چرا ترامپ عمان را به بمباران تهدید می‌کند؟

کارا آنا / خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۱۹ اوت ۲۰۲۶

جهان می‌داند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از ایران خشمگین است. اما او از کشور کوچکی که آن سوی تنگه هرمز در مقابل جمهوری اسلامی قرار دارد هم ناخشنود است: عمان.

عمان از زمان آغاز جنگ ایران، نقش نسبتاً کم‌سروصدایی ایفا کرده، از جمله به عنوان میانجی. اما موقعیت جغرافیایی آن، این سلطان‌نشین را در وضعیت ناخوشایندی قرار داده است؛ از یک سو در حال مذاکره با تهران بر سر مدیریت تنگه و از سوی دیگر با تهدیدهای ترامپ روبروست.

ترامپ این هفته به تری یینگست، خبرنگار فاکس‌نیوز، گفت که اگر عمان «سر راه قرار بگیرد»، آمریکا آن را بمباران خواهد کرد و برای تأکید، از یک ناسزا استفاده کرد. این اولین بار نیست که او چنین تهدیدی را مطرح می‌کند. وزارت خارجه عمان به پرسش‌های ایمیلی درباره تهدید ترامپ و زمان صدور بیانیه مشترک عمان و ایران درباره توافق‌شان، بلافاصله پاسخی نداد.

در ادامه نگاهی می‌اندازیم به کشوری که در میانه کشمکش واشنگتن و تهران قرار گرفته است.

ناخشنودی ترامپ از توافق در حال شکل‌گیری عمان و ایران

دو مقام منطقه‌ای روز سه‌شنبه گفتند که ترامپ عمان را تهدید کرده چون از نزدیک بودن این کشور به توافق با ایران بر سر تنگه هرمز ناخشنود است.

ترامپ تحت فشار است. او وعده جنگی سریع و ایرانی تضعیف‌شده، همراه با توافقی بهتر بر سر برنامه هسته‌ای تهران را داده بود. در عوض، ایران از تنگه هرمز به عنوان اهرمی جدید در مذاکرات استفاده کرده و کنترل خود را بر آنچه پیش از جنگ یک آبراه بین‌المللی تلقی می‌شد، اعمال می‌کند.

مذاکرات آمریکا و ایران متوقف شده است. این هفته دوره ۶۰ روزه‌ای که با امضای توافق موقت میان آمریکا و ایران آغاز شده بود، به پایان رسید. قرار بود این توافق راه را برای مذاکرات دقیق‌تر باز کند. هیچ نشانه‌ای از تمدید آن وجود ندارد. ترامپ اکنون می‌گوید هیچ مذاکره برنامه‌ریزی‌شده‌ای با ایران وجود ندارد.

بنابراین تنها مذاکرات تأییدشده‌ای که اکنون در جریان است، بین ایران و عمان درباره کشتیرانی در تنگه است. این مذاکرات هفته‌هاست که ادامه دارد. عمان به طور علنی چیز زیادی درباره آن‌ها نگفته است. تهران می‌گوید آن‌ها در حال نهایی کردن یک بیانیه مشترک هستند. برداشت عمومی این است که ایران عجله چندانی ندارد.

ترامپ تهدیدهای فراوانی علیه ایران مطرح کرده است. اکنون او ناامیدی خود را بر سر عمان نیز خالی می‌کند.

سلطان‌نشین در تلاش برای برقراری صلح بود

عمان با جمعیتی اندکی بیش از ۵ میلیون نفر، یکی از بازیگران آرام‌تر خلیج فارس است. این کشور به ارتش آمریکا اجازه استفاده از تأسیسات خود را داده، هرچند واشنگتن روابط دفاعی با آن را در مقیاس کوچک‌تر نسبت به همسایگانش در خلیج فارس مانند امارات متحده عربی توصیف کرده است.

