ایرانیان نگران بازگشت احتمالی به جنگی تمام‌عیار هستند

امیرحسین راجی / آسوشیتدپرس / ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶

در حالی که رهبران اسرائیل و ایالات متحده در آستانه انتخاباتِ پیشِ رو در هر دو کشور، لحن تهدیدآمیز خود را تندتر کرده‌اند و رهبران ایران نیز با وجود فشارهای فزاینده همچنان موضعی سرسختانه دارند، بسیاری از ایرانیان خود را برای بازگشت به جنگی تمام‌عیار آماده می‌کنند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل که روز سه‌شنبه با انتخاباتی بسیار نزدیک و رقابتی تنگاتنگ روبروست، می‌گوید رهبری ایران باید حذف شود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، هشت ماه پس از آغاز جنگ، وعده داده است که کار را در ایران «تمام کند»؛ این در حالی است که سومین ناو هواپیمابر و هزاران نیروی نظامی در حال حرکت به سوی منطقه هستند. برخی نگران آن هستند که بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در تاریخ ۳ نوامبر، حملاتی صورت گیرد.

خبرگزاری آسوشیتدپرس با ساکنان تهران گفتگو کرده است؛ کسانی که از افزایش اضطراب و نگرانی سخن می‌گویند. برخی از آن‌ها در حال آماده‌سازی برای ترک پایتخت هستند. رئیس‌جمهور ایران، ایالات متحده را متهم کرده است که در مذاکراتی که ماه‌هاست نشانه‌ای از پیشرفت در آن‌ها دیده نمی‌شود، کارشکنی می‌کند.

فرشته حاجی‌پور، ۳۵ ساله و مادر یک کودک خردسال، گفت که از ترسِ «جنگ احتمالی و بمب‌های بزرگ‌تر»، در حال ذخیره کردن داروهای بدون نسخه و مواد غذایی است.

تهدید ایران به حمله به اهداف جدید

ساسان کریمی، مقام دولتی پیشین و استاد سیاست خارجی در دانشگاه تهران، می‌گوید رهبران ایران بر این باورند که ترامپ، فارغ از نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای، احتمالاً دستور حملات جدیدی را صادر خواهد کرد؛ از این رو، «آن‌ها در حال برنامه‌ریزی برای سناریوهای مختلف هستند تا بتوانند تدابیر لازم را اتخاذ کنند.»

کریمی گفت: «آن‌ها پذیرفته‌اند که او، چه پیش از انتخابات و چه پس از آن، دوباره به ما حمله خواهد کرد.»

ایران بار دیگر پایگاه‌های نظامی ایالات متحده و متحدان آن در خاورمیانه را تهدید کرده و هشدار داده است که ممکن است به اهداف جدیدی حمله کند؛ از جمله کابل‌های داده‌های زیردریایی که از میان تنگه هرمز عبور می‌کنند. در ماه جاری، بیشترین تعداد حمله به کشتی‌های تجاری در حال عبور از این تنگه — نسبت به هفته‌های آغازین جنگ در ماه مارس — گزارش شده است.

در همین حال، محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده، صادرات نفت را — که دولت ایران به آن وابسته است — محدود کرده و در شرایطی که هر یک از طرفین می‌کوشد در این رویارویی دوام بیشتری بیاورد، فشار اقتصادی را تشدید کرده است. با تغییر مسیر تجارت ایران به سمت حمل‌ونقل زمینی، صف‌های طولانی کامیون‌ها در مرزها شکل گرفته است.

این محاصره منجر به کمبود دارو در ایران شده، هرچند هنوز نشانه‌ای از کمبود مواد غذایی یا سایر کالاهای اساسی دیده نمی‌شود. ایرانیان شاهد فروپاشی معیشت و قدرت خرید خود بوده‌اند؛ چرا که ارزش پول ملی به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده و بخش عمده‌ای از ارزشش را در سال گذشته از دست داده است. نرخ تورم نیز به شدت افزایش یافته است.

مقامات ایرانی، ایالات متحده را متهم کرده‌اند که به دنبال دامن زدن به ناآرامی‌هاست.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران در دوره‌های پیشین گفتگوها با آمریکا، در ماه جاری در جمعی از مقامات گفت: «جنگ اقتصادی، محور اصلی جنگ علیه ماست.»

رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، اظهار داشت که ایران با «یک نقطه عطف خطرناک» روبروست؛ آن هم در حالی که دولت تلاش می‌کند مشکلات فزاینده اقتصادی را مدیریت کرده و در ساختار قدرتِ چندپاره‌ی جمهوری اسلامی، به اجماع دست یابد.

هنوز خاطره اعتراضات سراسری که ناشی از فشارهای اقتصادی بود و هفته‌ها پیش از آغاز جنگ به سرکوبی مرگبار انجامید، در اذهان زنده است.

نیمی از حقوق ماهانه برای یک بار خرید از سوپرمارکت

حتی برای طبقه متوسط ​​ایران نیز تأمین اقلام غذایی اساسی دشوار شده است. از زمان آغاز جنگ، قیمت کالاهای ضروری جهش تندی داشته است؛ به طوری که قیمت برنج بیش از ۶۰ درصد و گوشت گاو بیش از ۱۵۰ درصد افزایش یافته است.

