آنچه درباره فاجعه سیل ناگهانی نپال می‌دانیم

در پی وقوع سیل ناگهانی و رانش گسترده زمین در شمال نپال، در نزدیکی مرز این کشور با منطقه خودمختار تبت چین، تاکنون دست‌کم ۳۰۰ نفر جان باخته‌اند و شمار زیادی نیز مفقود هستند. این حادثه از صبح چهارشنبه ۲۶ اوت ۲۰۲۶ در دره رودخانه لِهنده و مسیر رودخانه‌های بُهُته‌کوشی و تریشولی آغاز شد و علاوه بر نپال، بخش‌هایی از منطقه گیریونگ در تبت را نیز تحت تأثیر قرار داد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در دو سوی مرز دست‌کم ۱۶۰ نفر کشته شده‌اند.

این حادثه یکی از شدیدترین سوانح طبیعی سال‌های اخیر در منطقه هیمالیا به شمار می‌رود؛ زیرا آب، گل‌ولای، سنگ و قطعات یخ با سرعت زیاد وارد دره‌ها شدند و روستاها، جاده‌ها، پل‌ها، تأسیسات برق‌آبی و مراکز تجاری را تخریب کردند.

زمان و مناطق آسیب‌دیده

سیل حدود ساعت ۸:۴۰ صبح به وقت محلی در ۲۶ اوت رخ داد. موج اولیه در ناحیه مرزی نپال و تبت شکل گرفت و سپس از طریق رودخانه لِهنده وارد رودخانه بُهُته‌کوشی و در ادامه رودخانه تریشولی شد.

مناطق اصلی آسیب‌دیده عبارت‌اند از:

- شهرستان راسوا، به‌ویژه سکونتگاه‌های تیموره و سیافروبسی.
- شهرستان نوواکوت در مسیر پایین‌دست رودخانه تریشولی.
- بخش‌هایی از شهرستان‌های دهادینگ و گورخا.
- مناطق پیرامون گذرگاه مرزی راسواگادی.
- بندر گیریونگ در منطقه شیگاتسه تبت چین.

به گفته منابع محلی، سطح آب رودخانه تریشولی در مدت حدود ۳۰ دقیقه نزدیک به ۹ متر افزایش یافت. مقام‌های محلی همچنین هشدارهایی برای ساکنان مناطق حاشیه رودخانه‌های بُهُته‌کوشی، تریشولی و نارایانی صادر کرده‌اند.

تلفات و مفقودان

آمار تلفات و مفقودان همچنان قطعی نیست و به دلیل قطع راه‌های ارتباطی، تخریب جاده‌ها و دشواری دسترسی به مناطق کوهستانی ممکن است افزایش یابد.

دفتر نخست‌وزیری نپال اعلام کرده است که ۴۸۴ نفر در این کشور مفقود شده یا خبری از آنها در دست نیست؛ از این میان ۳۹۱ نفر گردشگر خارجی و ۹۳ نفر شهروند نپال‌اند. با این حال، منابع مختلف ارقام متفاوتی ارائه کرده‌اند و مقام‌ها گفته‌اند با دسترسی نیروهای امدادی به مناطق محاصره‌شده، احتمال تغییر آمار وجود دارد.

بخشی از مفقودان از گردشگرانی هستند که در مسیر سفر به کوه کایلاش در تبت یا مناطق گردشگری راسوا قرار داشتند. همچنین شماری از کارگران خارجی شاغل در پروژه‌های برق‌آبی و نیروهای پلیس و ارتش نپال در میان افراد بی‌خبر هستند.

بر اساس گزارش‌ها، دست‌کم ۶۵ نفر در بیمارستان‌های محلی و مراکز درمانی کاتماندو تحت مداوا قرار گرفته‌اند. تعدادی از بازماندگان نیز با بالگردهای نظامی از شهرستان راسوا تخلیه شده‌اند.

علت احتمالی فاجعه

ارزیابی‌های اولیه نشان می‌دهد که این رویداد صرفاً یک سیل ناشی از بارش شدید نبوده است. احتمالاً بخشی از یک یخچال طبیعی در ارتفاعات هیمالیا فرو ریخته و بهمن عظیمی از یخ، سنگ و خاک ایجاد کرده است.

