کاهش عرضه نفت ایران به خریداران چینی

سی‌یی لیو و چن آیژو / خبرگزاری رویترز / ۲۱ اوت ۲۰۲۶

به گفته منابع تجاری، عرضه محموله‌های نفت خام ایران به خریداران چینی در هفته جاری کاهش یافته و قیمت‌ها افزایش چشمگیری داشته است؛ زیرا محاصره آمریکا موجب کاهش محموله‌های ارسالی تهران شده و همزمان خطر اعمال تحریم‌های بیشتر از سوی واشنگتن نیز وجود دارد.

آمریکا در ۱۳ ژوئیه، پس از شکست توافق برای توقف جنگ میان دو کشور، محاصره کشتیرانی و بنادر ایران را دوباره برقرار کرد؛ اقدامی که با هدف قطع فروش نفت، یعنی منبع اصلی ارز خارجی تهران، انجام شد و زیان‌های پیشین ناشی از حملات دوران جنگ به زیرساخت‌های انرژی ایران را نیز تشدید کرد.

چهار منبع تجاری مطلع از موضوع گفتند تعداد پیشنهادهای فروش محموله‌های نفت ایران به چین برای تحویل در ماه‌های سپتامبر و اکتبر، در مقایسه با محموله‌های تحویلی در ژوئیه و اوت کاهش یافته است. به گفته آنها، این کاهش پیشنهادها در حالی رخ داده که بشکه‌های نفتی موجود در نفتکش‌های در حال حرکت، به فروش رسیده‌اند.

بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی‌ها، کپلر، صادرات نفت ایران از اواسط ژوئیه کاهش یافته و از آن زمان تاکنون هیچ عبور قابل مشاهده‌ای از نفتکش‌های غول‌پیکر حامل نفت خام ایران از تنگه هرمز ثبت نشده است؛ هرچند بسیاری از کشتی‌ها فرستنده‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش می‌کنند و همین امر ردیابی آنها را دشوار می‌سازد.

این محدودیت عرضه، یک خوراک کلیدی را برای پالایشگاه‌های مستقل چین ــ که در اصطلاح عامیانه به آنها «تی‌پات» گفته می‌شود ــ تهدید می‌کند. این پالایشگاه‌ها در استان شرقی شاندونگ متمرکز هستند، حدود یک‌پنجم ظرفیت پالایش چین را در اختیار دارند و بزرگ‌ترین خریداران نفت تحریم‌شده به شمار می‌روند.

سه منبع تجاری گفتند برخی محموله‌های نفت خام ایران که معمولاً با تخفیف عرضه می‌شوند، اکنون با قیمت‌هایی بالاتر از قراردادهای آتی نفت برنت در بورس بین‌قاره‌ای ICE پیشنهاد شده‌اند. یکی از منابع، این اضافه‌قیمت را حدود ۲ دلار به ازای هر بشکه اعلام کرد.

این تغییر، چرخشی ناگهانی محسوب می‌شود؛ زیرا محموله‌های نفت خام سبک ایران در اوایل همین هفته با تخفیفی حدود ۳ دلار در هر بشکه عرضه می‌شدند؛ رقمی که با تخفیف یک ماه قبل نیز برابر بود.

داده‌های کپلر نشان می‌دهد میزان نفت خام ایران که در خارج از محدوده محاصره آمریکا و در مخازن شناور نگهداری می‌شود، از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه پیش از برقراری مجدد محاصره، به حدود ۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.

دو منبع تخمین زدند که تنها حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت خام ایران در آب‌های آسیا باقی مانده است؛ یعنی نیمی از سطح معمول.

میو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، برآورد کرده است که حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران در کشتی‌های مستقر در آب‌های مالزی، در شرق سنگاپور، قرار دارد؛ هرچند بیشتر این نفت پیش‌تر به خریداران وعده داده شده است.

او روز جمعه در مطلبی در لینکدین نوشت: «این موضوع نشان می‌دهد که خریداران ممکن است از اواخر سپتامبر به بعد، عملاً با هیچ عرضه جدیدی از نفت ایران مواجه نباشند؛ زیرا تاکنون هیچ نفتکش ایرانی حامل محموله نتوانسته است از محاصره آمریکا عبور کند.»

عرضه نامطمئن

دو منبع گفتند با توجه به نامشخص بودن عرضه نفت ایران، یکی از پالایشگاه‌های تی‌پات این هفته نفت خام لاپا برزیل را خریداری کرده و پالایشگاه‌های دیگر نیز در حال بررسی خرید نفت خام بصره عراق بوده‌اند.

سون جیانان، تحلیلگر ارشد نفت در شرکت Energy Aspects، گفت: «با توجه به محدود شدن دسترسی به نفت ایران در بحبوحه محاصره آمریکا، پالایشگاه‌های تی‌پات چین اکنون در حال بررسی گزینه‌هایی فراتر از روسیه و ایران هستند.»

واردات نفت ایران به چین پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه، که موجب کاهش صادرات نفت خاورمیانه شده است، در مقایسه با سال گذشته کاهش یافته است.

داده‌های اولیه کپلر نشان می‌دهد محموله‌های نفتی ایران در ژوئن به ۷۸۵ هزار بشکه در روز کاهش یافت که پایین‌ترین میزان از فوریه ۲۰۲۳ تاکنون بود.

بر اساس این داده‌ها، واردات در ژوئیه احتمالاً به ۸۲۳ هزار بشکه در روز افزایش یافته، اما میزان واردات در ماه اوت تاکنون به ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرده است.

طبق داده‌های کپلر، چین در سال گذشته به طور متوسط روزانه ۱.۴ میلیون بشکه نفت از ایران خریداری کرده است.

نگرانی از تحریم‌ها

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز پنجشنبه ایران را به اعمال «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» تهدید کرد و گفت جزئیات این تحریم‌ها روز دوشنبه اعلام خواهد شد. هدف از این فشار، وادار کردن ایران به بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به جنگ است.

یک منبع در یکی از پالایشگاه‌ها گفت این تهدید باعث شده پالایشگاه‌های مستقل چین برای احتمال اعمال تحریم‌های بیشتر علیه خریداران مشخص، در حالت آماده‌باش قرار گیرند.

با این حال، این منبع گفت بعید است تحریم‌های جدید بتوانند خرید نفت را به شکل قابل‌توجهی متوقف کنند؛ زیرا پالایشگاه‌هایی که پیش‌تر تحریم شده‌اند، همچنان به فرآوری نفت ایران ادامه داده‌اند.

چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، بر اساس داده‌های کپلر مربوط به سال ۲۰۲۵، بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند.

پکن اعلام کرده است که با تحریم‌های یکجانبه مخالف است و سخنگوی وزارت خارجه چین روز پنجشنبه گفت تحریم‌ها نمی‌توانند این مناقشه را حل کنند.

پس از آنکه آمریکا اجرای تحریم‌ها علیه ایران را تشدید کرد و چین نیز به طور موقت خرید نفت از ایران را متوقف کرد، صادرات نفت ایران در ژوئیه ۲۰۱۹ به تنها ۱۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد.

چند ماه بعد، در سپتامبر ۲۰۱۹، یک حمله پهپادی ویرانگر تأسیسات عظیم فرآوری نفت ابقیق در عربستان سعودی را هدف قرار داد. تحلیلگران در آن زمان گفتند این حمله نشان داد ایران و نیروهای نیابتی آن در شرایط افزایش فشارهای مالی غرب بر تهران، توانایی تشدید درگیری را دارند.