انتقال نفت از تنگه هرمز با حجم بالا ادامه دارد

الکس لانگلی، آنتونی دی پائولا، گرانت اسمیت و ویلون سون
خبرگزاری بلومبرگ / ۱۶ اوت ۲۰۲۶

تولیدکنندگان نفت خاورمیانه همچنان به انتقال حجم‌های بزرگی از نفت خام از خلیج فارس ادامه می‌دهند؛ اقدامی که به مهار قیمت‌ها کمک کرده و نگرانی‌ها درباره جهش تورم ناشی از انرژی را کاهش داده است، حتی در شرایطی که جنگ ایران همچنان ادامه دارد.

به گفته افرادی که از این محموله‌ها اطلاع دارند، عملیات انتقال مخفیانه نفت از طریق تنگه هرمز و سپس انتقال آن به نفتکش‌ها در خلیج عمان بدون شناسایی، با تمام توان ادامه دارد؛ این در حالی است که در هفته‌های اخیر نیز حملاتی علیه کشتی‌ها صورت گرفته است.

این عبورهای پنهانی از مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان به یکی از شریان‌های حیاتی بازارهای جهانی تبدیل شده است؛ بازارهایی که با آغاز جنگ ایران انتظار شوک بسیار شدیدتری در عرضه را داشتند. با این حال، به گفته این افراد، برای تولیدکنندگان منطقه وضعیت به هیچ‌وجه عادی نیست و کشتی‌ها با وجود برخورداری از نوعی حفاظت نظامی، همچنان بارها هدف اقدامات خصمانه قرار می‌گیرند.

این جابه‌جایی‌ها ماه‌هاست که ادامه دارد، اما تعیین میزان نفتی که این کشتی‌های موسوم به «تاریک» حمل می‌کنند برای معامله‌گران و تحلیلگران دشوار است، زیرا این شناورها برای حفاظت از خود، اطلاعات بسیار اندکی درباره موقعیت مکانی‌شان منتشر می‌کنند. به گفته این افراد، حجم انتقالی از برآوردهای بازار که حدود ۴ میلیون بشکه در روز است فراتر رفته، هرچند میزان دقیق آن را مشخص نکردند. آنها به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود.

پیش از آغاز جنگ ایران، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ رقمی معادل تقریباً یک‌پنجم عرضه جهانی نفت. هفته گذشته کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اعلام کرد که در هفت روز گذشته روزانه ۹ میلیون بشکه نفت از هرمز عبور کرده است؛ رقمی که بسیاری از معامله‌گران را غافلگیر کرد و در مقایسه با برآوردهای موجود در محدوده بالایی قرار دارد و تقریباً معادل نیمی از سطح پیش از جنگ است.

به گفته معامله‌گران و تحلیلگران، این محموله‌های نفتی که در شرایط جنگی جابه‌جا می‌شوند یکی از دلایل آن هستند که قراردادهای آتی نفت برنت در بیشتر روزهای ماه اوت در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه معامله شده‌اند. این قیمت‌ها فاصله زیادی با سناریوهای نگران‌کننده‌ای دارد که در آغاز درگیری و در صورت تداوم جنگ ایران تا تابستان پیش‌بینی می‌شد. برخی انتظار داشتند قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.

این انتقال‌های مخفیانه نفت در کنار استفاده از خطوط لوله جایگزین، آزادسازی ذخایر استراتژیک و کاهش تقاضا در نقاط مختلف جهان، باعث شده است اثرات اقتصادی جنگ محدودتر شود.

شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) در پاسخ به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر درباره این گزارش اعلام کرد: «با وجود هدف قرار گرفتن مکرر کشتی‌های ما، مصمم هستیم به مسئولیت خود برای رساندن ایمن انرژی به بازارهای جهانی و عمل به تعهدات و نیازهای مشتریان تا حد امکان ادامه دهیم. همانند سایر شرکت‌های انرژی منطقه، ما همچنان پیامدهای مستقیم حملات بی‌دلیل به کارکنان، کشتی‌ها و تأسیسات خود را متحمل می‌شویم؛ حملاتی که کارکنان، پیمانکاران و دریانوردان را در معرض خطر بیشتر قرار می‌دهد و جریان‌های حیاتی انرژی را مختل می‌کند.»

