برنامه‌ریزی آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران

جولیان ای. بارنز، اریک اشمیت، فرناز فصیحی، ناتان اودنهایمر و رونن برگمن
نیویورک تایمز / ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی و افراد دیگری که در جریان مذاکرات و رایزنی‌های مربوطه قرار گرفته‌اند، نیروهای نظامی آمریکا و اسرائیل برنامه‌های مشخصی برای ازسرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تدوین کرده‌اند.

هم‌زمان با پیشرفت برنامه‌ریزی‌ها برای اجرای عملیاتی کوتاه اما فشرده، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل دامنه رزمایش‌های خود را گسترش داده‌اند و با به پرواز درآوردن هواپیماها بر فراز عراق، مانورهای حمله را تمرین می‌کنند. مقام‌های آمریکایی گفتند پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در جریان سفر این هفته خود به اسرائیل با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، دیدار کرد تا درباره حملات جدید گفت‌وگو کند.

احتمال می‌رود زیرساخت‌های انرژی ایران، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی این کشور از جمله اهداف حملات باشند. برخی مقام‌ها معتقدند یک دور بزرگ دیگر از حملات می‌تواند اقتصاد ایران را به آستانه فروپاشی بکشاند و این کشور را وادار کند پس از نزدیک به هشت ماه درگیری، در مذاکرات دیپلماتیک امتیازهایی بدهد.

با این حال، دلایلی وجود دارد که نسبت به موفقیت بیشتر جنگی تازه در مقایسه با مرحله نخست حملات گسترده آمریکا و اسرائیل، از فوریه تا آوریل، تردید ایجاد می‌کند. آن دور از درگیری‌ها موجب افزایش قیمت انرژی و تورم در سراسر جهان شد، امنیت خاورمیانه را تضعیف کرد و فشار شدیدی بر ذخایر پدافند موشکی پنتاگون وارد آورد.

همچنین به‌هیچ‌وجه مشخص نیست که آقای ترامپ با حملات تازه موافقت کند. او در طول سال جاری بارها برنامه‌های بازگشت به عملیات نظامی گسترده را وتو کرده است؛ از جمله همین ماه، زمانی که نیروهای نظامی آمریکا و اسرائیل تقریباً آماده حمله بودند.

تمام مقام‌هایی که برای تهیه این گزارش با آن‌ها مصاحبه شد، به شرط محفوظ ماندن هویتشان صحبت کردند تا بتوانند درباره برنامه‌ریزی‌های نظامی با صراحت اظهارنظر کنند.

مقام‌های ایرانی وعده داده‌اند که این بار دامنه حملات تلافی‌جویانه خود را از کشتی‌های تجاری و زیرساخت‌های انرژی در منطقه فراتر ببرند و مراکز داده و کابل‌های اینترنتی زیر آب را نیز هدف قرار دهند.

آن‌ها می‌گویند این دور از درگیری‌ها نه سریع پایان خواهد یافت و نه محدود باقی خواهد ماند.

در حالی که ایالات متحده در حال گردآوری زرادخانه‌ای عظیم است که تا اوایل نوامبر به‌طور کامل آماده خواهد شد، تلاش‌های دیپلماتیک نیز ادامه یافته است. مذاکره‌کنندگان آمریکایی از احتمال بازگشت به جنگ به‌عنوان اهرم فشاری بر ایران استفاده می‌کنند تا این کشور را به پیشرفت در زمینه مطالبات واشینگتن درباره برنامه هسته‌ای و کنترل تنگه هرمز وادار کنند.

با این حال، مذاکره‌کنندگان ایران تاکنون حاضر نشده‌اند درباره برنامه هسته‌ای امتیازی بدهند و اصرار دارند که رسیدگی به این موضوع به مراحل بعدی مذاکرات موکول شود.

کارزار نظامی فشرده سه‌روزه

برخی برنامه‌ریزان آمریکایی اطمینان دارند که یک کارزار نظامی فشرده سه‌روزه می‌تواند خسارت اقتصادی کافی به ایران وارد کند و موضع این کشور را تغییر دهد.

اما مقام‌های آمریکایی بارها فروپاشی ایران را پیش‌بینی کرده‌اند و مقام‌های دیگر کشورهای غربی خاطرنشان کرده‌اند که حکومت ایران تاکنون توانسته است فشارهای واردشده بر اقتصاد کشور را تاب بیاورد.

دانا استرول، که در دولت جو بایدن عالی‌ترین مقام مسئول سیاست‌گذاری خاورمیانه در پنتاگون بود، گفت: «در این مرحله از جنگ، آنچه روشن است این است که کارزار نظامی متعارفی که تاکنون به اجرا درآمده، همراه با تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده کنونی و محاصره دریایی آمریکا، نتوانسته است حکومت ایران را به شکلی معنادار به میز مذاکره بازگرداند.»

