عرب‌ها باید خودشان به فکر تأمین امنیت خود باشند

فلیز سولومون / وال‌استریت ژورنال / ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶

مقام‌های امنیتی منطقه، در حالی که در پایتخت قطر گرد هم آمده بودند و خود را برای احتمال دور تازه‌ای از تشدید تنش میان آمریکا و ایران آماده می‌کردند، پیامی هشدارآمیز از سوی آمریکا دریافت کردند: آن‌ها باید خودشان به فکر تأمین امنیت خود باشند.

تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در امور سوریه و عراق، گفت توافق‌های بزرگ و فراگیری که طی دهه‌ها زیربنای امنیت جهانی بوده‌اند، اکنون در حال دگرگونی اساسی هستند و کشورهای خاورمیانه و دیگر مناطق جهان باید بر تأمین امنیت خود از طریق مشارکت‌های منطقه‌ای تمرکز کنند.

باراک در مجمع جهانی امنیت در دوحه، نشست سالانه‌ای که مقام‌های ارشد امنیتی و کارشناسانی از سراسر جهان را گرد هم می‌آورد، گفت: «آمریکا دیگر آن ضامن امنیت جهان نیست که طی ۸۰ سال گذشته بود. آن دوران به پایان رسیده است. آنچه در دولت کنونی اتفاق می‌افتد، کنار کشیدن از تعهدات نیست؛ بلکه پیامی برای بازتنظیم روابط است.»

او افزود: «این پیام شبیه تربیت یک نوجوان است؛ کار آسانی نیست.»

باراک گفت ترتیباتی که در پی جنگ جهانی دوم شکل گرفتند ــ و اساساً بر نوعی مبادله متقابل استوار بودند که در آن آمریکا در ازای نفت، امنیت را تأمین می‌کرد ــ دیگر با اولویت‌های واشنگتن سازگار نیستند. به گفته او، آمریکایی‌ها نمی‌خواهند جان خود را برای خاورمیانه فدا کنند و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز می‌دانند که آمریکا نمی‌تواند امنیت آن‌ها را تضمین کند.

او گفت منطقه به‌درستی در حال حرکت به سوی ائتلاف‌های کوچک‌تر و متنوع‌تر است؛ از جمله پیمان دفاعی جدید میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه. با این حال، او اذعان کرد که این گذار با عدم قطعیت همراه خواهد بود.

باراک گفت: «ما دستورالعمل مشخصی در اختیار نداریم. همه ما ناچاریم در لحظه تصمیم بگیریم و مسیر را بر اساس شرایط پیش رو تنظیم کنیم. می‌توانیم هر بار فقط یک گام برداریم.»

مقام‌های دولت ترامپ در نشست‌های امنیتی اروپا و آسیا نیز خواستار اتکای بیشتر کشورها به توانایی‌های خود شده‌اند.

کشورهای حوزه خلیج فارس تلاش کردند ترامپ را از ورود به جنگ با ایران منصرف کنند، اما موفق نشدند. اکنون پیام باراک در شرایطی مطرح می‌شود که این کشورها نگران‌اند آمریکا از درگیری عقب‌نشینی کند و آن‌ها را با دشمنی خشمگین و تهاجمی‌تر از گذشته تنها بگذارد. بسیاری از این کشورها در حال بازنگری در این موضوع هستند که آیا همچنان می‌توانند به آمریکا به‌عنوان یک شریک قابل اتکا تکیه کنند یا نه؛ هرچند هم‌زمان می‌دانند که جایگزین مناسبی برای فناوری نظامی و پشتیبانی آمریکا وجود ندارد.

باراک گفت جنگی که آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه آغاز کردند، پیامدهایی غیرمنتظره به همراه داشته است. او خاورمیانه را به مکعب روبیک تشبیه کرد که با یک حرکت، ممکن است تمام تصویر آن تغییر کند. به گفته او، باید از این جنگ درس‌هایی آموخت و محدودیت‌های قدرت آمریکا را نیز به رسمیت شناخت.

او گفت: «هر بار که تلاش می‌کنیم مداخله کنیم و فرد یا رژیمی را تغییر دهیم، به نظر می‌رسد مرتکب اشتباه شده‌ایم.» او برای نمونه به عراق، لیبی و افغانستان اشاره کرد.

