احتمال حمله پاکستان به حوثی‌ها بر اساس پیمان مکه

صبینه صدیقی / رسانه «ترکیه تودی» / ۹ سپتامبر ۲۰۲۶

* اختصاصی ـ پاکستان در پی درخواست عربستان، حمله به حوثی‌های یمن بر اساس پیمان مکه را بررسی می‌کند

به گفته منابع پاکستانی که با رسانه «ترکیه تودی» (Türkiye Today) گفت‌وگو کرده‌اند، پاکستان احتمالاً به درخواست عربستان سعودی حملات هوایی علیه نیروهای حوثی در یمن انجام خواهد داد. یکی از این منابع گفت این حملات ممکن است به‌زودی انجام شود و اندکی پس از آن به‌طور علنی اعلام خواهد شد.

به گفته یکی از منابع پاکستانی، یکی از اولویت‌های نظامی حملات پاکستان، بیرون راندن حوثی‌ها از صعده و همچنین دیگر مناطق خواهد بود. با این حال، هنوز تصمیم نهایی درباره حمله به حوثی‌های یمن گرفته نشده است.

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که حوثی‌ها طی هفته‌های اخیر فشار بر رقیب خود، عربستان سعودی ــ بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان ــ را افزایش داده‌اند.

حوثی‌ها از ماه ژوئیه، زمانی که آتش‌بس سال ۲۰۲۲ میان دو طرف فروپاشید، بارها زیرساخت‌های نفتی و نفتکش‌های عربستان سعودی را هدف قرار داده‌اند.

این شورشیان همچنین محاصره دریایی عربستان را اعلام کرده و حمله به کشتی‌های سعودی را آغاز کرده‌اند؛ اقدامی که صادرات عربستان را تحت فشار قرار داده است، آن هم در شرایطی که صادرات این کشور پیش‌تر نیز از بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران آسیب دیده بود.

حوثی‌ها ــ که با نام انصارالله نیز شناخته می‌شوند و یک گروه شیعه زیدی یمنی هستند ــ روز گذشته چندین شهر و تأسیسات انرژی عربستان را هدف قرار دادند؛ از جمله مناطقی در ابها، جازان، نجران و خمیس مشیط. در این حملات ۷۳ نفر زخمی شدند و فعالیت در تأسیسات مهم انرژی مختل شد.

در واکنش، ریاض روز سه‌شنبه با مجموعه‌ای از حملات در یمن پاسخ داد. رسانه‌های وابسته به حوثی‌ها از کشته شدن افرادی در استان الجوف در پی حملات عربستان خبر دادند، هرچند ریاض به‌طور علنی انجام این حملات یا ابعاد آن را تأیید نکرده است. اکنون که درگیری عربستان و حوثی‌ها وارد مرحله‌ای بی‌ثبات‌تر شده، پرسش اساسی این است که آیا پاکستان به‌طور فعال وارد اقدام علیه حوثی‌ها در داخل یمن خواهد شد یا خیر.

نقطه عطفی برای پیمان مکه؟

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، روز چهارشنبه گفت هرگونه حمله به عربستان سعودی می‌تواند پیمان مکه را فعال کند و هشدار داد که تجاوز به یکی از اعضا، حمله به همه امضاکنندگان این پیمان تلقی خواهد شد.

او گفت: «ما به مفاد و شرایط این پیمان متعهد هستیم و ان‌شاءالله، اگر نیازی وجود داشته باشد، به آن‌ها عمل خواهیم کرد.»

«توافقنامه دفاع مشترک مکه» که اوایل ماه جاری میلادی به امضا رسید، سه کشور را متعهد می‌کند در صورت مورد حمله قرار گرفتن هر یک از آنها، از یکدیگر دفاع کنند.

این توافق، دومین ارتش بزرگ ناتو، یعنی ترکیه، را با تنها کشور دارای سلاح هسته‌ای در جهان اسلام، یعنی پاکستان، و قدرت پیشرو در خلیج فارس با منابع مالی گسترده، یعنی عربستان سعودی، متحد می‌کند.

تا کنون، مسئله اصلی این بود که آیا اسلام‌آباد واقعاً در صورت هدف قرار گرفتن عربستان سعودی آماده واکنش نظامی خواهد بود یا نه. اکنون این پرسش دیگر کاملاً فرضی نیست.

به گفته منابع پاکستانی که به شرط ناشناس ماندن با «تودی ترکیه» گفت‌وگو کرده‌اند، اگر عربستان سعودی رسماً بر اساس توافق دفاعی درخواست واکنش نظامی کند، اسلام‌آباد ممکن است در حملات هوایی مشارکت کند. در صورت تحقق چنین سناریویی، این اقدام نشان‌دهنده تغییر بزرگی در سیاست امنیت منطقه‌ای پاکستان خواهد بود.

