خطر بازگشت آمریکا و ایران به یک جنگ تمام‌عیار

دیوید ای. سنگر، ​​جولیان ای. بارنز، جاناتان سوان، مگی هابرمن، فرناز فصیحی و اریک اشمیت
نیویورک تایمز / ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶

در درون دولت ترامپ، مقامات ابراز نگرانی می‌کنند که ایران در «مراحل پیشرفته» طراحی حملاتی علیه مقامات ایالات متحده قرار دارد.

در آن سوی دنیا، در فاصله‌ای بیش از ۶۰۰۰ مایل، به نظر می‌رسد ایرانیان متقاعد شده‌اند که اسرائیل و ایالات متحده در حال تدارک سومین حمله بزرگ خود در ۱۶ ماه اخیر هستند؛ تلاشی نهایی برای وادار کردن ایران به تسلیم در برابر خواسته‌های ایالات متحده.

مناقشه در خاورمیانه وارد مرحله جدیدی شده است که در آن مجموعه‌ای از عوامل پیچیده — از تقویم‌های سیاسی در ایالات متحده و اسرائیل گرفته تا احتمال جستجوی بهانه‌هایی برای اقدام از سوی طرفین — سطح تنش و خطر را به شدت افزایش داده‌اند.

به گفته چندین دیپلمات و کارشناس مستقل، این‌گونه است که کشورها ممکن است به سمت یک جنگ تمام‌عیار کشیده شوند. یک مقام ارشد اروپایی گفت: اگر اطلاعاتی که این هفته توسط نهادهای اطلاعاتی آمریکا فاش شد — مبنی بر اینکه ایران طرح‌های معتبری برای حمله به آمریکایی‌ها در داخل و خارج از کشور دارد — صحت داشته باشد (که به احتمال زیاد هم دارد)، آنگاه حتی شلیک یک گلوله به سمت یکی از مقامات آمریکایی می‌تواند شعله‌های یک جنگ گسترده را برافروزد. همین‌طور، وقوع یک انفجار ناخواسته در نزدیکی پناهگاهی که رهبران ایران در آن مستقر هستند نیز می‌تواند چنین پیامدی داشته باشد؛ رهبرانی که پیش‌تر در ساعات آغازین جنگ در ۲۸ فوریه، از حمله‌ای که با هدف حذف سران نظام انجام شده بود، جان سالم به در برده‌اند.

این واقعیت که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و پرزیدنت ترامپ با انتخاباتی سرنوشت‌ساز روبرو هستند — انتخاباتی که می‌تواند توازن قدرت را در هر دو کشور به شدت تغییر دهد — بر محاسبات پیچیده‌ای که طرفین درگیر انجام می‌دهند، تأثیر می‌گذارد. حتی اگر نتانیاهو در انتخابات روز سه‌شنبه شکست بخورد، ممکن است تصمیم بگیرد آخرین حمله‌ای را ترتیب دهد که احتمالاً تصور می‌کند جانشینش در انجام آن تردید خواهد کرد. به همین ترتیب، آقای ترامپ که می‌داند این جنگ حتی در میان سرسخت‌ترین هوادارانش تا چه حد نامحبوب است، شاید بخواهد نشان دهد که دست‌کم در مقام فرمانده کل قوا، اقتدارش ذره‌ای کاهش نیافته است.

همان‌طور که در دیگر مقاطع پرخطر جهانی — نظیر بحران موشکی کوبا یا تصمیم به حمله به عراق — دیده شده است، اطلاعات ناقص یا نادرست، و یا حتی ناتوانی در درک انگیزه‌های واقعی طرف مقابل، می‌تواند پیامدهای مرگباری به همراه داشته باشد. ماجرای عراق نمونه‌ای عبرت‌آموز است که نشان می‌دهد چگونه می‌توان از اطلاعات گزینشی به عنوان بهانه‌ای برای اقدام نظامی استفاده کرد.

