آمریکا دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم کرد!

حمیرا پاموک، استیو هالند و آنتونی دویچ / خبرگزاری رویترز / ۹ اکتبر ۲۰۲۶

دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه و تنها ساعاتی پس از آنکه یکی از قضات پیشین دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) برنده جایزه صلح نوبل شد، این دیوان را تحریم کرد؛ اقدامی که واشنگتن را در مسیر تقابل دیپلماتیک با متحدان اروپایی‌اش قرار می‌دهد.

نزهت شمیم ​​خان، معاون دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، ضمن محکوم کردن این تحریم‌ها اعلام کرد که آن‌ها مانع از فعالیت این دادگاه نخواهند شد.

دولت ترامپ مدت‌هاست که رویکردی خصمانه نسبت به این دیوان داشته و پیش‌تر نیز دادستان‌ها و قضات آن را تحریم کرده بود. اقدام روز جمعه اما بسیار فراتر می‌رود و شرکت‌هایی را که به خودِ دیوان خدمات ارائه می‌دهند نیز در معرض مجازات قرار می‌دهد.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، در بیانیه‌ای که پیش از اعلام رسمی توسط رویترز رویت شد، گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد که دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قرار دهد.»

وی افزود: «به همین دلیل است که امروز ایالات متحده دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم می‌کند. ما انجام هرگونه معامله با این دادگاهِ سرکش را ممنوع خواهیم کرد، منابع مالی آن‌ها را قطع می‌کنیم و توانایی‌شان برای فعالیت را فلج خواهیم ساخت.»

خان، معاون دادستان دیوان، به رویترز گفت که این تحریم‌ها «باید محکوم شوند».

خان اظهار داشت: «هدف از این تحریم‌ها تضعیف حاکمیت قانون در سطح بین‌المللی و همچنین تضعیف فعالیت‌های یک نهاد قضایی مستقل است. کار ما در تمامی پرونده‌ها، تحقیقات و پیگردهای قضایی ادامه خواهد یافت.»

واشنگتن مدت‌هاست که نسبت به صدور حکم جلب مقامات اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر، توسط دیوان کیفری بین‌المللی و همچنین تحقیقات پیشین درباره اقدامات سربازان آمریکایی در افغانستان (که دیوان بعداً آن را مختومه اعلام کرد) خشمگین بوده است.

این دیوان که در سال ۲۰۰۲ برای رسیدگی به جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی تأسیس شد، ۱۲۵ کشور عضو دارد؛ از جمله تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا و تمامی اعضای ناتو به استثنای ایالات متحده و ترکیه.

این نهاد در گذشته از حمایت قوی عمومی کشورهای عضو، از جمله متحدان اصلی آمریکا، برخوردار بوده و مقر آن در هلند، کشوری که عضو اتحادیه اروپا و ناتو است، قرار دارد.

ناوی پیلای، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی که روز جمعه به پاس فعالیت‌هایش در زمینه عدالت کیفری بین‌المللی برنده جایزه صلح نوبل شد، بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ به عنوان قاضی در شعبه تجدیدنظر دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) خدمت کرده است. کمیته نوبل در بیانیه خود اعلام کرد که هدفش از این اقدام، «یادآوری» موضوعی مهم در زمانی بوده است که «قضات و نهادهای حقوق بین‌الملل تحت حملات سیاسی قرار دارند».

این کمیته اظهار داشت: «وجود یک نظام حقوقی بین‌المللی که در آن جنایتکاران جنگی پاسخگو باشند و قربانیانِ نقض حقوق، اجرای عدالت را شاهد باشند، پیش‌شرطی برای دستیابی به جهانی صلح‌آمیز است.»

روبیو گفت که این تحریم‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که به دیوان و کشورهای عضو آن فرصت دهند تا به نگرانی‌های ایالات متحده رسیدگی کنند.

او جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما یک مقام ارشد وزارت امور خارجه گفت که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده مجموعه‌ای از مجوزها را «برای حفاظت از منافع آمریکا» صادر خواهد کرد؛ اشاره‌ای که ظاهراً به معافیت‌های موقت از برخی تحریم‌ها مربوط می‌شود.

انتظار آمریکا از متحدان برای «مهار دیوان»

تحریم‌های ایالات متحده معمولاً شرکت‌های مستقر در این کشور را از هرگونه همکاری با سازمان‌های تحریم‌شده منع می‌کند و بانک‌ها را ناچار به بستن حساب‌ها، شرکت‌های بیمه را به لغو پوشش‌های بیمه‌ای و شرکت‌های نرم‌افزاری را به توقف همکاری وامی‌دارد.

دولت ترامپ پیش‌تر در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود تحریم‌های هدفمندی را علیه مقامات دیوان اعمال کرده بود که در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن لغو شدند. واشنگتن تنها چند روز پس از بازگشت ترامپ به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، تحریم‌های جدیدی را اعلام کرد.

مقامات دیوان ماه‌هاست که خود را برای احتمال اعمال تحریم علیه خودِ دیوان آماده کرده‌اند؛ اقداماتی نظیر جایگزینی نرم‌افزارهای مایکروسافت در رایانه‌های اداری با نمونه‌های متن‌باز (open-source) و اتخاذ تدابیر جدید در امور بانکی و بیمه درمانی.

اسوالدو زاوالا گیلر، دبیرکل دیوان، اوایل این هفته از اتحادیه اروپا خواست تا برای استفاده از سازوکاری موسوم به «مکانیسم مسدودکننده» (blocking mechanism) آماده باشد؛ سازوکاری که به این اتحادیه اجازه می‌دهد کشورهای اروپایی را در برابر اثرات فراسرزمینی تحریم‌ها محافظت کند.

روبیو در بیانیه خود گفت که ایالات متحده اعمال تحریم‌ها را به تعویق انداخته بود به این امید که دیوان کیفری بین‌المللی و کشورهای عضو «اساسنامه رم» (سند تأسیس دیوان) به نگرانی‌های آمریکا رسیدگی کنند، اما آن‌ها در انجام این کار ناکام ماندند.

روبیو گفت: «یا دیوان کیفری بین‌المللی به تهدیدهای خود پایان می‌دهد، یا ما به کار این دیوان پایان خواهیم داد. ما از متحدانمان — که بسیاری از آن‌ها عضو این دیوان هستند و برای دفاع از خود به نیروهای نظامی آمریکا متکی‌اند — انتظار داریم که این دادگاه را مهار کنند.»

روبیو افزود: «ما این اقدام را به‌گونه‌ای تنظیم کرده‌ایم که فرصتی برای کشورهای عضو فراهم شود تا مذاکره کنند و راهکاری برای رفع نگرانی‌های ما ارائه دهند. اگر این تلاش‌ها به نتیجه نرسد، ما متناسب با شرایط، اقدامات خود را تغییر خواهیم داد.»