رژیم ایران در حال آماده‌شدن برای جنگی دوباره است

بنوا فوکون / وال‌استریت ژورنال / ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶

ایران هم‌زمان با آماده‌سازی برای حملات احتمالی آمریکا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای و تلاش برای بازداشتن آن‌ها، در حال تقویت استحکامات دفاعی، بسیج وفاداران و تهدید به واکنشی گسترده‌تر و شدیدتر علیه ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس است.

مقامات ایرانی، چه در اظهارات عمومی و چه در گفتگوهای خصوصی با مقامات منطقه‌ای، هشدار داده‌اند که در صورت انجام حملات جدید از سوی آمریکا، جمهوری اسلامی با تشدید تنش‌ها در سراسر خاورمیانه پاسخ خواهد داد.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که ایران در حال مقاوم‌سازی نقاط حساس، از جمله تأسیسات هسته‌ای و مناطق مرزی، در برابر حملات است. دولت همچنین در حال آماده‌سازی مردم برای جنگی دوباره است؛ اقداماتی نظیر اعزام نیروهای شبه‌نظامی برای خواندن داستان‌های جنگی برای کودکان مهدکودک، تبلیغ آموزش شلیک موشک‌های ضدهوایی دوش‌پرتاب و برگزاری تجمعات.

ایران توانایی اندکی برای دفاع در برابر حملات جت‌های پیشرفته، بمب‌افکن‌های ارتفاع‌بالا یا موشک‌های کروز آمریکا دارد و همین امر انگیزه‌ای برای تلاش جهت بازداشتن این حملات از طریق تهدید ایجاد کرده است. این لحن جنگ‌طلبانه همچنین به منحرف کردن افکار عمومی از بحران اقتصادی عمیقی کمک می‌کند که ایرانیان هم‌زمان با تشدید تحریم‌های آمریکا و فشار بر خطوط هوایی برای توقف پرواز به این کشور — که عملاً به معنای تنگ‌تر شدن حلقه محاصره است — با آن دست‌به‌گریبان هستند.

صنم وکیل، مدیر بخش خاورمیانه در اندیشکده «چتم هاوس» لندن، می‌گوید: «وضعیت جنگی فعلاً به نفع آن‌هاست، چرا که در بسیاری از جبهه‌ها — دیپلماتیک، اقتصادی و سیاسی — به بن‌بست رسیده‌اند. با وقوع یک جنگ جدید، جمهوری اسلامی ممکن است بتواند خود را از بن‌بستی که برای خویش ایجاد کرده، بیرون بکشد.»

تهدید به تهاجم زمینی به کشورهای همسایه

به گفته افراد مطلع از این هشدارها، برخی مقامات ایرانی در تلاش برای بازداشتن حمله احتمالی، تلویحاً اشاره کرده‌اند که نیروهایشان می‌توانند دست به تهاجم زمینی به کشورهای همسایه بزنند. محسن رضایی، مقام ارشد امنیت ملی ایران، روز یکشنبه اظهار داشت که تهران می‌تواند امارات متحده عربی — که از اواخر بهار تاکنون تا حد زیادی از حملات در امان مانده است — و همچنین مراکز داده و کابل‌های اینترنتی در سراسر منطقه را هدف قرار دهد.

به گفته برخی منابع، تهران به‌طور جداگانه به مقامات عرب هشدار داده است که در صورت ازسرگیری درگیری‌ها، می‌تواند اهدافی در منطقه — از جمله تأسیسات نفتی عربستان — را هدف قرار دهد. این امر بر تهدیداتی که عربستان سعودی از سوی شبه‌نظامیان حوثیِ مورد حمایت ایران در یمن با آن روبروست، می‌افزاید؛ گروهی که آخر هفته گذشته فرودگاه بین‌المللی پایتخت این کشور را هدف حمله قرار دادند.

