«سازمان ملل در حال شکست خوردن است»

جیمز تی. آرِدی / وال‌استریت ژورنال / ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶

جنگ در سال جاری به درخواست‌های دیرینه رهبران صریح‌اللهجه جهان برای کاهش انحصار قدرت در سازمان ملل — که در دست ایالات متحده، روسیه و سه کشور دیگر است — شتاب بیشتری بخشیده است.

در سازمان ملل که ۱۹۳ عضو دارد، قدرت به شدت در دستان پنج کشوری متمرکز است که حق وتو در شورای امنیت (نهاد حاکمیتی سازمان) را در اختیار دارند؛ بدین معنا که هر یک از آن‌ها می‌توانند مانع از انتقادهای بین‌المللی نسبت به اقدامات خود شوند. کشورهای بزرگ دیگری همچون هند، برزیل، ترکیه و نیجریه — که سهم فزاینده‌ای از اقتصاد و جمعیت جهان را به خود اختصاص داده‌اند — به طور فزاینده‌ای از گروه پنج عضو دائم شورای امنیت (P5) انتقاد می‌کنند؛ گروهی که علاوه بر آمریکا و روسیه، شامل چین، فرانسه و بریتانیا نیز می‌شود.

بمباران ایران توسط ایالات متحده در سال جاری و بازداشت نظامی رئیس‌جمهور ونزوئلا، از سوی بسیاری از اعضای سازمان ملل به عنوان نقض منشور بنیادین این نهاد جهانی — که حمله به کشورهای عضو را ممنوع می‌کند — تلقی می‌شود. تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز به همین دیدگاه نگریسته می‌شود و بخشی از الگویی مبتنی بر اصل «حق با زور است» (قدرت‌مداری) محسوب می‌گردد؛ الگویی که توسط کشورهایی هدایت می‌شود که به عنوان پیروزمندان جنگ جهانی دوم قدرت گرفتند و خود را مدافعان صلح جهانی و بانیان اصلی تشکیل سازمان ملل معرفی کردند.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز سه‌شنبه در مجمع عمومی گفت: «بیایید بپذیریم که سیستمی که در آن اراده بیش از ۱۹۰ کشور تابع هوس‌های پنج کشور است، نه عادلانه است و نه قادر به ایجاد کامل اعتماد.» او افزود: «شورای امنیت قطعاً باید بر اساس این اصل که “جهان بزرگ‌تر از پنج کشور است”، اصلاح شود.»

درخواست‌ها برای تجدید ساختار سازمان ملل موضوع جدیدی نیست.

اما این مسئله در رقابت‌های امسال برای جانشینی آنتونیو گوترش در مقام دبیرکل این نهاد، مورد توجه تازه‌ای قرار گرفته است. ربکا گرینسپان مایوفیس، معاون پیشین رئیس‌جمهور کاستاریکا، تاکنون در دو مرحله از سه مرحله رأی‌گیری مخفی پیروز شده است، اما میزان حمایت از او در میان اعضای گروه پنج عضو دائم (P5) نامشخص است. هر یک از آن‌ها می‌تواند تصمیمِ اتخاذشده توسط بدنهٔ وسیع‌ترِ اعضا را وتو کند.

گوترش، نخست‌وزیر پیشین پرتغال، بارها گفته است که پنج عضو دائم شورای امنیت (P5) دست‌وپای سازمان ملل را بسته‌اند. او معتقد است که این گروه به دلیل فقدان نماینده‌ای از آمریکای لاتین یا آفریقا، فاقد مشروعیت است.

نبودِ نمایندگیِ فراگیرتر، جذب بودجه از اقتصادهای بزرگی را که نگران شنیده نشدن صدایشان هستند، برای سازمان ملل دشوار می‌کند؛ در واقع، امسال در میان پنج عضو دائم، تنها بریتانیا حق عضویت خود را در همان ماهِ مقرر پرداخت کرد.

گوترش روز سه‌شنبه خطاب به مجمع عمومی گفت: «[ما به] نهادهایی قوی و کارآمد نیاز داریم که بازتاب‌دهندهٔ واقعیت‌ها و تغییراتِ تدریجی در وزنِ نسبی کشورها و اقتصادهای جهانِ امروز باشند، نه منعکس‌کنندهٔ ترتیباتِ قدرتِ مربوط به ۸۰ سال پیش.»

کشورهای عضو دائم شورای امنیت معمولاً در برابر چالش‌های جهانی، الگویی قابل‌پیش‌بینی را دنبال می‌کنند: تقابل چین و روسیه در یک سو، و ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه در سوی دیگر.

لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، اظهار داشت که تمرکز قدرت، اعتبار سازمان ملل را تضعیف می‌کند؛ چرا که این سازمان در رسیدگی به بیشترین تعداد درگیری‌های مسلحانه از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، ناتوان بوده است. او روز سه‌شنبه خطاب به این نهاد گفت: «همهٔ ما گروگانِ انفعالِ شورای امنیت و ناتوانی آن در ایفای نقش خود هستیم.»

رهبر برزیل سال گذشته، پس از آنکه ایالات متحده به همراه اسرائیل با ۱۲ روز بمبارانِ ایران سعی در نابودی توانمندی‌های تسلیحات هسته‌ای این کشور داشت، پنج عضو دائم شورای امنیت را «اربابان جنگ» نامید.

با اینکه تقریباً تمام اعضای سازمان ملل خواستار اصلاح این سازمان هستند، کشورهای عضو دائم شورای امنیت هیچ تمایلی به واگذاری قدرت خود نشان نمی‌دهند. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، روز سه‌شنبه با تأکید بر خطراتِ کنترلِ متمرکز بر هوش مصنوعی، بحث قدرت را به سمت‌وسوی دیگری سوق داد.

او گفت: «کسانی هستند که می‌خواهند ما را متقاعد کنند که تنها دو قدرت — یعنی ایالات متحده و چین — تصمیم‌گیرنده خواهند بود.»

دونالد ترامپ نیز در سخنرانی روز سه‌شنبهٔ خود در سازمان ملل، تصمیمش برای جنگ با ایران را اقدامی اجتناب‌ناپذیر در راستای جلوگیری از دستیابی حکومت اسلامی [ایران] به سلاح هسته‌ای توصیف کرد.