بر اساس تحلیل‌های ماهواره‌ای، بخش پایینی یک یخچال در ارتفاع تقریبی پنج‌هزار و ۲۰۰ متری از سطح دریا جدا شده و حدود یک‌هزار و ۲۰۰ متر سقوط کرده است. این توده یخ و سنگ پس از برخورد با بستر رودخانه، مسیر آب را موقتاً مسدود کرده و با شکسته‌شدن این
سد طبیعی، موج عظیمی از آب و رسوبات را به سمت پایین‌دست فرستاده است.

گزارش‌های اولیه از وقوع یک زمین‌لرزه با قدرت ۴.۴ حکایت داشت، اما ارزیابی بعدی سازمان زمین‌شناسی آمریکا نشان داد که سیگنال لرزه‌ای احتمالاً نه ناشی از زمین‌لرزه، بلکه حاصل خودِ رانش زمین بوده است. شدت این رویداد ناشی از رانش زمین حدود ۵.۲ ثبت شده است.

دانشمندان هنوز درباره نقش دقیق تغییرات اقلیمی در فروپاشی این یخچال به نتیجه قطعی نرسیده‌اند. با این حال، گرم‌شدن سریع هیمالیا، عقب‌نشینی یخچال‌ها و افزایش ناپایداری دامنه‌های کوهستانی، خطر وقوع سیلاب‌های ناگهانی و دریاچه‌های یخچالی را افزایش داده است. بر پایه گزارش‌های علمی نقل‌شده، یخچال‌های منطقه هندوکش–هیمالیا در فاصله سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ با سرعتی بسیار بیشتر از دهه پیش از آن، یخ از دست داده‌اند.

خسارت‌های زیرساختی

سیلاب در مسیر خود بخش‌هایی از زیرساخت‌های حیاتی شمال نپال را از بین برده است. مهم‌ترین خسارت‌های گزارش‌شده عبارت‌اند از:

- تخریب یا آسیب‌دیدن دست‌کم ۱۹ پل.
- از بین رفتن حدود ۴۰ کیلومتر جاده.
- تخریب روستاها، خانه‌ها، بازارها و ساختمان‌های دولتی.
- آسیب جدی به پروژه‌ها و تأسیسات برق‌آبی.
- تخریب اداره گمرک راسواگادی.
- قطع برق در شماری از مناطق.
- مسدودشدن مسیرهای ارتباطی و دشوارشدن انتقال مواد غذایی و تجهیزات امدادی.

اداره راه‌های نپال خسارت اولیه به جاده‌ها و پل‌ها را حدود ۱۵ میلیارد روپیه نپال برآورد کرده است؛ رقمی که با ادامه ارزیابی‌ها احتمالاً افزایش خواهد یافت.

شرکت برق نپال نیز اعلام کرده است که حدود ۴۳۰ مگاوات از ظرفیت تولید، انتقال و توزیع برق، شامل تأسیسات برق‌آبی و خورشیدی، آسیب دیده است. این خسارت می‌تواند برق‌رسانی به مناطق شمالی و ارتباطات امدادی را مختل کند.

سازمان ملل متحد اعلام کرده است که حدود ۱۰ هزار خانوار در نپال به کمک فوری نیاز دارند. این نهاد تأکید کرده است که سکونتگاه‌ها، بازارها، جاده‌ها، پل‌ها و زیرساخت‌های برق‌آبی در اثر سیل از بین رفته یا به‌شدت آسیب دیده‌اند.

عملیات جست‌وجو و امداد

دولت نپال ارتش، پلیس، نیروی پلیس مسلح و گروه‌های امداد و نجات را برای جست‌وجوی مفقودان و انتقال بازماندگان بسیج کرده است. بالگردها، پهپادها، سگ‌های زنده‌یاب و تیم‌های پزشکی نیز در عملیات مشارکت دارند.