دولت‌های مختلف آمریکا مدت‌هاست امیدوار بوده‌اند که بتوانند این کشور را از درگیری‌های خاورمیانه دور کنند، اما تاکنون در این کار موفق نشده‌اند. حتی اکنون نیز دولت ترامپ پیام‌های متناقضی ارسال می‌کند.

سال گذشته، آمریکا عربستان سعودی را در فهرست متحدان عمده خارج از پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) قرار داد؛ فهرستی که کشورهای همسایه آن، یعنی قطر، بحرین و کویت، نیز در آن حضور دارند. ترامپ همچنین به تقویت نیروهای نظامی آمریکا در اطراف ایران ادامه می‌دهد. ارتش آمریکا در حال اعزام سومین ناو هواپیمابر و یک یگان اضافی از نیروهای اعزامی تفنگداران دریایی به منطقه است و در حال تجدید تدارکات نیروهای خود است تا در صورت لزوم، برای ازسرگیری درگیری‌ها آمادگی داشته باشد.

باراک گفت: «ما منطقه را ترک نمی‌کنیم.»

ترامپ و مقام‌های ایرانی هر دو نشانه‌هایی بروز داده‌اند که حاکی از آمادگی آن‌ها برای احتمال ازسرگیری درگیری‌های گسترده، پس از ماه‌ها بن‌بست دیپلماتیک است. آمریکا فشار اقتصادی بر حکومت ایران را افزایش داده، اما این اقدام تاکنون نتوانسته است راه را برای دستیابی به توافقی اساسی هموار کند. در همین حال، متحدان منطقه‌ای آمریکا خود را برای احتمال دور دیگری از جنگ آماده می‌کنند؛ جنگی که ممکن است زیرساخت‌های حساس انرژی را هدف قرار دهد.

کشورهای حوزه خلیج فارس با نگرانی تحولات عربستان سعودی را دنبال می‌کنند؛ جایی که حملات موشکی و پهپادی شبه‌نظامیان حوثیِ مورد حمایت ایران، به تأسیسات انرژی و فرودگاه بین‌المللی ریاض، پایتخت این کشور، آسیب رسانده است.

عربستان سعودی از آمریکا خواست که از نظر نظامی مداخله کند، اما ترامپ نقش این کشور را به ارائه اطلاعات و راهنمایی محدود کرده است. خسارات ناشی از حملات حوثی‌ها، نگرانی‌ها را درباره توانایی کشورهای منطقه برای مقابله با حملات موشکی و پهپادی بیشتر افزایش داده است؛ آن هم در شرایطی که این کشورها در مراحل پیشین جنگ، بخش قابل‌توجهی از ظرفیت پدافند هوایی خود را مصرف کرده‌اند.

باربارا لیف، از مقام‌های ارشد دیپلماتیک دولت جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، در امور خاورمیانه، گفت متحدان منطقه‌ای آمریکا هم‌اکنون در حال فاصله گرفتن از وابستگی به حمایت امنیتی واشنگتن هستند، اما عقب‌نشینی آمریکا محدودیت‌هایی دارد.

او که او نیز در دوحه سخن می‌گفت، اظهار داشت: «به نظر من، آن‌ها از هم‌اکنون اقدامات منطقی زیادی انجام می‌دهند؛ از جمله متنوع‌سازی مشارکت‌های امنیتی و منابع تأمین تجهیزات دفاعی و امنیتی.»

او افزود: «فکر می‌کنم هنوز مشخص نشده است که در نهایت اوضاع به کجا خواهد رسید و در نتیجه، این شرکای منطقه‌ای چگونه می‌توانند به بهترین شکل از خود دفاع کنند. اما آن‌ها همچنان به شرکای قدرتمندی مانند آمریکا نیاز دارند.»

علی واعظ، تحلیلگر مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت کشورهای منطقه پیام‌های متفاوتی از مقام‌های مختلف آمریکایی دریافت می‌کنند؛ وضعیتی که به اعتبار آمریکا لطمه می‌زند و کشورهای منطقه را به سمت اتخاذ سیاست‌های احتیاطی و حفظ گزینه‌های جایگزین سوق می‌دهد.

او گفت: «در نهایت، ایالات متحده همچنان نفوذ زیادی خواهد داشت و در دفاع از منطقه نقش‌آفرین خواهد بود، اما تجربه نشان داده است که این نقش و حمایت، به‌وضوح کافی نیست.»