نامزدی یک دیپلمات امارات برای دبیرکلی سازمان ملل

▪️مدافعان حقوق بشر نسبت به نامزدی «لانا نصیبه»، فرستاده پیشین امارات متحده عربی، برای تصدی مقام دبیرکلی سازمان ملل هشدار داده‌اند. به گفته آنان، انتخاب دیپلماتی از امارات — کشوری که کارنامه حقوق بشری‌اش زیر سوال است و به حمایت از نیروهای مسئول کشتار در سودان متهم شده — می‌تواند برای سازمان ملل به معنای یک «فاجعه» باشد.

بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی امارات (وام)، امارات متحده عربی «لانا نصیبه» را برای مقام دبیرکلی سازمان ملل نامزد کرده است. نصیبه که هم‌اکنون وزیر مشاور در وزارت امور خارجه امارات است و پیش‌تر به عنوان نخستین سفیر زن این کشور در سازمان ملل خدمت کرده، ماه‌هاست که به عنوان یکی از نامزدهای احتمالی مطرح بوده است. او اکنون به جمع شش نامزد دیگری پیوسته که برای تصدی عالی‌ترین مقام دیپلماتیک سازمان ملل با یکدیگر رقابت می‌کنند.

این خبرگزاری نوشت: «شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، این نامزدی را ارائه کرده است»؛ اقدامی که بخشی از الزامات فرآیند انتخاب دبیرکل سازمان ملل محسوب می‌شود. به نقل از او، دلایل این انتخاب شامل «تجربه عمیق نصیبه در سازمان ملل، درایت وی در مواجهه با چالش‌های جاری بین‌المللی و سابقه فعالیت‌های سازنده‌اش» عنوان شده است.

دفتر رئیس مجمع عمومی سازمان ملل از تأیید دریافت مدارک مربوط به نامزدی نصیبه خودداری کرد و اظهار داشت که «خلیل‌الرحمن» — که ریاست نشست فعلی مجمع عمومی را بر عهده دارد — در سفر به سر می‌برد. با این حال، رسانه‌های «فرانس ۲۴» (FRANCE 24) و «پاس‌بلو» (PassBlue) ایمیلی از شرکت روابط عمومی «تنیو» (Teneo) — که مستقر در نیویورک است و با وزارت امور خارجه امارات همکاری می‌کند — دریافت کردند که نامزدی نصیبه را تأیید می‌کند.

«یان هرومادکو»، مدیرعامل شرکت «تنیو»، در این ایمیل نوشت: «در پی اعلام امروزِ نامزدی “لانا نصیبه” برای مقام دبیرکلی سازمان ملل، با شما تماس می‌گیرم.» او همچنین بیانیه چشم‌انداز نصیبه را نیز به این ایمیل ضمیمه کرده است. نسیبه در بخشی از این بیانیه نوشت: «منشور سازمان ملل نه ارتشی در اختیار دبیرکل قرار می‌دهد و نه حق رأیی به او می‌دهد. اما این جایگاه، اگر به‌درستی اداره شود، نوع متفاوتی از قدرت را به همراه دارد. استقلالِ دبیرکل به او این توانایی را می‌دهد که دیگران را به توافق برساند، و این امر متکی بر اعتماد است. من در این مسیر، همان دیپلماتِ سرسختانه خوش‌بین و خستگی‌ناپذیری خواهم بود که همیشه بوده‌ام... نه برای دوستان استثنایی قائل خواهم شد و نه نسبت به منتقدان کینه‌ای به دل خواهم گرفت.»

نسیبه افزود که برای تمرکز بر نامزدی خود، از سمت دولتی‌اش «مرخصی» گرفته است. دوره تصدی دبیرکل فعلی، آنتونیو گوترش، در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد؛ بنابراین کشورهای عضو سازمان ملل باید تا آن زمان در مورد جانشین او تصمیم‌گیری کنند.

نسیبه که متولد سال ۱۹۷۸ است، دیر وارد رقابت شد، اما به واسطه دوران تصدی‌اش به عنوان سفیر امارات متحده عربی در سازمان ملل (از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴) چهره‌ای شناخته‌شده در محافل بین‌المللی محسوب می‌شود. همچنین، روابط مستحکم کشورش با ایالات متحده — که یکی از اعضای دائم شورای امنیت است — از دیگر ویژگی‌های اوست.

