ایران پیشنهاد جدید قطر را جدی تلقی نمی‌کند

اندرو میلز و پریسا حافظی / رویترز / ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶

به گفته‌ی یک مقام مطلع از مذاکرات، میانجی‌های قطری پیش‌نویس توافق جدیدی را برای پایان دادن به جنگ با ایالات متحده و اسرائیل به ایران ارائه کرده‌اند؛ با این حال، یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که دوحه تنها ایده‌هایی غیرقابل‌قبول را مطرح کرده که نمی‌توان آن‌ها را به عنوان یک «پیشنهاد» جدی تلقی کرد.

این مقام مطلع از مذاکرات — که ایرانی نیست — گفت که روز یکشنبه پیش‌نویس جدیدی برای صلح در این مناقشه‌ی هشت‌ماهه ارائه شده که هم‌اکنون در تهران در حال بررسی است و انتظار می‌رود پاسخ آن تا پایان هفته اعلام شود.

قطر به همراه پاکستان، هدایت تلاش‌های میانجی‌گرانه برای پایان دادن به جنگی را بر عهده داشته‌اند که موجب اختلال در کشتیرانی جهانی و عرضه‌ی نفت شده و اخیراً دامنه‌ی آن به عربستان سعودی و یمن نیز کشیده شده است.

به گفته‌ی این مقام مطلع، طرح ارائه‌شده از سوی قطر شامل یک جدول زمانی هفت‌روزه است که به نگرانی‌های تهران و واشنگتن می‌پردازد و گام‌های روزانه‌ای را برای اعتمادسازی تعیین می‌کند که هر یک از طرفین باید بردارند. این مقام افزود که اجرای این جدول زمانی می‌تواند از اوایل هفته‌ی آینده آغاز شود و چندین کشور نیز به عنوان ضامن این توافق عمل خواهند کرد.

اندکی پس از آن، یک مقام ارشد ایرانیِ دخیل در مذاکرات گفت که قطر تنها «ایده‌هایی غیرقابل‌قبول» ارائه کرده و نه یک «پیشنهاد»؛ وی همچنین تأکید کرد که سیاست تهران مبنی بر عدم نشان دادن هیچ‌گونه انعطافی در خصوص مسئله‌ی هسته‌ای، همچنان به قوت خود باقی است.

واشنگتن خواهان آن است که برنامه‌ی هسته‌ای چندین‌دهه‌ی ایران از همان ابتدا بخشی از مذاکرات برای پایان دادن به جنگ باشد؛ در حالی که ایران تأکید دارد پیش از هر چیز باید شرایط مورد نظرش — از جمله پایان محاصره‌ی بنادر ایران توسط ایالات متحده و لغو تحریم‌های صادرات نفت ایران — محقق شود. ایران نگرانی‌های غرب مبنی بر نظامی بودن ماهیت برنامه‌ی هسته‌ای خود را رد می‌کند.

حمله به پالایشگاه نفت عربستان

در اواخر سپتامبر، ایران طرح هفت‌روزه‌ی دیگری ارائه کرده بود که به گفته‌ی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در صورت برآورده شدن شرایطی خاص، می‌توانست منجر به بازگشایی تنگه‌ی هرمز — یکی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی انتقال انرژی در جهان — شود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، این طرح را رد کرد که این امر منجر به تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ی بیشتر از سوی قطر شد.

این مقام آگاه از مذاکرات گفت که پیش‌نویس مورد بحث که روز یکشنبه به تهران ارائه شد، با آن پیشنهاد متفاوت بود، اگرچه جزئیات طرح اخیر بلافاصله مشخص نبود.

این مقام پیش از این به رویترز گفته بود که میانجیگران قطری قبل از رفتن به تهران با واشنگتن هماهنگ کرده بودند.

تلاش‌های میانجیگرانه قبلی برای پایان دادن به جنگی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز کردند، به ایجاد یک توافق صلح موقت در ماه ژوئن کمک کرد، اما به سرعت از هم پاشید.

در هفته‌های اخیر، نیروهای حوثی یمن که با ایران متحد هستند، حملات مکرری را علیه عربستان سعودی ـــ متحد کلیدی ایالات متحده و بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان ـــ انجام داده‌اند و جبهه جدیدی را در جنگ هشت ماهه گشوده‌اند.

قیمت نفت روز چهارشنبه پس از حمله حوثی‌ها به بزرگترین پالایشگاه نفت عربستان سعودی، راس تنوره، بیش از یک درصد افزایش یافت و به بیش از ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید و نگرانی‌هایی را در مورد خطرات عرضه ایجاد کرد.

ماه گذشته با پیشروی این گروه شبه‌نظامی علیه نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی به سمت تنگه باب المندب، یکی دیگر از مسیرهای مهم کشتیرانی در آن سوی شبه‌جزیره عربستان از هرمز، نبرد با حوثی‌ها تشدید شد.

نگرانی‌ها در مورد خطر حملات جدید

این مقام که در جریان مذاکرات قرار داشت، گفت که پیش از جلسه روز یکشنبه در تهران، نگرانی‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که برای یک دوره دیگر در انتخابات عمومی مبارزه می‌کند، ممکن است این هفته حملات خود را به جمهوری اسلامی از سر بگیرد.

روز جمعه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدیدهای خود را برای حمله مجدد به ایران تکرار کرد. هم‌زمان مقامات امنیتی ایران به رویترز گفتند که تهران برنامه‌های دقیقی برای حمله به کابل‌های زیر دریایی خلیج فارس در صورت از سرگیری حملات آمریکا و اسرائیل تهیه کرده است.

روز دوشنبه، مقامات ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان نیز به عنوان بخشی از تلاش‌های کاهش تنش، با مقامات ایرانی در تهران دیدار کردند. قطر روز سه‌شنبه اعلام کرد که ایران باید تهدیدات علیه کشورهای عربی خلیج فارس را متوقف کند و تنگه هرمز را باز کند تا حسن نیت خود را برای موفقیت تلاش‌های میانجیگری نشان دهد.

کشورهای خلیج فارس در اوایل جنگ هدف بمباران مداوم ایران قرار گرفتند.

این جنگ همچنین باعث شعله‌ور شدن دوباره جنگ بین اسرائیل و گروه مسلح لبنانی تحت حمایت ایران، حزب‌الله، شد. این موضوع در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا — که تعیین‌کننده کنترل کنگره است — موجب تضعیف میزان محبوبیت ترامپ شده است.