محمد محمدی، ۳۶ ساله، می‌گوید یک بار خرید از سوپرمارکت می‌تواند نیمی از یک حقوق ماهانه در سطح متوسط ​​— یعنی ۴۰۰ میلیون ریال (حدود ۱۵۰ دلار) — را به باد دهد.

محمد عابدی، ۳۹ ساله، می‌گوید با وجود قیمت‌های بالا، افزایش حملات در تنگه هرمز او را بر آن داشته تا برای خانواده‌اش اقلامی همچون خرما، روغن خوراکی و برنج را به عنوان ذخیره تهیه کند.

او می‌گوید: «نگرانم که اوضاع از این هم بدتر شود.»

جریان‌های سیاسی میانه‌رو خواستار دستیابی به توافقی با ایالات متحده برای نجات اقتصاد کشور هستند.

محسن هاشمی رفسنجانی، چهره سیاسی، در سرمقاله‌ای که در ماه جاری در روزنامه اصلاح‌طلب «سازندگی» منتشر شد، هشدار داد: «با افزایش نرخ ارز، شرایط اداره کشور برای قوه مجریه دشوار شده است.»

اما کریمی، مقام سابق که در دوره پزشکیان خدمت کرده است، می‌گوید فشارهای اقتصادی تغییری در مواضع مذاکراتی ایران ایجاد نخواهد کرد. او گفت: «این موضوعی است که قبلاً آزموده شده؛ هیچ فشار اقتصادی‌ای نمی‌تواند طرف ایرانی را به تن دادن به توافق متقاعد کند.»

کریمی افزود: «تهران بر اساس راهبرد مقاومت محاسبات خود را انجام می‌دهد، چرا که اطمینان دارد این رویکرد محاسبات طرف مقابل را تغییر خواهد داد.»

پس از آنکه ترامپ در ماه گذشته پیشنهاد ایران را رد کرد — پیشنهادی که در آن ایران متعهد شده بود در صورت برآورده شدن برخی شروط از سوی واشنگتن (مانند رفع محاصره)، ظرف یک هفته به جنگ پایان دهد و تنگه هرمز را به‌طور کامل بازگشایی کند — درباره مذاکرات از طریق میانجی‌ها، در فضای عمومی سخن چندانی به میان نیامده است.

آماده‌شدن برای ترک تهران

در تهران، ساختمان‌هایی که در اوج جنگ در ماه‌های مارس و آوریل هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته و ویران شده‌اند، به چشم می‌خورند. هزاران خانه در این حملات آسیب دیده یا تخریب شده‌اند.

هاشم وجدانی، مربی ۴۵ ساله باشگاه ورزشی، می‌گوید با افزایش نگرانی‌ها، قصد دارد شهر را ترک کند.

او گفت: «وسایلم را جمع کرده‌ام تا به شهری امن‌تر در شمال کشور بروم. امروز هم مقداری کنسرو، بیسکویت و پتوهای اضافی خریدم.»

این نگرانی وجود دارد که دور جدید درگیری‌ها تلفات سنگین‌تری برای غیرنظامیان ایرانی به همراه داشته باشد. تاکنون هزاران نفر در این جنگ جان باخته‌اند. ترامپ بارها تهدید کرده است که نیروگاه‌ها و سایر زیرساخت‌ها را هدف قرار خواهد داد.

خشم نسبت به رئیس‌جمهور آمریکا در تابلوی تبلیغاتی بزرگی که چند روز پیش در یکی از میدان‌های اصلی تهران نصب شده، نمود پیدا کرده است. رهگذران با تعجب به فردی شبیه به ترامپ نگاه می‌کنند که پشت میله‌های قفس گرفتار شده است؛ در حالی که در پس‌زمینه، تصاویری از یک حمله مرگبار به مراسم عروسی در جنوب ایران — که مسئولیت آن به آمریکا نسبت داده شده — پخش می‌شود.

فرزانه عرب‌زاده، ۳۰ ساله، در حالی که به این قفس خیره شده بود، گفت امیدوار است این صحنه در واقعیت هم رخ دهد. او افزود که ترامپ مدعی بود این جنگ را برای کمک به مردم ایران آغاز کرده، اما در عمل «مردم ما را در وضعیتی به‌مراتب بدتر قرار داده است.»

انتظار می‌رود انتخابات در اسرائیل و ایالات متحده، بازتاب‌دهنده خشم رأی‌دهندگان نسبت به جنگ و سایر مسائل باشد. ممکن است حمایت سیاسی از ترامپ تضعیف شود؛ در همین حال، نتانیاهو در شرایطی که خشم عمومی ناشی از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و همچنین وقوع یک‌سری جنگ‌های بی‌نتیجه در غزه، لبنان و ایران وجود دارد، در رقابتی تنگاتنگ گرفتار شده است.

رحمان قهرمان‌پور، تحلیلگر ساکن تهران، می‌گوید انتخابات اسرائیل از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. او افزود که اگر نتانیاهو در قدرت بماند، به دلیل تمایل او به پذیرش ریسک‌های بزرگ، احتمال از سرگیری یک جنگ تمام‌عیار بیشتر خواهد بود.

ساکنان تهران معتقدند بعید است هیچ‌یک از این دو انتخابات منجر به بهبود روابط شود.

رسول قنبری، ۵۰ ساله، گفت: «هیچ تفاوتی نمی‌کند. خصومت آن‌ها نسبت به ما همچنان به قوت خود باقی است.»