با این حال، او به عنوان نامزد این مقام، باید حمایت چهار عضو دائم دیگرِ دارای حق وتو — یعنی بریتانیا، چین، فرانسه و روسیه — را جلب کند. همچنین باید در برابر سوابق بحث‌برانگیز حقوق بشری ابوظبی و نقش این کشور در جنگ سودان، از نامزدی خود برای دبیرکلی سازمان ملل دفاع نماید.

هر نامزد برای انتخاب شدن، به دست‌کم ۹ رأی از ۱۵ عضو شورای امنیت نیاز دارد و نباید توسط هیچ‌یک از اعضای دائم — که به «گروه ۵» یا P5 معروف‌اند — وتو شود. یک دیپلمات سابق از کشورهای «جنوب جهانی» به رسانه «پَس‌بلو» (PassBlue) و شبکه «فرانس ۲۴» گفت که اگر نسیبه تصور نمی‌کرد اعضای دائم شورای امنیت (P5) با نامزدی او موافق هستند، در این مقطع زمانی وارد رقابت نمی‌شد.

ریچارد گاوان، از «گروه بین‌المللی بحران»، می‌گوید: «نحوه اعلام نامزدی او بسیار حساب‌شده و ماهرانه بود؛ به طوری که افراد مطلع در سازمان ملل گمان می‌کنند او پیش از علنی کردن تصمیمش، رضایت دارندگان حق وتو را جلب کرده است. به نظر می‌رسد این بیشتر شبیه یک مراسم تاج‌گذاری باشد.»

نقاط تاریک در کارنامه حقوق بشری

نسیبه به عنوان یک نامزد، بی‌تردید با پرسش‌ها و بررسی‌های دقیقی درباره سابقه حقوق بشری امارات، چه در داخل این کشور و چه در عرصه بین‌المللی، مواجه خواهد شد. گزارش سال ۲۰۲۶ سازمان «دیده‌بان حقوق بشر» (Human Rights Watch) درباره امارات، ضمن طرح انتقادات مفصل دیگر، به محدودیت‌های شدید در زمینه آزادی بیان، تشکل‌یابی و تجمع در این کشور اشاره می‌کند.

پدر نسیبه اصالتاً فلسطینی است، با این حال کشور متبوع او در سال‌های اخیر به اسرائیل نزدیک شده است. امارات یکی از نخستین قدرت‌های خاورمیانه بود که به «پیمان ابراهیم» پیوست.

در دورانی که نسیبه بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ به عنوان نماینده امارات در شورای امنیت حضور داشت، به نظر می‌رسید که او از نیاز غیرنظامیان فلسطینی به کمک‌های بشردوستانه — آن هم در زمانی که اسرائیل مانع ورود غذا و سایر اقلام ضروری به غزه می‌شد — حمایت کرده است.

جانی مور، مبلغ مسیحی انجیلی آمریکایی و رئیس پیشین «بنیاد بشردوستانه غزه»، در شبکه اجتماعی «ایکس» (توییتر سابق) ضمن استقبال از نامزدی نسیبه، او را «یکی از معدود دیپلمات‌های جهان دانست که می‌تواند در شرایط کنونی، تأیید شورای امنیت را به دست آورد.»

برت مک‌گورک، که به عنوان مشاور ارشد امنیت ملی در دولت بایدن خدمت کرده است، در ۲۱ اکتبر در توییتی نوشت: «چطور امارات طبق داده‌های سازمان ملل به بزرگترین تأمین‌کننده جهانی کمک‌های بشردوستانه به غزه تبدیل شد؟ به لطف لانا نسیبه؛ دیپلماتی که همه را می‌شناسد و با آن‌ها همکاری می‌کند تا کارها را واقعاً به سرانجام برساند. او انتخابی هوشمندانه و عالی برای این مأموریتِ به‌ظاهر غیرممکن خواهد بود.»

با این حال، برخی جنبه‌های سیاست‌گذاری‌های ژئوپلیتیک امارات، نه تنها انتقاد شدید گروه‌های حقوق بشری، بلکه اعتراض سازمان‌های غیردولتی فعال در حوزه مناقشات و بحران‌های بشردوستانه را نیز برانگیخته است.

