لرزوم به‌روزرسانی اهداف توسعه پایدار سازمان ملل

دیوید میلی‌بند، رئیس و مدیرعامل کمیته بین‌المللی نجات (IRC) و وزیر خارجه پیشین بریتانیا
فارن پالیسی / ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶

رهبران جهان در آستانه انتخاب دبیرکل جدید سازمان ملل متحد هستند. هر کسی که این سمت را بر عهده بگیرد، با یک حقیقت ناخوشایند روبرو خواهد شد: وعده این نهاد جهانی برای پایان دادن به فقر، گرسنگی و بیماری در حال عقب‌نشینی است، زیرا رهبران امروزی بر دورانی از جنگ‌های بی‌پایان متعدد و فزاینده ریاست می‌کنند.

در سپتامبر ۲۰۱۵، کشورهای عضو سازمان ملل ۱۷ هدف توسعه پایدار (SDGs) را تعیین کردند که قرار بود تا سال ۲۰۳۰ محقق شوند. این اهداف به دنبال پایان دادن به فقر شدید، ترویج اقدام اقلیمی و تعیین اهداف اجتماعی و اقتصادی بودند، آن هم در حالی که «هیچ‌کس را جا نگذارند». اما این تعهد بر این فرض استوار بود که دولت‌های کارآمد، همکاری بین‌المللی و نظام‌های توسعه‌ای وجود دارند که قادرند منابع مالی را به پیشرفت تبدیل کنند.

در عوض، جهان وارد یک بی‌نظمی نوین جهانی شده است. دولت‌ها قوانین را زیر پا می‌گذارند و مصونیت از مجازات در حال افزایش است، در حالی که بودجه‌های کمک‌های بشردوستانه کاهش یافته و همکاری بین‌المللی تضعیف شده است. ایالات متحده که زمانی لنگرگاه نظام جهانی بود، نقش سابق خود را رها کرده است. کشورهایی از جمله بریتانیا نیز با کاهش‌های قابل توجه کمک‌های خارجی به این روند پیوسته‌اند.

در همین حال، امروزه جنگ‌های بیشتری نسبت به هر زمان دیگری از زمان جنگ جهانی دوم در جریان است و این جنگ‌ها بیش از هر زمان دیگری به طول می‌انجامند. بیش از ۷۰ درصد از درگیری‌هایی که از سال ۲۰۲۰ آغاز شده‌اند، بیش از یک سال ادامه یافته‌اند، در حالی که این رقم در دهه ۲۰۰۰، ۴۴ درصد بود. به اصطلاح جنگ‌های داخلی، یا جنگ‌های درون کشورها، به طور فزاینده‌ای از طریق حمایت‌های خارجی، بین‌المللی شده‌اند. بر اساس شاخص صلح جهانی ۲۰۲۵ مؤسسه اقتصاد و صلح، در پنج سال منتهی به انتشار این گزارش، ۹۸ کشور در درگیری‌های خارج از مرزهای خود درگیر بوده‌اند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۸، ۵۹ کشور بود. احتمال پایان یافتن این جنگ‌های بین‌المللی شده، تقریباً چهار برابر کمتر است.

جنگ انتخابی آمریکا در ایران، مصداق این ضرب‌المثل است که شروع یک جنگ آسان‌تر از پایان دادن به آن است. این جنگ همچنین خطرات درگیری در جهان به هم پیوسته ما را نشان می‌دهد - کشاورزان و مصرف‌کنندگان در سراسر جهان زمانی بهای آن را می‌پردازند که عرضه جهانی کود و سایر کالاهای اساسی نتواند از تنگه هرمز عبور کند، تنگه‌ای که ایران از ماه فوریه به طور مؤثر آن را مسدود کرده است.

اهداف توسعه پایدار که بیش از یک دهه پیش به تصویب رسیدند، برای این دوران ساخته نشده بودند. در واقع، واژه «مناقشه» یا «درگیری» حتی کمتر از واژه «شیلات» در اهداف توسعه پایدار آمده است. برای مثال، هم هدف دوم («گرسنگی صفر») و هم هدف چهاردهم («حیات در زیر آب») شیلات و ماهیگیران را در اولویت قرار می‌دهند، در حالی که هیچ هدف رسمی برای رسیدگی به کمک‌های غذایی بشردوستانه یا درگیری و آوارگی به عنوان عوامل محرک گرسنگی وجود ندارد.

با این حال، درگیری نیروی اصلی تعیین‌کننده این است که آیا می‌توان به هر یک از اهداف توسعه دست یافت یا خیر، و عامل اصلی تشدید سطوح فقر و گرسنگی در سراسر جهان است.

کمیته بین‌المللی نجات (IRC) که من ریاست آن را بر عهده دارم، هشت سال پیش هشدار داد که بیش از ۸۰ درصد از کشورهای شکننده و متأثر از درگیری از مسیر دستیابی به این اهداف خارج شده‌اند و نزدیک به ۲۶ میلیون پناهنده از فرآیندهای رسمی گزارش‌دهی کنار گذاشته شده‌اند. از آن زمان، اوضاع وخیم‌تر شده است. تحقیقات نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۲۱، درگیری‌های مسلحانه پیشرفت جهانی در اهداف توسعه پایدار را معادل ۱۸ سال به تأخیر انداخته است. امروز، تنها ۱۵ درصد از ۱۳۹ هدف توسعه پایدار که داده‌های کافی برای آنها وجود دارد، در مسیر تحقق قرار دارند و کشورهای شکننده و متأثر از درگیری، بیشترین عقب‌ماندگی را دارند. تقریباً نیمی از کل مرگ‌ومیر کودکان زیر ۵ سال نیز در همین کشورها رخ داده است.

پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، بیش از نیمی از افرادی که در فقر شدید زندگی می‌کنند، در ۲۰ کشوری باشند که در فهرست دیده‌بانی اضطراری امسال کمیته بین‌المللی نجات قرار دارند - کشورهایی که تنها ۱۲ درصد از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند اما ۸۹ درصد از نیازمندان به کمک‌های بشردوستانه در سراسر جهان را در خود جای داده‌اند. یک نسل از دستاوردهای توسعه در جنگ‌های بی‌پایان از دست رفته است.

تا زمانی که تشدید قدرت سخت بر صلح‌سازی و صلح‌آفرینی غلبه کند، توسعه انسانی در صحنه جهانی در جایگاه دوم قرار خواهد گرفت. اما حتی با وجود این محدودیت‌ها، جامعه بین‌المللی می‌تواند برای حمایت از مردم گرفتار در درگیری، کارهای بسیار بیشتری انجام دهد. دو اولویت که در گزارش جدید کمیته بین‌المللی نجات برجسته شده، متمایز هستند.

نخست، جامعه بین‌المللی باید با تمرکز دقیق بر نتایج و اقدامات، به سال‌های باقی‌مانده تا ۲۰۳۰ نزدیک شود. جهان به دور دیگری از اعلامیه‌ها نیاز ندارد؛ بلکه به تأمین مالی مداخلاتی نیاز دارد که کارآمدی آنها در سخت‌ترین مکان‌ها به اثبات رسیده است. برای مثال، کمک‌های نقدی به خانواده‌های آواره کمک می‌کند تا از فقر مطلق جلوگیری کنند و سریع‌تر از کمک‌های غیرنقدی بازسازی شوند؛ همچنین می‌تواند با همان میزان بودجه به میلیون‌ها نفر بیشتر دسترسی پیدا کند و به ازای هر ۱ دلار بودجه، ۲ دلار فعالیت اقتصادی محلی ایجاد کند.

به همین ترتیب، ما می‌دانیم چگونه واکسن‌ها را به فراتر از دسترس نظام‌های بهداشتی مرسوم برسانیم. استقرار کارکنان بهداشتی برای درمان سوءتغذیه با یک محصول نجات‌بخش، مانند غذای درمانی آماده مصرف، در سطح جامعه - به جای اینکه خانواده‌ها را ملزم کنیم به مراکز بهداشتی دورافتاده برسند، آن هم اغلب از طریق زمین‌های خطرناک، متأثر از درگیری یا سیل‌زده - می‌تواند به ازای هر کودک ۲۰ درصد از نظر هزینه کارآمدتر باشد.

جامعه مدنی و آژانس‌های بشردوستانه خدمات ضروری را در جایی که نظام‌های دولتی فروپاشیده‌اند، سرپا نگه داشته‌اند، با این حال تأمین مالی بین‌المللی همچنان با این ضربه‌گیرها به عنوان پیمانکاران فرعی موقت برخورد می‌کند تا شرکای اصلی ارائه خدمات. دولت‌ها، بانک جهانی، اتحاد واکسن گاوی (Gavi) و سایر نهادهای چندجانبه باید دسترسی سازمان‌های اثبات‌شده به بودجه و ارائه خدمات را آسان‌تر کنند و منابع را به سمت شرکایی هدایت کنند که نتایج را نشان می‌دهند، به سرعت به مردم دسترسی پیدا می‌کنند و پول را به خوبی هزینه می‌کنند.

وظیفه دوم، طراحی چارچوبی است که پس از اهداف توسعه پایدار خواهد آمد. این چارچوب باید یک چارچوب محدودتر باشد که حول محور فقر، گرسنگی، سلامت و آموزش در کشورهای شکننده و متأثر از درگیری ساخته شده باشد، با یک هدف مستقل برای کاهش حملات و حمایت از کارکنان خط مقدم و خدمات ضروری. جوامعی که در مناطق درگیری و شکننده‌ترین کشورهای جهان زندگی می‌کنند، باید در مرکز دستور کار بعدی قرار گیرند، نه در حاشیه آن.

نکته مهم این است که اهداف نیز باید روشن و قابل اندازه‌گیری باشند. آنها باید بسنجند که آیا کودکان در مناطق درگیری واکسینه می‌شوند، درمان سوءتغذیه در طول جنگ ادامه می‌یابد، خانواده‌های آواره می‌توانند به کمک‌های نقدی و حمایت اجتماعی دسترسی داشته باشند، و مدارس و کلینیک‌ها فعال می‌مانند یا خیر. حملات به بیمارستان‌ها و امدادگران باید با همان دقتی که رشد اقتصادی ردیابی می‌شود، پیگیری شود. آنچه اندازه‌گیری نشود، به راحتی نادیده گرفته می‌شود.

دبیرکل بعدی سازمان ملل با یک انتخاب روبرو خواهد شد: اینکه به سنجش وعده‌های جهان بر اساس چارچوبی ادامه دهد که دیگر مناسب دنیای امروز ما نیست، یا آن چارچوب را بر اساس این حقیقت بازسازی کند که تشدید درگیری بزرگترین دلیل عدم تحقق اهداف توسعه آنگونه که نوشته شده‌اند، است. وعده اصلی مبنی بر جا نگذاشتن هیچ‌کس، همچنان وعده درستی است. اما تنها مدلی که واقعیت را منعکس کند می‌تواند آن را محقق سازد.