مقامات آمریکایی می‌گویند تمرکزشان بر بخش‌هایی از جدیدترین اطلاعاتی است که نشان می‌دهد ایرانی‌ها ممکن است قصد داشته باشند سفیران آمریکا در خاورمیانه و مقامات آمریکایی در خاک ایالات متحده را هدف قرار دهند؛ اقدامی که از دیرباز هدف «واحد ۸۴۰» — یکی از واحدهای ویژه ایران — بوده است؛ واحدی که پیش‌تر نیز در موارد متعددی دست به آدم‌ربایی و ترور در سراسر جهان زده است. با این حال، تاریخ نشان می‌دهد که جاه‌طلبی‌های ایران اغلب فراتر از توانایی‌های واقعی آن است. در مواردی، ایران مزدورانی ناشی را به کار گرفته که پیش از آنکه بتوانند آسیبی برسانند، دستگیر شده‌اند.

با این وجود، این وقایع یادآور آن است که نگرانی‌های طرفین — چه آمریکا و چه ایران — ریشه در تجربیات تلخ گذشته دارد. اگرچه آقای ترامپ اعلام کرده است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای (که ۱۰ روز دیگر برگزار می‌شود) دست به حمله نخواهد زد، اما تلویحاً گفته است که پس از آن، دیگر هیچ قید و بندی در کار نخواهد بود.

به گفته مقامات ارشد آمریکایی، آقای ترامپ در محافل خصوصی ظاهراً متمایل به انجام دور دیگری از حملات گسترده در داخل خاک ایران است. به گفته یکی از مقامات مطلع از جزئیات این برنامه‌ریزی‌ها، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) فهرستی مفصل از اهداف بمباران تهیه کرده است که شامل زیرساخت‌های انرژی و دیگر تأسیسات حیاتی برای اقتصاد ایران می‌شود.

در همین حال، یکی از مقامات ارشد ایران نیز با اتخاذ لحنی مشابهِ لفاظی‌های آقای ترامپ، در روزهای اخیر در شبکه‌های اجتماعی نوشت که این کشور آماده است تا با حملات غافلگیرکننده و بدون رعایت «هیچ‌گونه خط قرمزی»، به مقابله با دشمنان خود بپردازد.

تهدیدی فزاینده

مقامات ایالات متحده و متحدان اروپایی‌اش اعلام کردند که در هفته‌های اخیر، اطلاعات مربوط به حملات احتمالی افزایش یافته است؛ این روند پس از کشف طرحی منتسب به ایران علیه یک پایگاه نظامی در بریتانیا که مورد استفاده ارتش آمریکا قرار دارد، شدت گرفته است.

به گفته مقامات، اطلاعاتی که توسط مقامات ارشد بررسی شده، شامل طرح‌ریزی ایران برای پاسخ به حمله احتمالی ایالات متحده یا اسرائیل از طریق کارزار ترور، و همچنین سایر اقداماتی است که ایران ممکن است در تلافی حملات پیشین آمریکا انجام دهد.

جزئیات این طرح‌ها همچنان به‌شدت محرمانه است و از این رو قضاوت درباره آن‌ها دشوار می‌باشد. پیش از آنکه هشدار «جی کلیتون»، مدیر اطلاعات ملی، در روز جمعه علنی شود، تنها عالی‌رتبه‌ترین قانون‌گذاران آمریکایی — اعضای گروهی موسوم به «گروه ۸» — در جریان این اطلاعات قرار گرفته بودند. برخی مقامات از اینکه چرا مسئولان دولت ترامپ این نامه را منتشر کردند، در شگفت‌اند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانستند نمی‌توانند با ارائه شواهد مربوط به طرح‌های مشخص، ادعای خود را اثبات کنند.

شکاف میان آنچه آقای ترامپ و اکثر مشاورانش به‌طور علنی درباره جنگ می‌گویند و اطلاعاتی که دریافت می‌کنند، بسیار عمیق است. در همین حال، نه تیم کاخ سفید و نه رهبری پنتاگون، ماه‌هاست که هیچ‌گونه توضیحی درباره این مناقشه ارائه نکرده‌اند. رئیس‌جمهور ترجیح می‌دهد اطلاعات را کاملاً محرمانه نگه دارد، اما این رویکرد تنها موجب افزایش خطرات شده است.