برخلاف دیگر کشورهای منطقه، عمان در طول جنگ به شیوه‌ای که تهران به دیگر همسایگانش در خلیج حمله کرده، هدف قرار نگرفته است. مؤسسه کوئینسی برای دولت‌سازی مسئولانه مستقر در واشنگتن خاطرنشان می‌کند که اگرچه بنادر عمان هدف پهپادها قرار گرفته‌اند، اما ایران مسئولیت آن را نپذیرفته و عمان نیز ایران را مقصر ندانسته و هیچ موشکی به خاک عمان اصابت نکرده است.

رهبران عمان مدت‌هاست که تعامل با ایران را ترجیح داده‌اند. این سلطان‌نشین در تلاش‌های میانجی‌گری دخیل بوده، اما اکنون این کار توسط قطر و پاکستان پیش برده می‌شود.

پس از امضای توافق موقت، توجه جهان بیشتر به عمان معطوف شده است. مدتی نه چندان طولانی پس از امضا، آرامش نسبی زمانی از هم پاشید که ایران شروع به شلیک به سوی کشتی‌هایی کرد که در تلاش برای عبور از تنگه هرمز در نزدیکی سواحل عمان و در مسیری بودند که مورد حمایت آمریکا بود.

اکنون عمان درگیر مذاکراتی است که به نظر می‌رسد با محوریت ایران پیش می‌رود؛ ایران این مذاکرات را با هدف «توسعه سازوکارهایی برای تضمین ناوبری ایمن از طریق تنگه هرمز ضمن احترام به حقوق حاکمیتی و حاکمیت هر دو کشور ساحلی، و همچنین امنیت و منافع ملی ایران» توصیف کرده است. این سازوکارها ممکن است شامل اخذ عوارض باشد.

مقامات منطقه‌ای گفته‌اند که توافق در حال شکل‌گیری، خواستار آن است که کشتی‌ها از طریق مسیری تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس شوند و از طریق مسیری تحت کنترل عمان خارج شوند. اما به نظر می‌رسد هر توافقی وابسته به لغو محاصره بنادر ایران توسط آمریکا باشد.

عمان اوایل ماه جاری این مذاکرات را «در فضایی مثبت و سازنده در حال پیشرفت» توصیف کرد، در حالی که در همان بیانیه، حملات مکرر به کشتی‌های در حال عبور از تنگه را محکوم کرد.

پس از دیدار روز سه‌شنبه وزیر خارجه عمان با همتای مصری خود، مصر اعلام کرد که توافق ایران و عمان می‌تواند راه را برای بازگشت آمریکا و تهران به مذاکرات برای دستیابی به «توافقی جامع و دائمی که همه نگرانی‌ها را برطرف کرده و امنیت و ثبات منطقه را افزایش دهد» هموار کند.

مشخص نیست تهدید ترامپ چه تأثیری خواهد داشت

عمان بین دو قدرت به شدت مسلح و سرسخت گرفتار شده است. در همین حال، عرضه جهانی نفت، گاز طبیعی و کالاهای مرتبط تنها در سطحی کاهش‌یافته قادر به عبور از تنگه است و کشتی‌ها همچنان در معرض خطر حمله قرار دارند.

از زمان آخرین تهدید ترامپ، خبرگزاری دولتی عمان یعنی «خبرگزاری عمان» درباره مسائل دیگری مطلب منتشر کرده است - بورس مسقط، ورزش، واردات قهوه و چای. بیانیه‌های وزارت خارجه بر دیدارهای دیپلماتیک و تبریکات متمرکز بوده است.

مشخص نیست که آیا تهدید ترامپ تفاوتی در مذاکرات عمان با ایران ایجاد خواهد کرد یا نه، از جمله در تسریع نهایی کردن و اعلام توافق توسط دو کشور.

اما روشن است که رئیس‌جمهور آمریکا، فشار فزاینده‌ای را که دولتش با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای احساس می‌کند، منتقل می‌کند؛ در حالی که اقتصاد جهانی تحولات تنگه تحت کنترل ایران را برای یافتن هرگونه نشانه‌ای از بهبود اوضاع زیر نظر دارد.