اعتراف محسن رضایی به وخامت اوضاع اقتصادی

اریکا سالومون، صنم ماحوزی و زین اروین
نیویورک تایمز / ۴ اکتبر ۲۰۲۶

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران هشدار داده است که وخامت سریع اوضاع اقتصادی، کشور را به یکی از دشوارترین دوران‌های تاریخ خود کشانده است.

محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، روز شنبه در یک جلسه عالی‌رتبه دولتی که با هدف بررسی راه‌های ثبات‌بخشی به اقتصاد پس از بیش از هفت ماه جنگ برگزار شده بود، این موضوع را به شکلی کم‌سابقه اذعان کرد.

ارزش پول ملی ایران (ریال) از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، به شدت سقوط کرده است. این افت ارزش در هفته‌های اخیر و هم‌زمان با تشدید تحریم‌ها و اعمال محاصره دریایی توسط ایالات متحده، شتاب بیشتری گرفته است. این وضعیت موجب افزایش هزینه واردات و تشدید بحران دیرینه هزینه‌های زندگی شده است؛ بحرانی که پیش‌تر در دسامبر سال گذشته به اعتراضات سراسری دامن زده بود و نیروهای امنیتی آن را با توسل به نیروی مرگبار سرکوب کردند.

تحلیلگران می‌گویند محاصره دریایی ایالات متحده همچنین تا حد زیادی مانع صادرات نفت ایران شده و کشور را از منبع اصلی درآمد خود محروم کرده و به بحران سوخت دامن زده است.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت که در ماه ژوئیه گفته بود ایران با وجود تحریم‌های آمریکا به صادرات نفت ادامه خواهد داد، روز یکشنبه استعفا کرد. سید مهدی طباطبایی، معاون اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان، در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، به عنوان جانشین موقت آقای پاک‌نژاد منصوب شده است.

در روزهای اخیر، کارکنان بخش دولتی و خصوصی، از جمله پرستاران و معلمان، در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرده‌اند که به دلیل ناکافی بودن حقوق برای تأمین مخارج زندگی، قصد ترک شغل خود را دارند. رسانه‌های محلی ایران گزارش داده‌اند که کارکنان بازنشسته دولت نیز در هفته‌های گذشته در اعتراض به عدم دریافت کامل مستمری خود، دست به تجمع و اعتراض زده‌اند.

به گزارش رسانه‌های دولتی، علاوه بر محسن رضایی، مسعود پزشکیان و وزرای ارشد نیز در جلسه روز شنبه دولت حضور داشتند. رسانه‌های دولتی ایران نقل‌قول مستقیمی از اظهارات آقای رضایی منتشر نکردند؛ اما خبرگزاری رسمی ایران (ایرنا) گزارش داد که او این وضعیت را «یکی از دشوارترین دوره‌هایی که کشور با آن روبرو بوده» توصیف کرده و در آن جلسه گفته است که شورای عالی امنیت ملی هرگونه حمایتی که در توان داشته باشد، ارائه خواهد کرد.

مسعود پزشکیان روز شنبه در بیانیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، وخامت شرایط اقتصادی را تأیید کرد و گفت که دولت «رویکرد جدیدی را برای مدیریت شرایط ویژه در پیش گرفته است.» او مشخص نکرد که این اقدام در عمل چه معنایی خواهد داشت.

فشار اقتصادی بر ایران هم‌زمان با توقف مذاکرات میان تهران و واشنگتن شدت گرفته است؛ چرا که هیچ‌یک از طرفین حاضر به امتیازدهی نیستند و هرکدام نشان می‌دهند که می‌توانند در برابر فشار اقتصادی، بیش از طرف مقابل تاب بیاورند.

در هفته‌های اخیر، مقامات آمریکایی مدعی شده‌اند که در این رویارویی اقتصادی دست بالا را دارند. داده‌های اخیر نشان می‌دهد که حجم محموله‌های نفتی ارسالی از خاورمیانه تقریباً به سطوح پیش از آغاز درگیری‌ها بازگشته است.

با این حال، قیمت نفت همچنان بالاتر از دوران پیش از درگیری است و برخی تحلیلگران هشدار داده‌اند که بحران اقتصاد جهانی هنوز فاصله زیادی تا حل‌وفصل شدن دارد. عبور و مرور در این تنگه همچنان خطرناک است و آسیب‌های وارده به زیرساخت‌های انرژی، ظرفیت پالایش و صادرات گاز طبیعی را مختل کرده است. به گفته تحلیلگران، رهبران ایران امیدوارند که این فشارها بتواند در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به موقعیت رئیس‌جمهور ترامپ لطمه بزند.

علاوه بر این محاصره، ایالات متحده اکثر پروازهای غیرنظامی میان ایران و سایر نقاط جهان را نیز متوقف کرده است؛ اقدامی که لایه جدیدی از انزوای اقتصادی ایجاد می‌کند و به گفته برخی کارشناسان تحریم، می‌تواند به واردات اقلام حیاتی، از جمله دارو، آسیب برساند.