دو پژوهشگر آمریکایی برنده جایزه نوبل اقتصاد شدند

سایمون جانسون و یوهان آهلاندر / رویترز / ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶

رابرت هال و مایکل وودفورد، دانشگاهیان آمریکایی، به پاس دهه‌ها تلاش در توسعه مدل‌های بنیادینی که امروزه توسط بانک‌های مرکزی و وزارتخانه‌های دارایی در سراسر جهان برای ایجاد ثبات اقتصادی به کار می‌روند، روز دوشنبه جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۶ را از آن خود کردند.

جان هاسلر، رئیس کمیته جایزه علوم اقتصادی، در بیانیه‌ای گفت: «به‌واسطه کار آن‌ها، ما برای مقابله با شوک‌های اقتصادی ـــ نظیر بحران‌های انرژی یا تغییرات ناگهانی در میزان مصرف خانوارها ـــ مجهزتر هستیم.»

این جایزه معتبر که نام رسمی آن «جایزه بانک مرکزی سوئد در علوم اقتصادی به یاد آلفرد نوبل» است، آخرین جایزه‌ای است که امسال اهدا می‌شود و ارزش آن ۱۲ میلیون کرون سوئد (۱.۲ میلیون دلار) است.

یکی از بینش‌های کلیدی این برندگان آن است که حفظ ثبات و تعادل اقتصاد تنها با در نظر گرفتن میلیون‌ها تصمیم اتخاذشده در سطح خرد توسط خانوارها و کسب‌وکارها امکان‌پذیر است، نه با تکیه بر نظریه‌های «از بالا به پایین» درباره نحوه عملکرد اقتصاد.

وودفورد، استاد ۷۰ ساله دانشگاه کلمبیا، در یک کنفرانس خبری گفت: «...مقامات نباید ثبات‌بخشی به اقتصاد را صرفاً اقدامی بدانند که در آن افرادی اهرم‌هایی را برای کنترل اقتصاد می‌کشند، بدون آنکه به درک و برداشت فعالان اقتصادی از این فرایند توجهی داشته باشند.»

وودفورد خاطرنشان کرد که برخلاف شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ ـــ که در آن بانک‌های مرکزی برای مقابله با تورم سرسام‌آور با دشواری مواجه بودند ـــ این چارچوب جدید در جریان بحران مالی جهانی اواخر دهه ۲۰۰۰ برای تقویت ابزارهای سنتی سیاست پولی کارآمد واقع شد.

او گفت: «ارائه بیانیه‌های صریح‌تر درباره مسیر احتمالی سیاست‌گذاری نرخ بهره ـــ به جای تکیه صرف بر امکان کاهش فوری و بیشتر نرخ بهره ـــ بخش مهمی از واکنش سیاستی در سال‌های پس از ۲۰۰۹ را تشکیل می‌داد.» فراتر از مفهوم موسوم به «هدایت انتظارات» (forward guidance) در خصوص مسیر آتی سیاست‌های پولی، پژوهش‌های «وودفورد» و «هال» (استاد ۸۳ ساله دانشگاه استنفورد) به ترویج مفاهیم دیگری انجامید که امروزه کاربرد دارند؛ از جمله ایده تورم «چسبنده» (sticky inflation) که در آن تغییرات قیمت با تأخیر نسبت به تغییرات تقاضا رخ می‌دهد.

مفهوم دیگر، «شکاف تولید» (output gap) است؛ معیاری برای سنجش فشار تقاضا در اقتصاد و کارایی استفاده از منابع، که هدف سیاست‌های تثبیت اقتصادی، هدایت این شکاف به سمت صفر است.

جایزه اقتصاد که نخستین بار در سال ۱۹۶۹ اهدا شد، جزو پنج جایزه اولیه‌ای نیست که در وصیت‌نامه سال ۱۸۹۵ «آلفرد نوبل» — صنعتگر و مخترع دینامیت — تعیین شده بود، بلکه توسط بانک مرکزی سوئد پایه‌گذاری شد.

بیشتر برندگان پیشین این جایزه از ایالات متحده بوده‌اند. تاکنون تنها سه زن موفق به دریافت آن شده‌اند که آخرین مورد آن «کلودیا گلدین» در سال ۲۰۲۳ بود؛ او این جایزه را به پاس پژوهش‌هایش درباره تأثیر جنسیت بر دستمزد و اشتغال در طول زمان در ایالات متحده دریافت کرد.

تحلیل‌های «مؤسسه اطلاعات علمی» (ISI) — که بخشی از شرکت «کلاریویت» (Clarivate) است — پژوهشگران فعال در حوزه‌های سیاست پولی، اقتصاد فناوری اطلاعات و نظریه اقتصاد تکاملی را به عنوان دریافت‌کنندگان احتمالی این جایزه پیش‌بینی کرده بود.

برندگان سال گذشته، یعنی «جوئل موکیر»، «فیلیپ آگیون» و «پیتر هاویت»، به خاطر پژوهش‌هایشان درباره مفهوم «تخریب خلاق» و چگونگی تقویت رشد اقتصادی و ارتقای سطح استانداردهای زندگی از طریق فناوری‌های جدید و روش‌های نوین تولید، این جایزه را دریافت کردند.

جوایز نوبل در رشته‌های پزشکی، فیزیک، شیمی، ادبیات و صلح هفته گذشته اعلام شدند.