خانم استرول که اکنون در مؤسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک فعالیت می‌کند، گفت نه آقای ترامپ و نه آقای نتانیاهو «استدلال قانع‌کننده‌ای ارائه نکرده‌اند که نشان دهد جنگ بیشتر چگونه می‌تواند این معضل راهبردی را در منطقه‌ای که هر روز بی‌ثبات‌تر و گرفتار منازعات بیشتری می‌شود، تغییر دهد.»

انتخابات اسرائیل در ۲۷ اکتبر ممکن است برنامه‌های یادشده را پیچیده‌تر کند. به گفته کارشناسان، اگر آقای نتانیاهو در انتخابات شکست بخورد، به نخست‌وزیر موقت تبدیل خواهد شد و آغاز جنگ برای او دشوار خواهد بود.

با این حال، برخی تحلیلگران بر این باورند که آقای نتانیاهو ممکن است از احتمال قریب‌الوقوع حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به‌عنوان اهرم فشاری بر رقبای خود استفاده کند تا آن‌ها را به پیوستن به یک دولت وحدت ملی برای مدیریت جنگ وادار سازد؛ اقدامی که می‌تواند ماندن او در قدرت را طولانی‌تر کند.

پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، آقای نتانیاهو دولتی وحدت ملی تشکیل داد و شماری از اعضای احزاب مخالف را وارد کابینه جنگ کرد تا در تصمیم‌گیری‌های مربوط به امنیت ملی مشارکت داشته باشند.

مازال موآلم، مفسر سیاسی اسرائیلی و نویسنده زندگی‌نامه آقای نتانیاهو، گفت: «او می‌تواند از این وضعیت برای درخواست تشکیل یک دولت اضطراری فراگیر استفاده کند، اما با بدگمانی عمیق رقبای سیاسی خود روبه‌رو خواهد شد.»

«اگر ایران حمله کند، موضوع متفاوتی است؛ اما آغاز یک حمله تهاجمی از سوی او بسیار دشوار خواهد بود.»

مقام‌ها می‌گویند احتمال اندکی وجود دارد که آقای ترامپ تصمیم بگیرد همین ماه کارزار نظامی جدیدی را آغاز کند، اما دلایل سیاسی متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد او احتمالاً تا پس از انتخابات آمریکا صبر خواهد کرد. از جمله مهم‌ترین این دلایل، وعده‌ای است که خود او در اوایل همین ماه داده بود مبنی بر اینکه پیش از برگزاری انتخابات حمله‌ای انجام نخواهد داد.

ایالات متحده تا اوایل نوامبر تمامی تجهیزات و نیروهای نظامی مورد نیاز خود را در مواضع تعیین‌شده مستقر نخواهد کرد. این تجهیزات و نیروها شامل سه ناو هواپیمابر، هزاران تفنگدار دریایی، جنگنده‌ها و نیروهای عملیات ویژه است. ارتش آمریکا ترجیح می‌دهد حملات را در پوشش تاریکی شب انجام دهد و در اوایل ماه آینده، ساعات تاریکی در آسمان ایران افزایش خواهد یافت.

همچنین نگرانی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه جنگ ممکن است به درگیری گسترده‌تری تبدیل شود. روز چهارشنبه، وزارت خارجه آمریکا به کارکنان غیرضروری دولت این کشور و اعضای خانواده‌هایشان دستور داد عربستان سعودی را ترک کنند؛ این در حالی است که شبه‌نظامیان حوثی مورد حمایت ایران همچنان به حمله به اهدافی در این کشور ادامه می‌دهند.

یکی از مقام‌های کاخ سفید روز چهارشنبه گفت دولت آمریکا درباره برنامه‌های نظامی‌ای که «ممکن است وجود داشته باشند یا نداشته باشند»، اظهارنظر نمی‌کند. این مقام افزود که آقای ترامپ برای اطمینان از اینکه ایران نتواند به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، همه گزینه‌ها را همچنان روی میز نگه داشته است.

برخی مقام‌ها می‌گویند در تعیین اهداف حملات، از پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های نفتی اجتناب خواهد شد؛ زیرا آقای ترامپ مصمم است مانع افزایش بیشتر قیمت بنزین شود.

«مادر همه بمب‌ها»

به گفته افرادی که در جریان این برنامه‌ریزی‌ها قرار گرفته‌اند، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل هر دو در حال تدوین طرح‌هایی برای عملیات علیه برنامه هسته‌ای ایران هستند. این عملیات ممکن است شامل حمله به کوه کلنگ، یک تأسیسات هسته‌ای در اعماق زمین باشد که در آمریکا از آن با نام «پیک‌اکس مانتین» یاد می‌شود.

