نقش تسلیحات و مشاوره سپاه در تصرف بندر «مخا»

پریسا حافظی، محمد غباری و تیمور اَزهری
خبرگزاری رویترز / ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶

به گفته منابع دولتی یمن، منابع ایرانی و منابع منطقه‌ای، پیشروی برق‌آسای حوثی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ یمن در هفته جاری، با هدایت مستقیم سپاه پاسداران ایران صورت گرفت؛ اقدامی که با هدف گشودن جبهه‌ای جدید در جنگ ایران و ایالات متحده انجام شده است.

حوثی‌ها با تصرف بندر «مخا» در جنوب غربی یمن، تسلط خود را بر تنگه باب‌المندب — آبراهی حیاتی که اختلال در آن پس از مسدود شدن تنگه هرمز توسط ایران، عرضه جهانی انرژی را بیش از پیش محدود می‌کند — تحکیم کرده‌اند.

در حالی که شش ماه از درگیری‌های گسترده‌تر منطقه‌ای میان متحدان ایران و ایالات متحده می‌گذرد، به نظر می‌رسد گروه حوثی‌ها اکنون بر تثبیت کنترل خود بر این تنگه متمرکز شده است؛ آن هم در شرایطی که نیروهای دولتی مخالف (مورد حمایت عربستان سعودی) بر عملیات تهاجمی در شمال کشور تمرکز دارند.

دو منبع ایرانی اظهار داشتند که ایران هفته گذشته از حوثی‌ها خواسته است تا حملات خود علیه عربستان سعودی — متحد نزدیک ایالات متحده — را تشدید کنند و وعده داده است که برای تحقق این هدف، بودجه، تسلیحات و افسران ارشد بیشتری در اختیار آن‌ها قرار دهد.

اگرچه ایران حوثی‌ها را متحد خود می‌داند، اما علناً ارائه هرگونه هدایت نظامی به آن‌ها را تکذیب کرده و تأکید می‌کند که آن‌ها «نیروی نیابتی» نیستند.

یک دیپلمات منطقه‌ای که از سوی تهران در جریان امور قرار گرفته، گفت که چندین تن از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران پیش‌تر به یمن سفر کرده بودند تا پس از هفته‌ها رایزنی درباره استراتژی نظامی، بر حملات حوثی‌ها علیه عربستان سعودی نظارت و فرماندهی کنند.

یک منبع ایرانی دیگر که مقام رسمی است، گفت که ایران جلسات متعددی با متحدان خود، از جمله حوثی‌ها، برگزار کرده و تصمیم برای اقدام در مخا، تصمیمی از سوی خود حوثی‌ها بوده، نه ایران. با این حال، این مقام افزود که این اقدام با ایجاد فشار صعودی بر قیمت نفت و وارد کردن ضربه به ایالات متحده و عربستان سعودی، به نفع ایران تمام شده است.

در داخل یمن، پنج منبع نظامی وابسته به دولتِ مورد حمایت عربستان و به رسمیت شناخته‌شده در سطح بین‌المللی، اعلام کردند که سپاه پاسداران هدایت عملیات جدید حوثی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ — دشت باریک و همواری موسوم به «تهامه» — را بر عهده داشته است؛ عملیاتی که با موجی از حملات راکتی آغاز شد. منابع نظامی یمن با استناد به شنودهای مخابراتی و اظهارات اسرای حوثی، اعلام کردند که به باور آن‌ها، این تلاش ایران توسط «عبدالرضا شهلایی»، از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران، هدایت می‌شده است.

منابع ایرانی بلافاصله قادر به تأیید این موضوع نبودند، هرچند پیش‌تر اذعان کرده بودند که شهلایی — که عضو نیروی قدس سپاه است — در سال‌های اخیر مدتی را در یمن سپری کرده است.