ارتش ایالات متحده نیز خود را برای احتمال بازگشت به درگیری آماده می‌کند. به گزارش وال‌استریت ژورنال، سومین گروه ضربت ناو هواپیمابر و یک یگان اعزامی دیگر از تفنگداران دریایی در حال حرکت به سوی خاورمیانه هستند و پنتاگون در حال بررسی ارسال تجهیزات پدافند هوایی و مهمات بیشتر به پایگاه‌های مستقر در منطقه است.

اگرچه پرزیدنت ترامپ هفته گذشته احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر را رد کرد، اما به‌طور علنی گزینه حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران در «کوه پیک‌اکس» (Pickaxe Mountain) را مطرح کرده و مقامات آمریکایی گفته‌اند که ارتش در حال آماده‌سازی طیفی از گزینه‌ها برای حملات جدید است.

تلاش‌های هر دو طرف برای تقویت توان رزمی خود نشان می‌دهد که با گذشت بیش از هفت ماه از آغاز جنگ، هیچ‌یک از طرفین تمایلی به دست کشیدن از نبردی که تا حد زیادی به بن‌بست رسیده است، ندارند.

در عوض، هر دو طرف می‌کوشند تا این بن‌بست را به نفع خود بشکنند. ایالات متحده کارزار فشار اقتصادی خود را تشدید کرده و با موفقیت فزاینده‌ای، نفت‌کش‌ها را از تنگه هرمز عبور می‌دهد.

ایران نیز حملات خود به شناورها در منطقه خلیج فارس را افزایش داده است. بنا بر اعلام سازمان «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» (وابسته به نیروی دریایی سلطنتی)، دست‌کم سه کشتی تجاری در آخر هفته گذشته در داخل و اطراف این تنگه هدف قرار گرفتند. روز یکشنبه، یک حمله پهپادی موجب آتش‌سوزی در نفت‌کش اماراتی «پترو دلفین» در نزدیکی عمان شد و دو ملوان هندی را مفقود کرد.

حمله موشکی شبه‌نظامیان حوثی به فرودگاه ریاض در روز شنبه، دست‌کم ۱۳ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت؛ این مرگبارترین حمله علیه ایالات متحده یا متحدانش در خلیج فارس در جریان درگیری‌های مرتبط با جنگ ایران محسوب می‌شود.

این حملات، آسیب‌پذیری اهداف اقتصادی مهم منطقه را در صورت تصمیم ترامپ برای ازسرگیری درگیری‌ها، برجسته ساخت. به گفته برخی از افراد مطلع از این هشدارها، دولت همچنین به میانجی‌ها اعلام کرده است که با شدت بیشتری پرسنل ایالات متحده را هدف قرار خواهد داد؛ از جمله با تلاش برای غرق کردن کشتی‌های جنگی آمریکا در خاورمیانه و کشتن خدمه آن‌ها.

در جریان حملات ماه سپتامبر، موشک‌های ایرانی به ناوهای جنگی آمریکا نزدیک شدند. هفته گذشته، پنتاگون دوازده فروند بمب‌افکن «بی-۱» (B-1) را از یک پایگاه نظامی در بریتانیا جابه‌جا کرد؛ این اقدام به دلیل نگرانی‌هایی صورت گرفت که حاکی از برنامه‌ریزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران برای انجام یک حمله پهپادی بود.

بازسازی تأسیسات موشکی و پهپادی

به گزارش نشریه «وال‌استریت ژورنال»، درگیری مستقیم میان ایالات متحده و ایران تا حد زیادی متوقف مانده است؛ این وقفه پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ در اواخر ماه ژوئیه برنامه‌های تشدید تنش نظامی را لغو کرد. بخشی از این تصمیم ناشی از نگرانی‌ها درباره موجودی موشک‌های رهگیر بود که برای دفاع از اهداف مختلف در سراسر منطقه مورد نیاز هستند.