اگرچه پیمان مکه دهه‌ها همکاری راهبردی میان سه کشور را رسمیت بخشیده است، تمرکز آن بیشتر بر «بازدارندگی جمعی» بوده تا تبدیل شدن به یک ائتلاف تهاجمی یا بلوک نظامی ژئوپلیتیکی. اما با تحول رویدادها، طبیعی است که اهداف این توافق متناسب با شرایط، به‌تدریج گسترش یابد.

مشارکت در حملات هوایی عربستان اما موضوعی کاملاً متفاوت خواهد بود. چنین اقدامی با بالا بردن چند پله‌ای سطح رویارویی، نخستین کاربرد نظامی عمده پیمان مکه خواهد بود و الگویی برای نحوه عملکرد عملی این ائتلاف دفاعی تازه‌تأسیس ایجاد خواهد کرد.

پاکستان هم‌اکنون نیز نیروهای نظامی و توانمندی‌های پیشرفته پدافند هوایی خود را در عربستان مستقر کرده است. رویترز در ماه اوت گزارش داد که اسلام‌آباد حدود ۸ هزار نیرو، جنگنده، پهپاد و یک سامانه پدافند هوایی را در این کشور مستقر کرده است.

این اقدام، راهی نسبتاً ساده برای پاکستان بود تا نشان دهد به توافق مکه پایبند است، بدون آنکه عملیات نظامی مستقلی را در یمن آغاز کند.

همزمان، این نیروها می‌توانند به تقویت حریم هوایی عربستان، حفاظت از تأسیسات راهبردی، ارائه اطلاعات و انجام عملیات شناسایی و مراقبت، یا کمک به رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ورودی بپردازند. چنین اقداماتی مستقیماً از خاک عربستان دفاع می‌کرد، در حالی که پاکستان را از تصمیم بسیار حساس‌تر سیاسی برای انجام حملات هوایی علیه مواضع حوثی‌ها دور نگه می‌داشت.

حساسیت‌های سیاسی

در سال ۲۰۱۵، پارلمان پاکستان عملاً درخواست عربستان برای اعزام نیروهای پاکستانی به عملیات تحت رهبری عربستان علیه حوثی‌ها را رد کرده بود؛ در حالی که اسلام‌آباد پس از آن تأکید کرد از تمامیت ارضی عربستان سعودی دفاع خواهد کرد.

اما اکنون پاکستان دیگر صرفاً بر اساس یک تفاهم غیررسمی با ریاض عمل نمی‌کند.

توافق مکه چارچوبی سیاسی برای دفاع جمعی فراهم کرده است و آصف نیز صراحتاً هشدار داده که در صورت سرایت درگیری یمن به داخل عربستان، مفاد این توافق می‌تواند به اجرا گذاشته شود.

زیشان شاه، تحلیلگر سیاسی مستقر در واشنگتن، در گفت‌وگو با «تودی ترکیه» درباره احتمال مشارکت پاکستان گفت که در مورد خواجه آصف، وزیر دفاع، باید توجه داشت که او «به بیان اظهارنظرهای بداهه در موارد متعدد شهرت دارد که لزوماً موضع دولت نیستند.»

او یادآوری کرد که وزیر دفاع «در سال ۲۰۱۵، زمانی که عملیات عربستان سعودی و امارات متحده عربی علیه حوثی‌ها برای نخستین بار آغاز شد، اظهارنظر مشابهی کرده بود.»

به گفته شاه، «اگر سعودی‌ها تصمیم بگیرند حوثی‌ها را هدف قرار دهند، همان‌طور که اکنون احتمال آن بیشتر شده است، هرگونه کمک و تخصص پاکستان ممکن است صرفاً به پشتیبانی لجستیکی و حمایت پشت‌صحنه محدود شود، نه اینکه پاکستان واقعاً حملات بمباران علیه حوثی‌ها انجام دهد.»

با این حال، محاسبات راهبردی از زمان امضای این پیمان تغییر کرده است، زیرا حوثی‌ها دیگر صرفاً ریاض را به‌صورت لفظی تهدید نمی‌کنند یا کشتی‌های دور از سواحل عربستان را هدف قرار نمی‌دهند.

به همین دلیل، ادبیاتی که از سوی اسلام‌آباد مطرح می‌شود نشان می‌دهد که مشارکت پاکستان در حال بررسی جدی است، نه اینکه صرفاً رد شده باشد.

و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، می‌تواند روابط به‌دقت متوازن پاکستان با تهران را پیچیده کند و همچنین بر تلاش‌های میانجی‌گرانه اسلام‌آباد برای پایان دادن به جنگ آمریکا و ایران تأثیر بگذارد.

این تحول همچنین می‌تواند ترکیه را بیش از پیش وارد این ترتیبات کند و پیمان مکه را به یک ائتلاف امنیتی عملیاتی تبدیل سازد.