تا پای چوبه دار: ازدواج زندانیان ایرانی پیش از اعدام

فاطمه جمال‌پور / روزنامه تایمز / پنج‌شنبه، ۸ اکتبر ۲۰۲۶

علیرضا سپاهی و مهشاد کشانی، از معترضان، در سلول‌های جداگانه در اصفهان با یکدیگر ازدواج کردند. ساعاتی بعد، داماد اعدام شد.

نه خبری از لباس سفید عروس بود، نه دسته گل و نه جشن عروسی. عروس و داماد حتی در یک اتاق هم حضور نداشتند؛ آن‌ها در سلول‌های جداگانه‌ای در زندان اصفهان بودند و یکی از آن‌ها در انتظار اجرای حکم اعدام به سر می‌برد.

با این حال، علیرضا سپاهی و مهشاد کشانی مصمم بودند که با هم ازدواج کنند.

سپاهی، معترض ۲۵ ساله‌ای که با چهار حکم اعدام روبرو بود، و کشانی، فعال دانشجویی ۲۲ ساله‌ای که دوران محکومیت پنج‌ساله‌اش را سپری می‌کرد، پیش از دستگیری یکدیگر را می‌شناختند و به هم دلبسته بودند. یکشنبه گذشته، در حالی که نگرانی‌ها درباره احتمال اعدام قریب‌الوقوع سپاهی (ظرف چند ساعت) شدت گرفته بود، آن‌ها تصمیم به ازدواج گرفتند و از امیرسالار داوودی، وکیل حقوق بشری در تهران، خواستند تا در این راه به آن‌ها کمک کند.

اگرچه آن‌ها حضور فیزیکی نداشتند، اما پدرانشان پای تلفن بودند؛ داوودی متن عقد را می‌خواند و بستگان در لحظه مناسب، برای این پیوند آرزوی خیر و برکت می‌کردند. مهریه نمادین آن‌ها یک جلد کلام‌الله مجید، یک شاخه نبات زعفرانی و یک شاخه گل رز قرمز بود.

داوودی که از تهران با روزنامه تایمز صحبت می‌کرد، گفت: «این ایده من نبود؛ من فقط آن را اجرا کردم. ایده مهشاد بود. حتی حالا هم در شگفتم که یک زن جوان چگونه می‌تواند چنین شجاعتی داشته باشد. او درس فوق‌العاده‌ای به ما داد.»

سپاهی در جریان اعتراضات سراسری ایران دستگیر و در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» محکوم شده بود؛ پرونده‌ای که در آن بیش از دوازده مرد جوان به دست داشتن در مرگ نیروهای امنیتی در اصفهان متهم شده بودند. خانواده او روز یکشنبه به زندان مرکزی اصفهان فراخوانده شدند؛ دیداری که وکلا نگران بودند آخرین دیدار آن‌ها باشد.

داوودی ابراز امیدواری کرد که این ازدواج بتواند توجه بین‌المللی را به پرونده سپاهی جلب کرده و مانع از اجرای حکم اعدام شود. او گفت: «امیدوارم عشق بر آن طناب لعنتی پیروز شود.» «اگر امشب این مرد جوان را اعدام کنند، ایمانم را به خدا از دست خواهم داد.»

اما آن مراسم ازدواج هیچ قدرت قانونی‌ای برای لغو حکم اعدام سپاهی نداشت و مقامات ایران مصمم به اجرای آن بودند. صبح دوشنبه، تنها ساعاتی پس از مراسم ازدواج، او به دار آویخته شد. داوودی گفت: «حتی در کره شمالی هم به این جوانان اجازه می‌دادند با هم دیدار کنند و دست‌کم نصف روز صبر می‌کردند. نمی‌دانم چطور باید با این مسئله کنار بیایم. حکومت دارد به خاطر تحقیرهایی که در سطح بین‌المللی متحمل شده، از جوانان بی‌گناه انتقام می‌گیرد.»

این نخستین باری نبود که سپاهی تا پای چوبه دار برده می‌شد. در ۲۸ ژوئیه، او برای اعدام در ملاءعام در میدان علیخانی آماده شده بود؛ جایی که مقامات، جرثقیل‌های نارنجی‌رنگ بزرگی را به عنوان چوبه دار برپا کرده بودند. در آنجا، پسرعمویش ابوالفضل سپاهی و متهم دیگری به نام امیرحسین صفری در برابر دیدگان جمعیت به دار آویخته شدند.

علیرضا سپاهی اندکی پیش از زمان مقرر برای اعدام، دچار حمله قلبی شد و به بیمارستان انتقال یافت. به گفته داوودی، او چندین روز در حالت بیهوشی به سر برد.

داوودی گفت: «خواهرش به من گفت: “لطفاً دعا کنید برادرم به هوش نیاید. اگر بیدار شود، اعدامش می‌کنند.” کار ما به اینجا کشیده است: زنی جوان دعا می‌کند که برادرش در کما بماند، چون بیدار شدن به معنای فرستاده شدن پای چوبه دار است.»