با این حال، جوهره یافته‌های اطلاعاتی حاکی از آن است که چندین طرح ایران از مرحله «تمایل و قصد» به سمت مرحله «اجرا» پیش رفته‌اند. یک مقام غربی واکنش ایالات متحده را با نحوه برخورد با هشدارهای پیشین در اوایل ماه جاری — مبنی بر تهدید ایران علیه پرسنل و بمب‌افکن‌های آمریکایی در پایگاه نیروی هوایی سلطنتی «فیرفورد» (R.A.F. Fairford) در جنوب انگلستان — مقایسه کرد. در آن مقطع، دوازده فروند بمب‌افکن B-1 نیروی هوایی از منطقه خارج شدند و مقامات ایرانی هشدار دادند که بازگشت آن‌ها به منزله نشانه‌ای از وقوع یک حمله قریب‌الوقوع تلقی خواهد شد.

آقای ترامپ روز شنبه در گفتگو با خبرنگاران درباره این اطلاعات سخنی نگفت، اما اظهار داشت که به‌زودی تصمیم خواهد گرفت که آیا اقدام نظامی جدیدی انجام دهد یا خیر. او به‌طور مرتب در جریان اطلاعات جدید قرار گرفته است؛ اطلاعاتی که به گفته برخی مقامات، جدی‌تر از هر هشدار دیگری است که از زمان آغاز این مناقشه مطرح شده است.

یکی از مقامات گفت شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ایران عواملی در داخل ایالات متحده دارد که «صرفاً شهروندان ایرانی نیستند.» اما حتی اگر ایرانی‌ها در حال طراحی حملاتی از داخل ایالات متحده باشند، مشخص نیست که آیا واقعاً قادر به انجام چنین کاری هستند یا خیر.

به گفته منابع، مقامات ایرانی در گفتگو با همتایان خود، اغلب در مورد توانایی‌شان برای اجرای حملات مخفیانه در خارج از کشور اغراق می‌کنند.

با این حال، ایران تقریباً همیشه موفق می‌شود برای طرح‌های ترور، به‌ویژه در اروپا و ایالات متحده، افراد تبهکار و قاتلان اجاره‌ای پیدا کند. مقامات آمریکایی و غربی هشدار داده‌اند که میزان خطرِ هر طرحِ حمله، به میزان مهارت و کارآمدیِ فرد تبهکاری بستگی دارد که برای انجام ترور به کار گرفته شده است.

خاطراتی نگران‌کننده از سال ۲۰۲۴

این نخستین باری نیست که واشنگتن با چنین وضعیتی روبرو می‌شود.

ترکیبی از تهدیدهای واقعیِ ایران علیه آقای ترامپ و برخی از مشاوران ارشد او، در کنار سایر سناریوهای احتمالی برای سوءقصد، فضایی آکنده از ترس و بدگمانی را برای تیم رئیس‌جمهور در طول کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴ ایجاد کرده بود. شدت این تهدیدها در طول چهار سالی که آقای ترامپ در مقام ریاست‌جمهوری نبود افزایش یافته بود؛ وضعیتی که تا حدودی ناشی از تصمیم آقای ترامپ در ژانویه ۲۰۲۰ برای صدور دستور حمله به فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، سرلشکر قاسم سلیمانی، بود.

دولت بایدن افزایش تهدیدها را رصد می‌کرد و در نهایت، اف‌بی‌آی (FBI) در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۴ یک تبعه پاکستان را دستگیر کرد. او متهم شد که با هدایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در حال تدارک یک طرح ترور (قتل در ازای دریافت پول) علیه آقای ترامپ بوده است.

در ماجرایی جداگانه، مشاوران ارشد جو بایدن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، تهدیدی را که «معتبر» توصیف شده بود و از سوی ایران متوجه آقای ترامپ بود، رصد کردند. در پی آن، در تاریخ ۱۳ ژوئیه همان سال، تک‌تیراندازهایی را به محل گردهمایی انتخاباتی او در فضای باز در شهر «باتلر» ایالت پنسیلوانیا اعزام کردند. یکی از این تک‌تیراندازها به فردی به نام «توماس متیو کروکس» شلیک کرد که قصد ترور داشت؛ فردی که به گفته مقامات، به‌صورت انفرادی عمل می‌کرد و هیچ‌گونه ارتباطی با توطئه‌ای خارجی نداشت.

