ترانه و رومینا در میان نامزدهای جایزه ساخاروف

دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) که با تحریم‌های ایالات متحده روبروست، روز دوشنبه در فهرست نهایی نامزدهای دریافت مهم‌ترین جایزه حقوق بشری اتحادیه اروپا قرار گرفت؛ اقدامی که به گفته حامیان آن، نشان‌دهنده پشتیبانی از «نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد» است؛ نظمی که اکنون متزلزل شده است.

پارلمان اروپا، این نهاد قضایی مستقر در هلند را در کنار «توندو لیسو»، رهبر مخالفان تانزانیا، و خواهران ایرانی، «ترانه و رومینا رحیمی»  به عنوان سه نامزد نهایی دریافت «جایزه ساخاروف» معرفی کرد. ترانه و رومینا رحیمی دوخواهر دو قلوی هستند که اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در ایران بازداشت شده‌اند. ترانه به اعدام و رومینا به ۲۵ سال حبس محکوم شده است.

جایزه ساخاروف پارلمان اروپا که در سال ۱۹۸۸ پایه‌گذاری شده و به نام «آندری ساخاروف»، چهره مخالف حکومت شوروی نام‌گذاری شده است، هر ساله به افراد یا سازمان‌هایی اهدا می‌شود که در راه حقوق بشر یا دموکراسی مبارزه کرده‌اند.

بری اندروز، نماینده میانه‌روی ایرلندی در پارلمان اروپا، گفت: «در فضای جهانی که روز به روز پر تنش‌تر می‌شود، حمایت نمایندگان پارلمان اروپا از مبارزات این افراد، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و در عین حال دشوارتر شده است.»

نامزدها توسط گروه‌های سیاسی پارلمان و یا نمایندگان به صورت انفرادی معرفی می‌شوند.

توندو لیسو، رهبر حزب مخالف «چادما» در تانزانیا، در آوریل ۲۰۲۵ بازداشت شد. او به اتهام تحریک مردم به تحریم انتخابات سال گذشته، با خطر محکومیت به جرم خیانت و احتمال صدور حکم اعدام روبروست.

توندو لیسو، رهبر اصلی اپوزیسیون، دادگاه عالی تانزانیا در دارالسلام / عکس: فلورنس ماجانی/ آسوشیتدپرس

ترانه و رومینا رحیمی، ۲۱ ساله، نیز به دلیل شرکت در اعتراضات ضدحکومتی در ایران، به ترتیب به اعدام و ۲۵ سال زندان محکوم شده‌اند.

رئیس پارلمان اروپا روز دوشنبه ۲۳ شهریور در جلسه علنی این پارلمان گفت طی ماه‌ها و هفته‌های اخیر سرکوب در ایران ادامه داشته و برای ایجاد رعب و ترس میان مردم، برای تعداد بیشتری از معترضان، احکام اعدام صادر شده است.

روبرتا متسولا در این زمینه به پرونده ترانه و رومینا رحیمی اشاره کرد و گفت که آن‌ها تحت شکنجه،‌ تجاوز و آزار جنسی قرار گرفته‌اند تا یکی از آن‌ها اعتراف اجباری کند.

او خواستار آزادی فوری ترانه و رومینا رحیمی و دیگر کسانی شد که به گفته او «ناعادلانه» زندانی شده‌اند و افزود که داستان آن‌ها تنها یکی از هزاران روایت سرکوب در ایران است.

روبرتا متسولا گفت که ما ساکت نخواهیم ماند و به همین دلیل حضور نمایندگان حکومت ایران در پارلمان اروپا را ممنوع کرده و بر تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران تأکید کردیم.

ایالات متحده در ماه جاری تحریم‌هایی را علیه دیوان کیفری بین‌المللی اعمال کرد؛ اقدامی که با هدف مختل کردن فعالیت‌های روزمره این دادگاه — که به پرونده‌های مربوط به جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی رسیدگی می‌کند — صورت گرفته است.

دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، متعهد شده است که این دادگاه را «آجر به آجر» برچیند. این خشم ایالات متحده ناشی از صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، توسط قضات این دیوان به اتهام ارتکاب جنایات در غزه است.

یانیس مانیاتیس، نماینده‌ای از گروه چپ میانه «ائتلاف مترقی سوسیالیست‌ها و دموکرات‌ها» (S&D) — که از نامزدی دیوان کیفری بین‌المللی حمایت کرده بود — گفت: «ما در کنار دیوان کیفری بین‌المللی و مقامات آن ایستاده‌ایم و متعهد به حفاظت از فعالیت‌های این نهاد هستیم.» «حفاظت از اصولی که جهان ما بر پایه آن‌ها بنا شده، برای دفاع از دموکراسی و ارزش‌هایمان امری ضروری است.»

این نامزدی در حالی مطرح می‌شود که ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در همین ماه برنده جایزه صلح نوبل شد؛ انتخابی که ترامپ آن را «شرم‌آور» خواند و مدعی شد که این جایزه باید به او تعلق می‌گرفت.

برنده جایزه ساخاروف قرار است در هفته جاری اعلام شود. برنده جایزه آن را در ماه دسامبر دریافت خواهد کرد.