عربستان در حال تولید موشک‌های قدرتمندتری است

جاناتان لندی / خبرگزاری رویترز / ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶

به گفته دو محقق آمریکایی که بیش از یک سال تصاویر ماهواره‌ای تجاری را تجزیه و تحلیل کرده‌اند، به نظر می‌رسد عربستان سعودی در حال گسترش کارخانه موشک‌های بالستیک خود برای ساخت موشک‌های سوخت جامد بزرگتری است که می‌توانند مسافت بیشتری را طی کنند یا بارهای سنگین‌تری حمل کنند.

موشک‌های توانمندتر می‌توانند به عربستان سعودی کمک کنند تا از حملات ایران جلوگیری کند و ارتش خود را خودکفاتر کند، در حالی که احتمالاً موقعیت خود را در درگیری مرگبار با جنگجویان حوثی یمن که تحت حمایت تهران هستند، تقویت می‌کند.

اما آنها خطر دامن زدن به یک مسابقه موشکی منطقه‌ای را به همراه دارند و می‌توانند مخالفت کنگره ایالات متحده با توافق هسته‌ای غیرنظامی ایالات متحده و عربستان سعودی را که پیش از این نگرانی‌هایی در مورد گسترش سلاح‌های هسته‌ای ایجاد کرده است، تشدید کنند.

شرکت ماهواره‌ای Planet Labs، مستقر در ایالات متحده، تصاویری از مجتمع الدوادیمی در حدود ۲۰۰ کیلومتری غرب ریاض بین آوریل ۲۰۲۵ و سپتامبر ۲۰۲۶ گرفته است.

این دو محقق، سم لایر و مایکل دویتسمن از موسسه تحقیقات سیاست خارجی، ارزیابی کردند که این تصاویر ساختمان جدیدی را نشان می‌دهد که دارای گودال‌های ریخته‌گری است، چاه‌هایی که در آنها مخلوطی از مواد سوخت در محفظه‌های موتور موشک ریخته شده و اجازه سخت شدن داده می‌شود.

سفارت عربستان سعودی و وزارت اطلاعات به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی ندادند.

لایر و دویتسمن در ارزیابی خود گفتند که این ساختمان، که به نظر می‌رسد دیوارهایی برای محافظت از سازه‌های اطراف در برابر انفجارهای تصادفی باشد، حداقل دو برابر بزرگتر از ساختمانی است که گمان می‌رود گودال‌های ریخته‌گری موجود در این کارخانه را در خود جای داده باشد. موسسه تحقیقات سیاست خارجی (FPRI) یک سازمان تحقیقاتی غیرحزبی در فیلادلفیا است.

آنها گفتند که یک ساختمان جدید دوم می‌تواند برای ذخیره مواد سوخت یا اجزای نهایی موشک استفاده شود.

آنها نوشتند: «این تصاویر نشان می‌دهد که عربستان سعودی در حال گسترش زیرساخت‌های مجتمع تولید موشک است، که احتمالاً موشک‌های بزرگ‌تری تولید می‌کند که می‌توانند بارهای بزرگتری را حمل کنند یا به بردهای طولانی‌تری برسند.»

ارتش‌ها موشک‌های سوخت جامد را ترجیح می‌دهند زیرا می‌توانند برای مدت طولانی ذخیره شوند و سریع‌تر از سیستم‌های سوخت مایع پرتاب شوند.

لیر و دویتسمن، به همراه کارشناسانی از «موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» (IISS) مستقر در لندن و سازمان پژوهش و تحلیل «سی‌ان‌ای» (CNA)، اظهار داشتند که ساختار نیروی موشکی عربستان سعودی نشان می‌دهد که مجتمع «الدودامی» متکی به فناوری چینی است. به گفته لیر و دویتسمن، ویژگی‌های این مجتمع نیز شباهت‌هایی به تاسیسات موشکی چین دارد.

بر اساس برآوردی از سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که در سال ۱۹۹۱ از حالت محرمانه خارج شد، عربستان سعودی در سال ۱۹۸۷ حدود ۴۰ فروند موشک بالستیک «دی‌اف-۳» (DF-3) با سوخت مایع را به‌طور مخفیانه از چین خریداری کرده بود. طبق یک ویدیوی یوتیوب و تصاویر مربوط به رژه نظامی آوریل ۲۰۱۴، عربستان در آن مراسم برای نخستین بار دو فروند از این موشک‌ها را به نمایش گذاشت.

تیم «موسسه تحقیقات سیاست خارجی» (FPRI) نیز اخیراً با بررسی ویدیوها و عکس‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، بقایای موشکی را در یمن شناسایی کردند که به ارزیابی آن‌ها، متعلق به یک موشک «دی‌اف-۱۵» (DF-15) با طراحی چینی بوده که توسط عربستان شلیک شده است.

لیر گفت که عربستان سعودی ممکن است اکنون در حال تولید موشک‌های «دی‌اف-۱۵» با سوخت جامد باشد و توسعه مجتمع «الدودامی» احتمالاً به منظور تولید موشک‌های «دی‌اف-۲۱» (DF-21) با برد بیشتر، یا موشکی مشابه آن، صورت گرفته است.

