خروج نیروهای آمریکایی؛ شادی آمیخته به ترس عراقی‌ها

احمد رشید، مؤید حمید و ماهر نازح
خبرگزار رویترز / ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶

عراقی‌ها روز چهارشنبه خروج نیروهای آمریکایی پس از بیش از دو دهه جنگ را جشن گرفتند؛ با این حال، بسیاری نگران بودند که هرگونه خلأ امنیتی ممکن است قدرت شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران را افزایش دهد یا فرصتی برای بازگشت گروه «دولت اسلامی» (داعش) فراهم آورد.

خروج آخرین گروه از نیروها - که عمدتاً در یک پایگاه هوایی در اربیل، واقع در منطقه خودمختار کردستان مستقر بودند - به بزرگ‌ترین جنگ قرنِ ایالات متحده پایان داد؛ جنگی که ویرانی و هرج‌ومرج گسترده‌ای به بار آورد و عراق هنوز به‌طور کامل از پیامدهای آن رهایی نیافته است.

ایران که نفوذ خود را در عراق از طریق گروه‌های مسلح هم‌پیمان تحکیم کرده و مصمم است تمام نیروهای آمریکایی را از خاورمیانه بیرون براند، خروج آمریکا را پیروزی بزرگی برای «محور مقاومت» (متشکل از گروه‌های مسلح هم‌پیمان در سراسر منطقه) می‌داند.

نیروهای عراقی برای گرامیداشت این خروج، با خودروهای نظامی در خیابان‌های بغداد و شهر مقدس شیعیان، نجف، رژه رفتند.

احمد صلاح، از ساکنان بغداد که می‌گفت در ۷۰ سالگی احساس تولدی دوباره دارد، اظهار داشت که این خروج «دل‌های ما را سرشار از شادی می‌کند.» اما او همچنین افزود که اکنون زمان آن فرا رسیده است تا گروه‌های شبه‌نظامی قدرتمند سلاح‌های خود را تحویل دهند و «اجازه دهند دولت مسئولیت حفاظت از من و شما را در زمین، آسمان و آب بر عهده بگیرد.»

توافق بر سر این خروج در سال ۲۰۲۴ و در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن حاصل شد و اجرای آن توسط دولت دونالد ترامپ صورت گرفت؛ آن هم در شرایطی که این دولت هم‌زمان در حال جنگ با ایران در همسایگی عراق است.

نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳ برای سرنگونی صدام حسین، دیکتاتور عراق، به این کشور حمله کردند و سال‌ها آشوب و بی‌ثباتی را رقم زدند. آمریکایی‌ها در پایان سال ۲۰۱۱ عراق را ترک کردند، اما کمتر از سه سال بعد و پس از آنکه جنگجویان «دولت اسلامی» یک‌سوم خاک عراق را تصرف کرده و حکومتی خشن را تحمیل کردند، برای یاری رساندن به نیروهای عراقی بازگشتند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اظهار داشت که ایالات متحده عراق را به نخست‌وزیر «فوق‌العاده»، علی فالح الزیدی، می‌سپارد و در پستی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» (Truth Social) ابراز امیدواری کرد که او بتواند «امور را به خوبی مدیریت کند.»

بیش از ۴۵۰۰ سرباز آمریکایی در عراق جان باختند؛ رقمی که تقریباً دو برابر تلفات جنگ همزمان در افغانستان است. بر اساس داده‌های پروژه «شمارش تلفات عراق» (Iraq Body Count)، بیش از ۲۰۰ هزار غیرنظامی عراقی نیز کشته شدند.

پنتاگون اعلام کرد که ایالات متحده و شرکای ائتلافی‌اش رسماً به «عملیات عزم راسخ» (Operation Inherent Resolve) پایان داده‌اند و واشنگتن همچنان به ارائه آموزش‌های هدفمند و پشتیبانی اطلاعاتی به شرکای عراقی خود ادامه خواهد داد.

انتظار می‌رود عراقی‌ها خود رهبری تلاش‌ها برای تأمین امنیت کشورشان — که متحد هر دو پایتخت واشنگتن و تهران محسوب می‌شود — و سرکوب بقایای گروه «دولت اسلامی» (داعش) را بر عهده بگیرند.