با این حال، وقوع حوادث پی‌درپی — از جمله هک شدن ایمیل‌های مقامات ستاد انتخاباتی ترامپ که گفته می‌شود توسط ایران هدایت شده بود — موجب ایجاد ترسی دائمی در میان اعضای ستاد انتخاباتی ترامپ شد.

برخی دیگر از تهدیدها و نگرانی‌های مطرح‌شده، جنبه‌ای مضحک داشتند. کشف یک شیء کوچک در دفتر مرکزی ستاد انتخاباتی در جنوب فلوریدا، منجر به تماس با شماره اضطراری ۹۱۱ و بروز این نگرانی شد که شاید آن شیء، یک دستگاه شنود باشد. اما مشخص شد که آن وسیله، ابزاری قابل‌خریداری از اینترنت بوده و در واقع شوخی‌ای بوده که توسط یکی از افراد حاضر در ستاد انجام شده است.

تیم ترامپ همچنان به بررسی و غربالگری تهدیدها، از جمله تهدیدهای متوجه مقامات ارشد کاخ سفید، ادامه می‌دهد. آن‌ها به‌ویژه به نام مقاماتی که در گفتگوهای شنودشده توسط ایرانی‌ها به میان می‌آید، توجه دقیقی دارند.

در ایران: اعلامِ نوعِ واکنش

مقامات ایرانی معتقدند که هوشمندانه‌ترین اقدامات آن‌ها پس از حمله ۲۸ فوریه، شامل حمله به پایگاه‌های ایالات متحده در سراسر خاورمیانه و بستن تنگه هرمز بوده است؛ اقداماتی که مقامات آمریکایی را غافلگیر کرد. آن‌ها به‌صراحت اعلام کرده‌اند که اگر دور سوم درگیری‌ها آغاز شود، دامنه جنگ را گسترش خواهند داد. مقامات ارشد ایران در اظهارات علنی خود تهدید کرده‌اند که زیرساخت‌های غیرنظامی، تأسیسات انرژی و کابل‌های فیبر نوری زیردریایی — که انتقال اینترنت و سایر ترافیک‌های ارتباطی را بر عهده دارند — را هدف قرار خواهند داد.

دو مقام ایرانی، که یکی از آن‌ها عضو سپاه پاسداران است، روز شنبه در مصاحبه‌هایی گفتند که گسترش دایره اهداف، شامل دیپلمات‌ها و کارکنان آمریکایی نیز می‌شود. این مقامات — که به دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر عمومی، خواستند نامشان فاش نشود — گزارش‌های وزارت امور خارجه آمریکا مبنی بر وجود طرحی از سوی ایران برای هدف قرار دادن آمریکایی‌ها را تأیید کردند.

این مقامات از این طرح دفاع کرده و خاطرنشان کردند که اسرائیل و ایالات متحده ده‌ها تن از مقامات ایرانی و برخی از اعضای خانواده‌های آنان را کشته‌اند. به گفته آن‌ها، از این منظر، هدف قرار دادن آمریکایی‌ها اقدامی «مشروع» (یا در حکم هدفی مجاز) محسوب می‌شود. با این حال، مشخص نیست که آیا آن‌ها توانایی دسترسی [به اهداف] را دارند یا خیر.

نرخ موفقیت ایران در مقایسه با دهه ۱۹۸۰ — سال‌های نخستین پس از انقلاب که طی آن مجموعه‌ای از ترورهای مخالفان سیاسی ایرانی انجام شد — به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است.

مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد)، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که ایران مرحله پیشِ روی جنگ را یک نبرد «حیاتی» (جنگی برای بقا) می‌داند.

آقای محمدی گفت: «ما در مرحله‌ای غافلگیرکننده از جنگ قرار داریم و قرار نیست یک جنگ کلاسیک (متعارف) را پیش ببریم. این جنگی نامتقارن، شدید و تعیین‌کننده خواهد بود که نقاط قوت و ضعف دشمن را هدف قرار می‌دهد.»