متحده برای قطع دسترسی ایران نه تنها به درآمد نفت، بلکه به مسیرهای تجارت بین‌المللی، هوانوردی تجاری، شبکه‌های بانکی و حتی جایگزین‌های ارز دیجیتال را شرح می‌دهد.

در این گزارش آمده است که تلاش ایران برای تغییر مسیر تجارت زمینی در اطراف محاصره دریایی ایالات متحده با تنگناهای بزرگی در مرزهای پاکستان، ترکیه، افغانستان و ترکمنستان روبرو است.

بنا به گزارش‌ها، هزاران کامیون در مرز ترکیه سرگردان شده‌اند و با تأخیرهایی تا ۲۰ روز مواجه هستند، در حالی که صدها کامیون دیگر در مرز پاکستان منتظرند.

امارات متحده عربی، عمان، عراق، گرجستان و آذربایجان، خطوط هوایی ایران را ممنوع و پروازها به ایران را لغو کرده‌اند. ترکیه تمام پروازهای ماهان ایر را به حالت تعلیق درآورده است.

بانک‌های ایرانی با محدودیت‌های بیشتری در ترکیه، لبنان و امارات متحده عربی مواجه شده‌اند، در حالی که وزارت خزانه‌داری، صرافی‌های ارزهای دیجیتال مورد استفاده برای فرار از تحریم‌ها را هدف قرار داده است.