پس از آنکه سپاهی به هوش آمد و به زندان بازگردانده شد، کشانی از زندان دولت‌آباد با داوودی تماس گرفت و گفت که می‌خواهد رابطه‌شان را رسمی کند.

داوودی گفت: «ابتدا فکر کردم او دارد از روی احساسات و هیجان آنی عمل می‌کند؛ اینکه دارد خودش را فدا می‌کند.» «به او گفتم: “عزیزم، متوجه هستی که این کار را نمی‌توان به سادگی لغو کرد؟”

او گفت: “آقای داوودی، من عاشق علیرضا هستم.”»

کشانی، که تک‌فرزند خانواده است، بارها به دلیل فعالیت‌های سیاسی بازداشت شده است. او نخستین بار در ژوئیه ۲۰۲۳ به همراه ۲۲ دانشجو و فعال مدنی بازداشت شد. او بار دیگر در جریان اعتراضات ضدحکومتی در ژانویه امسال دستگیر و به اتهاماتی از جمله «تبلیغ علیه نظام»، «اخلال در نظم عمومی» و «تحریک مردم به قتل» به پنج سال حبس محکوم شد.

حکم او در مرحله تجدیدنظر تأیید شد و هم‌اکنون در زندان دولت‌آباد اصفهان محبوس است.

وقتی داوودی متوجه شد که هر دو زندانی برای ازدواج مصمم هستند، دستیار خود را برای اخذ رضایت قانونی آن‌ها فرستاد.

گزارش ایران حاکی از مرگ ۱۶۵۰۰ نفر در «نسل‌کشی در تاریکی دیجیتال» است.

سپاهی در ابتدا باور نمی‌کرد که این پیشنهاد واقعی باشد. داوودی گفت: «وقتی متوجه شد که او جدی است، شروع به گریه کرد و سند را امضا نمود. مهشاد کاملاً مصمم بود. علیرضا گریه می‌کرد و صحنه‌ای عمیقاً دردناک و در عین حال زیبا رقم خورد؛ حتی مأموران زندان هم به گریه افتادند.»

پدر کشانی نیز با وجود آگاهی از اینکه دخترش با مردی ازدواج می‌کند که ممکن است هر لحظه اعدام شود، رضایت داد. این وکیل گفت: «او به من گفت: “آقای داوودی، او تنها دختر من است. او همین حالا هم در زندان است و این راهی است که برای ابراز عشق خود انتخاب کرده است.”»

این مراسم حدود نه دقیقه به طول انجامید. خانواده‌ها از طریق ارتباطاتی که میان معترضان و بستگانشان پس از سرکوب تظاهرات در ماه ژانویه شکل گرفته بود، با یکدیگر آشنا شده بودند.

سپاهی در تاریخ ۱۰ ژانویه در خانه خانوادگی‌اش بازداشت شد. به گفته یکی از هم‌بندی‌های سابقش، او در جریان یورش مأموران هدف اصابت ساچمه‌های تفنگ شکاری قرار گرفت و سپس به مدت ۲۶ روز در بازداشتگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحت بازجویی و شکنجه قرار داشت.

مهدی محمودیان، فعال مدنی، مدعی شده است که سپاهی و سایر متهمان برای وادار شدن به اعتراف علیه یکدیگر، شکنجه و به خشونت جنسی تهدید شده‌اند.

مقامات ایرانی می‌گویند این متهمان مسئول مرگ چهار مأمور امنیتی در جریان ناآرامی‌های میدان علیخانی در تاریخ ۸ ژانویه بوده‌اند. داوودی گفت که ۱۵ بازجوی نقاب‌دار سپاه در جلسه دادگاه حضور داشتند و نه قاضی و نه دادستان، هیچ مدرکی فراتر از اعترافاتی که متهمان می‌گفتند زیر شکنجه گرفته شده، ارائه نکردند.

داوودی اظهار داشت که سپاهی حضور خود در زمان کشته شدن مأموران را انکار کرد و دادگاه از بررسی فیلم‌هایی که می‌توانست موقعیت مکانی او را مشخص کند، خودداری ورزید. او گفت: «این جوانان کسی را نکشته‌اند. آن‌ها قاتل نیستند.»

به گفته گروه‌های حقوق بشری، سپاهی ششمین متهم پرونده میدان علیخانی بود که اعدام شد. بر اساس گزارش سازمان حقوق بشر ایران، دست‌کم ۳۲ معترض در ارتباط با اعتراضات ماه ژانویه، از تاریخ ۱۹ مارس تاکنون اعدام شده‌اند.

داوودی که به دلیل فعالیت‌های حقوق بشری خود حدود پنج سال را در زندان اوین تهران گذرانده است، ادبیات رسمی به‌کاررفته برای توصیف این کشتارها را رد کرد.

او گفت: «نباید از واژه “اعدام” استفاده کنیم. اعدام القاکننده این است که فرآیندی قانونی طی شده است. این‌ها کشتارهای حکومتی بر پایه اعترافاتی هستند که زیر شکنجه گرفته شده‌اند.»