ایران از این فرصت برای بازسازی تأسیسات موشکی و پهپادی و همچنین تکمیل مجدد زرادخانه خود استفاده کرده است. رهبر ایران، آیت‌الله خامنه‌ای، ضمن تمجید از این اقدامات، در اظهاراتی که اوایل سپتامبر توسط رسانه‌های وابسته به سپاه پاسداران منتشر شد، به چالش‌های موجود در زنجیره تأمین نیز اذعان کرد.

ایران همچنین تدابیر حفاظتی پیرامون تأسیسات هسته‌ای و سایر پناهگاه‌های امنیتی خود را تقویت کرده است. بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای «وانتور» (Vantor) توسط «مؤسسه علوم و امنیت بین‌الملل» (یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در واشنگتن)، ایران ماه گذشته اقدام به ایجاد تدابیر پدافند غیرعامل — از جمله ساخت تپه‌های خاکی موقت — در اطراف تأسیسات هسته‌ای نطنز و سایت «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) کرد تا مانع از هرگونه تلاش نیروهای زمینی برای نفوذ یا حمله شود.

مقامات ایرانی بر اهمیت این اقدامات تأکید می‌کنند. سردار غلامرضا جلالی، مسئول برنامه‌ریزی‌های شرایط اضطراری کشور، در اواخر سپتامبر به خبرنگاران گفت که فرودگاه‌ها، بنادر و نیروگاه‌های کشور با ایجاد پناهگاه و تدارک ذخایر پشتیبان، «برای شرایط جنگی آماده شده‌اند» تا بتوانند در زمان بحران به فعالیت خود ادامه دهند.

رسانه‌های دولتی نیز به‌طور روزانه اخبار مربوط به تجمعات حامی حکومت را پخش می‌کنند. ساکنان ایران می‌گویند که در هفته‌های اخیر، جمعیت شرکت‌کننده در این تجمعات افزایش یافته و دایره برگزاری آن‌ها به مناطق بیشتری گسترش پیدا کرده است.

یک روحانی تندرو که در این تظاهرات شرکت کرده بود، اظهار داشت که انتظار دارد جنگ دوباره آغاز شود و ایران در آن پیروز گردد. این روحانی در مصاحبه‌ای گفت که از آنجا که دیپلماسی کارساز نبوده است، ایران چاره‌ای جز جنگیدن ندارد.

اکنون بیلبوردهای تبلیغاتی در تهران، دوره‌های آموزشی غیرنظامی برای کار با موشک‌های ضدهوایی دوش‌پرتاب و تفنگ‌های تک‌تیرانداز را تبلیغ می‌کنند. بر اساس تصاویر منتشرشده توسط «فاتحین» — که یگانی ویژه از نیروهای داوطلب بسیج ایران محسوب می‌شود — سپاه پاسداران ماه گذشته اعلام کرد که نخستین یگان‌های تکاور زن خود را در زمینه‌های تاکتیک‌های چریکی، کار با سلاح گرم و هدایت پهپاد آموزش داده است.

طبق اطلاعات منتشرشده در حساب کاربری نیروی زمینی سپاه در شبکه‌های اجتماعی، یگانی از سپاه پاسداران در شهر سبزوار (واقع در شمال شرقی ایران) با حضور در یک مهدکودک، ضمن روایت داستان‌هایی از درگیری‌های اوایل سال جاری برای کودکان، یک موشک «تام‌هاوک» آمریکایی را به نمایش گذاشت؛ موشکی که به گفته این یگان، خنثی شده بود.

بهنام بن‌طالب‌لو، مدیر ارشد برنامه ایران در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در واشنگتن، گفت: «جمهوری اسلامی هم در گفتار و هم در عمل، فعالانه خود را برای جنگ بعدی آماده می‌کند. از این منظر، اقدامات این رژیم هم جنبه بازدارندگی دارد و هم بخشی از برنامه‌ریزی برای جنگ محسوب می‌شود.»