با این حال، عملیات با موانع مهمی روبه‌رو است:

- بالا بودن سطح آب رودخانه‌ها.
- رانش‌های پی‌درپی زمین و انباشت گل‌ولای.
- تخریب جاده‌ها و پل‌ها.
- قطع برق و شبکه‌های ارتباطی.
- دشواری فرود بالگردها در مناطق باریک و کوهستانی.
- احتمال وجود افراد گرفتار در زیر گل‌ولای و بقایای ساختمان‌ها.

ارتش نپال اعلام کرده است که شماری از افراد را نجات داده و انتقال هوایی بازماندگان از راسوا به مراکز درمانی ادامه دارد. مقام‌ها هشدار داده‌اند که در برخی مناطق، بالگردها تا زمان کاهش سطح آب قادر به فرود نخواهند بود.

برای جایگزین‌کردن پل‌های تخریب‌شده، اداره راه‌های نپال نصب پل‌های فلزی موقت موسوم به «پل بیلی» را آغاز کرده است. با این حال، برقراری کامل ارتباط زمینی ممکن است زمان‌بر باشد.

کمک‌های بین‌المللی

سازمان ملل و نهادهای امدادی بین‌المللی از پاسخ دولت نپال حمایت می‌کنند. اقدامات اعلام‌شده شامل موارد زیر است:

- برنامه جهانی غذا در حال ارسال جیره‌های اضطراری و پشتیبانی لجستیکی است.
- سازمان جهانی بهداشت تجهیزات پزشکی کافی برای حدود ۱۰ هزار نفر طی سه ماه، همچنین چادر و امکانات پشتیبانی ارسال کرده است.
- یونیسف نیرو و کامیون‌های حامل اقلام امدادی را اعزام می‌کند.
- برنامه توسعه سازمان ملل از مدیریت داده‌ها و ارزیابی خسارت پشتیبانی می‌کند.
- دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل در حال تهیه تصاویر ماهواره‌ای از مناطق آسیب‌دیده است.
- صلیب سرخ نپال ۲۰۰ بسته سرپناه اضطراری توزیع کرده است.
- فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر یک میلیون فرانک سوئیس برای عملیات امدادی و ارزیابی خسارت اختصاص داده است.
- هند یک هواپیمای امدادی حامل حدود ۱۰ تُن چادر، پتو، کیت‌های بهداشتی، چراغ خورشیدی و دارو به نپال فرستاده است.
- اتحادیه اروپا سامانه ماهواره‌ای «کوپرنیکوس» را برای نقشه‌برداری از مناطق آسیب‌دیده فعال کرده است.

کره جنوبی نیز به دلیل مفقودشدن شماری از اتباع خود در پروژه‌های برق‌آبی، یک کارگروه دولتی تشکیل داده و از اعزام تیم واکنش سریع خبر داده است. آمریکا و کانادا نیز وضعیت اتباع خود را پیگیری می‌کنند.

پیامدهای انسانی و امنیتی

مهم‌ترین نگرانی فوری، تأمین سرپناه، آب آشامیدنی، غذا و خدمات درمانی برای خانوارهایی است که خانه‌های خود را از دست داده‌اند. قطع برق و تخریب جاده‌ها ممکن است توزیع کمک‌ها را در مناطق کوهستانی با تأخیر مواجه کند.

از سوی دیگر، مفقودشدن تعداد زیادی گردشگر خارجی، حادثه را به یک بحران کنسولی بین‌المللی تبدیل کرده است. دولت‌های هند، آمریکا، استرالیا، بریتانیا، کانادا، کره جنوبی و چند کشور دیگر در حال بررسی فهرست مفقودان و تماس با خانواده‌های آنان هستند.

مقام‌ها از ساکنان خواسته‌اند از نزدیک‌شدن به حاشیه رودخانه‌ها خودداری کنند و در مناطق کم‌ارتفاع، به نقاط مرتفع‌تر منتقل شوند. همچنین مسیرهای اصلی از جمله بزرگراه پریتوی، محور گالچی–نوواکوت–راسوا–سیافروبسی و جاده موگ لینگ–نارایانگاد تا اطلاع بعدی ناامن یا محدود اعلام شده‌اند.

منبع اصلی گزارش: وبسایت انگلیسی شبکه الجزیره