این منابع ایرانی اظهار داشتند که علی‌رغم محاصره هوایی و دریایی مناطق تحت کنترل حوثی‌ها، سپاه پاسداران همچنان قادر به انتقال نیرو و تسلیحات به داخل و خارج از یمن بوده است؛ البته آن‌ها جزئیاتی درباره چگونگی انجام این کار ارائه نکردند.

احمد ناجی، تحلیلگر مسائل یمن در «گروه بین‌المللی بحران»، با توصیف تصرف شهر «مخا» به عنوان نقطه عطفی مهم در جنگ، گفت: «اگر به عملیات تهاجمی آن‌ها در ساحل غربی نگاه کنیم، می‌بینیم که این اقدام چیزی نیست که تنها در هفته یا ماه گذشته تدارک دیده شده باشد.»

ناجی با اشاره مشخص به استفاده حوثی‌ها از پهپاد در آخرین عملیات تهاجمی‌شان، افزود: «تحول و پیشرفت حوثی‌ها اساساً ناشی از تسلیحات جدیدی بود که به دست آوردند؛ چه به‌طور مستقیم از طریق ایران و چه از راه شبکه‌های مختلف قاچاقی که بر آن‌ها تکیه دارند.»

وضعیت نظامی نامشخص

دو مقام دیگر یمنی اظهار داشتند که هم‌زمان با آغاز پیشروی حوثی‌ها به سمت مخا در هفته گذشته، دولت یمن خواستار حمایت هوایی بیشتر و سایر کمک‌ها از سوی عربستان سعودی شد.

به گفته آن‌ها، دولت یمن به دنبال انجام عملیات هوایی عربستان علیه مواضع حوثی‌ها در کانون اصلی حضور آن‌ها — از جمله صنعا — و همچنین تأسیسات راهبردی کلیدی نظیر مخازن نفت بود.

با این حال، پادشاهی سعودی همچنان بر ارائه پشتیبانی لجستیکی، تسلیحاتی و اطلاعاتی و انجام حملات هوایی محدود تأکید ورزید که عمدتاً بر جبهه‌های نبرد شمالی در استان‌های «الجوف» و «مأرب» متمرکز بود؛ در حالی که دولت قانونی یمن اهمیت کمتری برای این مناطق قائل بود.

ارزیابی خودِ این مقامات حاکی از آن بود که ریاض به دلیل نگرانی از تحریک حوثی‌ها به انجام حملات پهپادی سنگین‌تر علیه خاک عربستان، تمایلی به تشدید جدی درگیری‌ها با آن‌ها نداشت.

مقامات سعودی بلافاصله به درخواست‌های خبرگزاری رویترز برای اظهار نظر درباره تمرکز نظامی ریاض بر جبهه شمالی — به جای ساحل دریای سرخ و سایر اهداف مهم حوثی‌ها — پاسخی ندادند. ارزیابی وضعیت کلی نظامی در یمن، پس از وقفه‌ای چندساله در درگیری‌های عمده که از زمان توافق آتش‌بس در سال ۲۰۲۲ آغاز شده، دشوار است. هم ایران و هم عربستان سعودی بر روی نیروهای تحت حمایت خود در آنجا سرمایه‌گذاری کرده‌اند؛ با این حال، ائتلاف حامی دولت یمن با شکاف‌های داخلی دست‌به‌گریبان بوده است.

ناجی اظهار داشت که اگرچه دوره‌های پیشین نبرد در منطقه «تهامه» شاهد پیشروی‌ها و عقب‌نشینی‌های ناگهانی بوده است، اما همچنان مشخص نیست که آیا نیروهای مورد حمایت عربستان می‌توانند این بار به‌سادگی حوثی‌ها را از مواضعشان بیرون برانند یا خیر.

او گفت: «شاید اگر نیروهای دولتی حمایت لازم را از سوی سعودی‌ها دریافت کنند، شاهد پیشروی‌هایی از جانب آن‌ها باشیم؛ اما این کار ممکن است این بار تا حدی دشوار باشد.»