الزیدی در بیانیه‌ای گفت: «پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی به معنای پایان نبرد ما علیه تروریسم نیست، بلکه نشان‌دهنده گذار عراق به مرحله‌ای است که در آن، این کشور مسئولیت کامل امنیت و ثبات خود را بر عهده می‌گیرد.»

«خلاءهای امنیتی می‌توانند بسیار خطرناک باشند»

اگرچه خروج نیروهای آمریکایی در میان مردم عراق با استقبال گسترده‌ای روبروست، اما برخی نگران آن هستند که نیروهای امنیتیِ آموزش‌دیده و تأمین مالی‌شده توسط ایالات متحده، هنوز قادر به حفاظت از کشور نباشند.

جاسم البهادلی، تحلیلگر عراقی و مشاور نیروهای امنیتی، گفت: «درسِ دو دهه گذشته این است که خلاءهای امنیتی می‌توانند بسیار خطرناک باشند.»

عادل سلمان، معلم ۴۵ ساله زبان انگلیسی، اظهار داشت که عراقی‌ها «نباید برای جشن گرفتن» این خروج عجله کنند.
او گفت: «شبه‌نظامیان همچنان خارج از کنترل دولت فعالیت می‌کنند و [داعش] نیز هنوز از بین نرفته است. نگرانم که خروج آمریکا به دوره‌ای جدید از بی‌ثباتی منجر شود. در نهایت، مردم این تصمیم را بر اساس یک معیار قضاوت خواهند کرد: اینکه آیا امنیت در سال‌های پیش رو پایدار می‌ماند یا خیر.»

صدها تن از هواداران گروه‌های شبه‌نظامی عراقیِ نزدیک به ایران، برای جشن گرفتن این خروج در بغداد گرد هم آمدند و شعار «مرگ بر آمریکا» سر دادند. آن‌ها تصاویری از آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، پسرش مجتبی (که جانشین او شد) و سردار ارشد ایرانی، قاسم سلیمانی (که در سال ۲۰۲۰ در حمله هوایی آمریکا به کاروانش در بغداد کشته شد) را با خود حمل می‌کردند.

با حضور نیروهای آمریکایی در کنار گروه‌های مسلح متحد ایران، عراق نیز درگیر جنگِ امسال شده است.

از میان ۱۸ نیروی نظامی آمریکایی که از زمان آغاز «عملیات خشم حماسی» (Operation Epic Fury) توسط ترامپ و با همراهی اسرائیل در ماه فوریه کشته شده‌اند، هفت نفر در عراق جان باخته‌اند. آخرین مورد، یک گروهبان ارتش بود که در ماه ژوئیه و حین عملیات انهدام کنترل‌شدۀ یک پهپاد در پایگاهی نزدیک اربیل کشته شد.

احمد یونس، تحلیلگر سیاسی مستقر در بغداد، گفت: «این خروج، احتمال آن را مطرح می‌کند که نیروهای نیابتی ایران در غیاب حضور نظامی غرب، احساس قدرت بیشتری کنند. این گروه‌ها ممکن است تلاش کنند نقش خود را در شکل‌دهی به سیاست‌های دولتی و تثبیت حضورشان در نهادهای کلیدی گسترش دهند.»

برخی از مقامات امنیتی عراق می‌گویند که خروج نیروهای آمریکایی ممکن است به شبه‌نظامیان «دولت اسلامی» (داعش) جان تازه‌ای ببخشد؛ گروهی که با وجود شکست خلافت خودخوانده‌اش در حدود یک دهه پیش، همچنان شبکه‌ای از هسته‌های خفته را حفظ کرده است.

در آخرین باری که نیروهای آمریکایی از عراق خارج شدند، ارتش این کشور در برابر داعش ناتوان ظاهر شد؛ به‌طوری که در سال ۲۰۱۴ و هم‌زمان با تصرف موصل — دومین شهر بزرگ عراق — توسط این گروه، سربازان یونیفرم‌های خود را از تن درآوردند و گریختند.

سرلشکر بازنشسته ارتش عراق، محمد الجبوری — که فرماندهی یکی از یگان‌های رزمی (تیپ) را در جنگ علیه داعش بر عهده داشت — گفت: «مهم‌ترین پرسش کنونی این است که آیا نهادهای امنیتی عراق برای دوران پس از ائتلاف، «طرح جایگزین» (طرح ب) کارآمدی تدارک دیده‌اند یا خیر.»