ناتانیل ریموند، مدیر اجرایی «آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه» در دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه ییل، اظهار داشت که اگر نسیبه به ریاست سازمان ملل برسد، این امر می‌تواند برای فعالیت‌های این سازمان در سودان، یمن و سایر نقاط خاورمیانه و شمال آفریقا به یک «فاجعه» تبدیل شود. ریموند در مورد سودان گفت: «او دچار نوعی وفاداری دوگانه و تضاد منافع است؛ میان سازمان ملل متحد و دولتی که خودِ سازمان ملل آن را به طور موثقی متهم کرده است به اینکه مستقیماً در کشتار “ال‌فاشر” - که به تشخیص خودِ سازمان ملل “نشانه‌های نسل‌کشی” را دارد - مشارکت و معاونت داشته است.»

در سودان، هیئت‌های مستقل کارشناسان سازمان ملل، امارات متحده عربی را متهم کرده‌اند که به «نیروهای پشتیبانی سریع» (RSF) - یک گروه شبه‌نظامی که با ارتش دولتی (نیروهای مسلح سودان) می‌جنگد - سلاح و بودجه رسانده است. سازمان عفو ​​بین‌الملل در مه ۲۰۲۵ گزارش داد که بمب‌های هدایت‌شونده و هویتزرهای ساخت چین که توسط نیروهای پشتیبانی سریع استفاده شده‌اند، از سوی امارات مجدداً صادر (بازصادر) شده‌اند؛ اقدامی که نقض تحریم تسلیحاتی دارفور محسوب می‌شود.

دولت امارات این یافته‌ها را رد کرد و هرگونه تأمین سلاح یا حمایت نظامی از طرفین درگیر را تکذیب نمود. در پرونده‌ای جداگانه، دیوان بین‌المللی دادگستری شکایت سودان علیه امارات را به دلیل فقدان صلاحیت قضایی رد کرد، اما به ماهیت اتهامات مطرح‌شده رسیدگی نکرد.

ریموند افزود: «هفته آینده مصادف با نخستین سالگرد [کشتار] ال‌فاشر است. سازمان ملل نباید با انتصاب یکی از مقامات دولتیِ کشوری که با حمایت نظامی خود، وقوع این کشتار را ممکن ساخت، به عنوان دبیرکل سازمان ملل، این مناسبت را “جشن” بگیرد.»

نامزدهای آمریکای لاتین در موقعیتی حساس

فرآیند انتخاب دبیرکل بعدی، حدود یک سال پیش به طور رسمی آغاز شد تا جانشینی برای آنتونیو گوترش، نخست‌وزیر پیشین پرتغال، پیدا شود. طبق روال موجود، شورای امنیت نامزدی را به مجمع عمومی پیشنهاد می‌کند تا مورد تأیید نهایی قرار گیرد.

نامزدهای فعلی همگی در جلسات استماع عمومی در مجمع عمومی (که ۱۹۳ عضو دارد) شرکت کرده و در چندین دور رأی‌گیری غیررسمی (آزمایشی) در شورای امنیت نیز حضور داشته‌اند. یکی از نامزدهای اولیه، میشل باشله، رئیس‌جمهور پیشین شیلی (که دو دوره در این مقام بود)، نتوانست بر انتقادات ایالات متحده - که ناشی از حمایت او از حقوق زنان بود - غلبه کند و در اواخر سپتامبر از رقابت کناره‌گیری کرد.

کارولین رودریگز بیرکت از کشور گویان، که در جایگاه دوم قرار دارد، اکنون ناچار است هم از موضع دولت خود در قبال جنگ غزه دفاع کند و هم به شورای امنیت (و به‌ویژه ایالات متحده) اطمینان دهد که دیدگاه گویان - مبنی بر اینکه اسرائیل در این مناقشه قوانین بین‌المللی را نقض کرده است - در صورت انتخاب او به عنوان دبیرکل، بر تصمیماتش تأثیری نخواهد گذاشت. او برقراری تعادل در آن گفتگو را دشوار می‌بیند.