گفته می‌شود که ریاض به این دلیل به پکن روی آورده است که واشنگتن مدت‌هاست صادرات سامانه‌های موشکی با برد بلندتر را محدود کرده است.

سفارت و وزارت دفاع چین به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی ندادند. سازمان سیا نیز از اظهار نظر در این باره خودداری کرد. کاخ سفید هم به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداد.

موشک‌ها موازنه قدرت را تغییر می‌دهند

ساشا بروخمان، پژوهشگر IISS، گفت موشک‌های دوربرد به عربستان سعودی اجازه می‌دهد بدون به خطر انداختن جنگنده‌های جت F-15 خود که از آمریکا تامین شده‌اند، علیه پدافند هوایی ایران به ایران حمله کند.

بروخمان با اشاره به بمب‌های هدایت‌شونده ماهواره‌ای ساخت آمریکا گفت: «اگر اراده سیاسی برای اعزام یک F-15 مجهز به JDAM بر فراز تهران را ندارید، به سیستمی نیاز دارید که هر آنچه را که برای تهران مقدس است، تهدید کند...»

«ایران پیشتاز است زیرا موشک‌ها و پهپادهای آن می‌توانند به هر کجا که بخواهد به عربستان سعودی حمله کنند. سعودی‌ها می‌توانند این شکاف توانایی را کمی پر کنند.»

بروخمان، که به درخواست رویترز تحلیل FPRI را بررسی کرده بود، موافق بود که گسترش الدوادیمی می‌تواند برای تولید موشک‌های سوخت جامد قدرتمندتر باشد.

جینز، شرکت اطلاعات دفاعی، نیز آن را بررسی کرد و گفت که این ساختمان‌ها «ممکن است نشان‌دهنده تلاشی برای گسترش قابلیت تولید یا پشتیبانی از توسعه موشک‌های دوربردتر باشند.»

دکر ایولث، تحلیلگر CNA که ساخت پایگاه الدوادیمی را با تصاویر ماهواره‌ای تجاری دنبال کرده و با ارزیابی FPRI موافق است، گفت که ظاهراً عربستان سعودی در حالی به دنبال گسترش زرادخانه‌های تهاجمی و دفاعی خود است که سایر قدرت‌های خلیج فارس نیز به دنبال گسترش زرادخانه‌های تهاجمی و دفاعی خود هستند.

او گفت: «این موضوع در سراسر خاورمیانه در حال تکرار است. شما دقیقاً همین اتفاق را در امارات متحده عربی می‌بینید. شما دقیقاً همین اتفاق را در ترکیه می‌بینید. همه اکنون این کار را انجام می‌دهند.»

گسترش پایگاه الدوادیمی می‌تواند با تشدید مخالفت دو حزبی کنگره با توافق ایالات متحده و عربستان سعودی که طبق آن ایالات متحده به ریاض در ایجاد غنی‌سازی اورانیوم برای تولید برق کمک می‌کند، پیامدهای سیاسی در ایالات متحده داشته باشد.

مخالفان می‌گویند که این توافق فاقد ضمانت‌های کافی برای جلوگیری از ساخت مخفیانه سلاح هسته‌ای توسط ریاض است. پادشاهی چنین طرحی را انکار کرده است.

کار از سال گذشته آغاز شد

ارزیابی FPRI نشان می‌دهد که تصاویر Planet Labs نشان می‌دهد که گسترش در الدوادیمی در آوریل ۲۰۲۵ با پاکسازی زمین و حفاری برای ساختمان انبار مشکوک آغاز شده است. به گفته این گزارش، عملیات ساختمانی در محلِ احتمالیِ «گودال ریخته‌گری»، در اواخر همان ماه یا اوایل ماه مه آغاز شد.

تصویری مربوط به ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵، آنچه را که پژوهشگران به عنوان دو گودال عمیق در داخل این ساختمان — که هنوز فاقد سقف بود — ارزیابی کردند، نشان می‌داد.

تصویری از تاریخ ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بخشی از سقف همچنان وجود ندارد و در دو طرف آن «دیوارهای مستحکمِ منحرف‌کننده انفجار» تعبیه شده است تا از آسیب رسیدن به سازه‌های مجاور در صورت وقوع انفجارهای ناخواسته جلوگیری شود.

به گفته پژوهشگران، این دیوارها شباهت‌هایی به دیوارهای موجود در تصاویرِ تأسیسات موشکی ایالات متحده و ایران دارند و «شواهد بیشتری هستند مبنی بر اینکه این ساختمان برای ریخته‌گری موتورهای سوخت جامد طراحی شده است.»

مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی (FPRI) اعلام کرد که تکمیل سقف‌ها زمان زیادی نمی‌برد، اما نصب تجهیزات ریخته‌گری ممکن است چندین ماه به طول انجامد. این تأسیسات می‌تواند در خوش‌بینانه‌ترین حالت، تا پایان سال جاری برای آغاز تولید موشک آماده شود.