حمله جدید به کشتی‌ها در تنگه هرمز

محمد غباری، ایمان ابوحصیره و یاسمین غنیه
خبرگزاری رویترز / ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶

نهادهای رصدکننده تردد دریایی روز یکشنبه گزارش‌های جدیدی از حمله به یک کشتی در تنگه هرمز دریافت کردند. این حمله پس از تعطیلی خط لوله حیاتی شرق-غرب عربستان، نگرانی‌ها را درباره تهدیدهای مرتبط با ایران علیه عرضه جهانی انرژی تشدید کرد.

سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) ـــ که وابسته به نیروی دریایی این کشور است ـــ اعلام کرد گزارشی مبنی بر اصابت یک پرتابه به شناوری در حال عبور از این تنگه دریافت کرده است. این سازمان افزود که تا اوایل روز یکشنبه، میزان خسارت و وضعیت خدمه کشتی نامشخص بوده است.

گزارش UKMTO یک روز پس از آن منتشر شد که عربستان سعودی اعلام کرد خط لوله «شرق-غرب» خود را به عنوان اقدامی احتیاطی و در پی یک حمله پهپادی، به‌طور موقت تعطیل کرده است؛ حمله‌ای که بغداد و ریاض هر دو منشأ آن را عراق ـــ محل فعالیت شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران ـــ اعلام کردند.

ادامه این حملات می‌تواند قیمت انرژی را حتی بیش از پیش افزایش دهد؛ آن هم پس از هفته‌ای که در آن بهای نفت خام برنت دوباره به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه صعود کرد.

خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۵ مایلی) شرق-غرب که از عرض شبه‌جزیره عربستان می‌گذرد، در شش ماه گذشته و هم‌زمان با تعطیلی بخش عمده‌ای از تنگه هرمز بر اثر جنگ، به مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه به بازارهای جهانی تبدیل شده است.

این خط لوله روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت (معادل ۴ تا ۵ درصد عرضه جهانی) را منتقل می‌کرده و عربستان سعودی را از پیامدهای سنگین اختلالاتی که سایر صادرکنندگان نفت و گاز خلیج فارس را زمین‌گیر کرده بود، مصون نگه داشته است.

هنوز هیچ گروهی مسئولیت حملات به این خط لوله را بر عهده نگرفت. تصاویر ماهواره‌ای دود سیاهی را نشان می‌داد که از بخشی از خط لوله در جنوب مدینه برمی‌خاست. وزارت امور خارجه عربستان اعلام کرد که این حمله منجر به خساراتی شده که در حال ارزیابی است، اما جزئیاتی درباره تأثیر آن بر صادرات ارائه نکرد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که برای شرکت در یک تورنمنت گلف در یکی از تفرجگاه‌های خود به ایرلند سفر کرده است، گفت که احتمالاً ایران مقصر این ماجراست.

روز شنبه، سازمان دفاع مدنی عربستان در بیانیه‌ای اعلام کرد که پرتابه‌ای شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها در منطقه جازان باعث مجروح شدن دو نفر و آسیب دیدن چندین ساختمان، از جمله یک مسجد، شده است. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که بامداد یکشنبه یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی سواحل جنوبی این کشور هدف قرار گرفت که منجر به کشته شدن یک نفر و زخمی شدن سه تن دیگر شد؛ جزئیات بیشتری در این باره ارائه نشده است.

درخواست رهبر عربستان برای کمک نظامی آمریکا

در پی حملات متقابل آمریکا و ایران به نفتکش‌ها و پیشروی سریع حوثی‌های یمن در امتداد دریای سرخ — که می‌تواند به تهران اهرم فشاری بر هر دو گذرگاه اصلی حمل‌ونقل نفت در منطقه بدهد — قیمت نفت در هفته گذشته جهش کرد و قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در ایالات متحده از رکورد ۶ دلار در هر گالن فراتر رفت.

واشنگتن اکنون با این دوراهی مواجه است که آیا به عربستان در نبرد با حوثی‌ها کمک کند یا خیر؛ اقدامی که خطر گسترش بیشتر جنگ را به همراه دارد.

سه منبع به رویترز گفتند که محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم دوفاکتوی عربستان سعودی، روز پنجشنبه در تماسی تلفنی با ترامپ، خواستار کمک نظامی آمریکا برای مقابله با حوثی‌ها شد. به گفته این منابع، به ولیعهد اعلام شد که واشنگتن فعلاً مداخله مستقیم نخواهد کرد، اما در زمینه اطلاعاتی همکاری خواهد کرد.

ترامپ روز شنبه گفتگوی خود با ولیعهد را تأیید کرد و اظهار داشت که حوثی‌ها نیز با دولت او تماس گرفته و از واشنگتن خواسته‌اند که مستقیماً در این درگیری دخالت نکند.

چهار منبع دولتی یمن به رویترز گفتند که حوثی‌ها روز جمعه جزیره راهبردی «پریم» (Perim) را در میانه تنگه باب‌المندب — که به «دروازه اشک‌ها» در ورودی جنوبی دریای سرخ شهرت دارد — تصرف کردند. حوثی‌ها از زمان اعلام محاصره دریایی در ماه ژوئیه، به کشتی‌های سعودی در این منطقه حمله کرده و سایر تأسیسات نفتی عربستان را نیز هدف قرار داده‌اند.

کم‌اهمیت جلوه دادن نشست عمان توسط مقام ایرانی

از زمان فروپاشی توافق ماه ژوئن — که عمر آن تنها چند هفته بود — هیچ‌گونه مذاکره‌ای میان ایالات متحده و ایران برای پایان دادن به این مناقشه صورت نگرفته است.

ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، روز شنبه در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «تا زمانی که طرف آمریکایی تمام شروط ایران را نپذیرد، گفتگو و مذاکره فایده‌ای نخواهد داشت.»

وزارت امور خارجه ایران روز جمعه اعلام کرد که این کشور روز دوشنبه در نشستی با حضور کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در عمان شرکت خواهد کرد؛ نشستی که در آن درباره آینده تنگه هرمز گفتگو خواهد شد. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی روز شنبه در گفتگو با رویترز و به شرط عدم افشای نامش، احتمال دستیابی به یک پیشرفت اساسی را ضعیف دانست و اظهار داشت که این نشست ـــ که به ابتکار عمان برگزار می‌شود ـــ با هدف گفتگو درباره مسائلی از جمله وضعیت تنگه ترتیب یافته، اما انتظار نمی‌رود به امضای توافق‌نامه‌ای منجر شود.

خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه، به نقل از یک منبع نوشت در نشست روز دوشنبه، توافق‌نامه‌ای در خصوص مسیرهای عبور از تنگه میان ایران و عمان ارائه خواهد شد، اما تا زمانی که هفت شرطِ اعلام‌شده از سوی ایران به ایالات متحده برآورده نشود، تنگه بازگشایی نخواهد شد؛ این منبع توضیحات بیشتری در این باره ارائه نکرد.

ایران خواهان به رسمیت شناخته شدن کنترل خود بر تنگه هرمز است تا بتواند از کشتی‌های عبوری عوارض دریافت کند؛ موضوعی که واشنگتن آن را رد می‌کند. عمان که کنترل ساحل مقابل این تنگه را در اختیار دارد، می‌گوید که با موافقت سایر کشورهای منطقه در حال مذاکره است.

پیش از آغاز جنگ، کشتی‌ها از عبوری آزاد و بی‌مانع در این تنگه برخوردار بودند.