در مجموعه شش رأی‌گیری غیررسمی (آزمایشی) که توسط شورا برگزار شده، هیچ‌یک از نامزدها نتوانسته است اجماع اعضا را به دست آورد. در آخرین رأی‌گیری که در ۱۶ اکتبر انجام شد، سه نامزد پیشتاز — ربکا گرینسپن از کاستاریکا، رودریگز بیرکت، و رافائل ماریانو گروسی از آرژانتین — هر کدام دو رأی «عدم حمایت» (discourage) از سوی اعضای دائم شورای امنیت (P5) دریافت کردند. با این حال، به گفته برخی کارشناسان، این نتایج به معنای پایان کار این نامزدها نیست. آن‌ها معتقدند که نامزدها باید مذاکرات بیشتری انجام دهند تا بتوانند بر این «کارت‌های قرمز» اولیه — به تعبیر یکی از دیپلمات‌ها — غلبه کنند.

نامزدی نسیبه گزینه‌ای دیگر در اختیار شورا، به‌ویژه اعضای دائم (P5)، قرار می‌دهد و در عین حال چهارمین زن را وارد این رقابت می‌کند. سازمان ملل تاکنون هرگز دبیرکل زن نداشته است؛ وقفه‌ای ۸۱ ساله که قرار بود طبق قطعنامه مجمع عمومی، در این دور از رقابت‌ها به پایان برسد.

همچنین قرار بود این رقابت، به نوعی نوبت غیررسمی منطقه آمریکای لاتین و کارائیب برای تصاحب این مقام رهبری باشد. حضور نسیبه و نامزد دیگری به نام اولارا اوتونّو از اوگاندا، این احتمال را تغییر می‌دهد. (مکی سال از سنگال نیز اخیراً از رقابت کناره‌گیری کرد.)

ریکارد موسکوسو، معاون نماینده دائم پاناما (که عضو شورا است)، بر موضوع نوبتِ منطقه خود تأکید کرده و اخیراً در توییتی نوشته است: «شاید برای قدرت‌های دارای حق وتو اهمیتی نداشته باشد، اما هر نامزد جدید دیگری باید از یک فرآیند رأی‌گیری رنگی (با کدهای مشخص) و همچنین بررسی عمومی در مجمع عمومی — از طریق گفتگوها و نشست‌های غیررسمی شورا — عبور کند.» (استفاده از برگه‌های رأی رنگی از رأی‌گیری ۱۶ اکتبر آغاز شد که آرای «عدم حمایت» و «حمایت» اعضای دائم شورا را مشخص می‌کند.)

منابعی به «فرانس ۲۴» (FRANCE 24) و «پاس‌بلو» (PassBlue) گفته‌اند که یک رأی‌گیری غیررسمی که قرار بود روز جمعه ۲۳ اکتبر برگزار شود، احتمالاً به هفته آینده موکول شده است تا امارات متحده عربی فرصت داشته باشد نامزدی نسیبه را رسماً ثبت کند. با این حال، دیپلمات‌ها انتظار دارند که نسیبه پیش از برگزاری دور بعدی رأی‌گیری غیررسمی در شورا، در یکی از جلسات گفتگوی تعاملی مجمع عمومی شرکت کند.

همچنین به نظر می‌رسد رحمان، رئیس فعلی مجمع عمومی، برای گفتگوهای تعاملی پیش‌رو، شیوه‌ها و سازوکارهای متفاوتی نسبت به دوره‌های قبل در نظر دارد. ملیسا سامرز، سخنگوی رحمان، در ایمیلی به تاریخ ۲۱ اکتبر به «فرانس ۲۴» (FRANCE 24) و «پاس‌بلو» (PassBlue) گفت: «رئیس مجمع عمومی بار دیگر بر تعهد خود تأکید کرد که هر نامزد جدیدی که مطرح شود، در راستای قطعنامه‌های مربوط به احیای [سازوکارها]، به سایر اعضای سازمان ملل معرفی خواهد شد.»

دیگر نامزدها عبارتند از: اولارا اوتونو، مقام پیشین سازمان ملل از اوگاندا؛ ماریا فرنانداندا اسپینوزا، رئیس پیشین مجمع عمومی از اکوادور؛ و ایوون آ-باکی، سیاستمداری از اکوادور.

منبع: فرانس ۲۴