آقای ترامپ هفته گذشته گفت که در حال بررسی استفاده از بمب ۲۲ هزار پوندی جی‌بی‌یو-۴۳/بی، معروف به «مادر همه بمب‌ها» یا موآب، علیه این تأسیسات است. مقام‌ها می‌گویند آقای ترامپ تا حدی به این سلاح علاقه‌مند شده است که دلیل آن، نام مستعارش، یعنی «مادر همه بمب‌ها»، است.

اما کارشناسان تسلیحاتی می‌گویند بمب موآب در بالای سطح زمین منفجر می‌شود و موج انفجاری گسترده‌ای ایجاد می‌کند؛ ازاین‌رو، بعید است بتواند تأسیسات زیرزمینی‌ای مانند پیک‌اکس را که در دل لایه‌های گرانیتی قرار دارد، نابود کند. مقام‌های نظامی همچنین هشدار می‌دهند که این بمب باید با یک هواپیمای ترابری ام‌سی-۱۳۰ که با سرعت کم پرواز می‌کند، به هدف رسانده شود؛ هواپیمایی که در برابر آتش پدافند ضدهوایی ایران آسیب‌پذیر خواهد بود.

به گفته مقام‌های دفاعی آمریکا و اسرائیل که از جزئیات موضوع اطلاع دارند، دو کشور در اوایل همین ماه تا آستانه حمله به ایران پیش رفتند، اما آقای ترامپ بار دیگر در آخرین لحظه تصمیم گرفت حمله را به تعویق بیندازد. این تصمیم اندکی پیش از زمان تعیین‌شده برای آغاز عملیات اتخاذ شد؛ زمانی که هر دو ارتش تدارکات گسترده‌ای انجام داده و نیروهای هوایی خود را در بالاترین سطح آماده‌باش قرار داده بودند.

یکی از فرماندهان نظامی که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل عملیاتی صحبت کرد، گفت تکرار برنامه‌ریزی‌ها برای حمله و سپس تصمیم آقای ترامپ به لغو یا تعویق حملات جدید، موجب شده است برنامه‌ریزان نظامی با نوعی «شوک و سردرگمی روزبه‌روز» مواجه شوند. آن‌ها تلاش می‌کنند آمادگی خود را حفظ کنند تا بتوانند در هفته‌های آینده هر گزینه نظامی‌ای را که آقای ترامپ انتخاب کند، به اجرا بگذارند.

در هر یک از مراحل جنگ تاکنون، رهبران ایران تمایل کمتری به مصالحه نشان داده‌اند؛ زیرا به این باور رسیده‌اند که هدف نهایی آمریکا و اسرائیل سرنگونی حکومت ایران است.

آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، همچنان برای مقام‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل چهره‌ای معماگونه دارد. برخی مقام‌ها می‌گویند او به اندازه پدرش، که در اوایل جنگ کشته شد، قدرت ندارد و این اعضای تندرو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند که تصمیم‌های کلیدی را اتخاذ می‌کنند.

بهترین اهرم فشار ایران: قیمت نفت

مقام‌های ایرانی می‌گویند از برنامه‌ریزی‌های نظامی آمریکا آگاه‌اند و خود نیز در حال طراحی اهداف و تاکتیک‌های جدید برای حملات احتمالی هستند.

پیمان صالحی، تحلیلگر سیاسی در تهران، گفت اگر به تأسیسات پیک‌اکس حمله شود، بخشی از برنامه ایران برای تلافی می‌تواند حمله به پالایشگاه‌های بزرگ نفتی عربستان سعودی، از جمله تأسیسات شرکت آرامکو، باشد؛ زیرا چنین حمله‌ای بلافاصله قیمت نفت و انرژی را به‌شدت افزایش خواهد داد.

آقای صالحی گفت: «این جنگ به ما فهمانده است که بهترین اهرم فشار برای تحت فشار قرار دادن ترامپ، افزایش قیمت نفت و انرژی است؛ زیرا این کار به مردم آمریکا آسیب خواهد زد.»

مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ایران، این هفته در شبکه‌های اجتماعی نوشت که این تصور که ایالات متحده بتواند دور دیگری از حملات علیه ایران را ظرف ۷۲ ساعت به پایان برساند، «خیال‌پردازی» است و این ایران خواهد بود که زمان پایان جنگ را تعیین می‌کند. او یادآوری کرد که آقای ترامپ در ماه فوریه گفته بود جنگ دو هفته طول خواهد کشید.

آقای محمدی گفت: «حملات ما شدیدتر، خلاقانه‌تر و متفاوت‌تر خواهد بود. ما مصمم و مطمئن هستیم و برنامه‌ریزی‌های مستحکمی انجام شده است.»