بر اساس داده‌های رهگیری کشتی‌ها که توسط بلومبرگ و همچنین شرکت‌های کلپر (Kpler) و ورتکسا (Vortexa) گردآوری شده، علاوه بر امارات متحده عربی، نفت عراق، قطر و کویت نیز از طریق هرمز به این شیوه منتقل شده است.

پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی روایس شرکت ملی نفت ابوظبی در الرویس / عکاس: کریستوف ویزئو، بلومبرگ

ابعاد این تجارت انتقالی به‌وضوح در خارج از تنگه هرمز و در سواحل عمان قابل مشاهده است؛ جایی که حدود ۱۵۰ کشتی، از نفتکش‌های عظیم گرفته تا کشتی‌های حمل کالاهای فله، در آب‌ها مستقر هستند. این رقم در مقایسه با حدود ۴۰ کشتی در ماه ژانویه افزایش چشمگیری نشان می‌دهد. این آمار بر اساس داده‌های ماهواره سنتینل-۱ اتحادیه اروپا به دست آمده است. بسیاری از این کشتی‌ها در انتظار انتقال محموله از شناورهایی هستند که با خاموش کردن دستگاه‌های شناسایی خود میان هرمز و خلیج عمان رفت‌وآمد می‌کنند.

افرادی که از محموله‌های نفتی امارات اطلاع دارند می‌گویند نشانه چندانی از کاهش این فعالیت‌ها دیده نمی‌شود؛ حتی پس از آنکه امارات در روزهای اخیر از حملات بیشتر ایران به کشتی‌های خود خبر داد. ادنوک تاکنون حدود ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام به خریداران در سراسر جهان فروخته و هفته گذشته نیز دور تازه‌ای از فروش نفت را آغاز کرده است.

با این حال، صادرات مقادیر عظیم نفت در میانه یک جنگ به هیچ وجه کار ساده‌ای نیست. منابع آگاه از ترددها در هرمز می‌گویند شمار حوادث مربوط به کشتی‌ها بیش از آن چیزی است که به‌طور عمومی اعلام شده است؛ از جمله حملات مستقیم به کشتی‌های تجاری و همچنین اقدامات دفاعی نیروهای غربی علیه شناورهایی که کشتی‌های باری در حال عبور از این آبراه را مورد آزار و تهدید قرار می‌دهند.

این وضعیت یادآور آن است که پایین نگه داشتن قیمت انرژی در جهان بدون هزینه و خطر نیست. چندین دریانورد هنگام عبور از هرمز جان خود را از دست داده‌اند و شمار نشت‌های نفتی در منطقه نیز رو به افزایش است. هفته گذشته یکی از این لکه‌های نفتی در تصاویر ماهواره‌ای در خلیج عمان مشاهده شد، اما منشأ آن مشخص نبود؛ موضوعی که ماهیت مخفیانه این ترددها را برجسته می‌کند.

ادنوک اعلام کرد که از آغاز درگیری‌ها تاکنون، ۲۳ فروند از کشتی‌های این شرکت هنگام عبور از تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند که در نتیجه آن یک نفر جان باخته و ۲۰ نفر از خدمه زخمی شده‌اند. این شرکت افزود که آثار این حملات تنها محدود به منطقه نبوده و کسب‌وکارها و خانوارها در سراسر جهان نیز از آن متأثر شده‌اند.

این شرکت تأکید کرد: «حمله به زیرساخت‌هایی که جریان انرژی را حفظ می‌کنند، صرفاً حمله به یک شرکت نیست. اختلال در تنگه هرمز خسارت‌های عمیقی را بسیار فراتر از کسانی که مستقیماً در این منطقه آسیب دیده‌اند، وارد می‌کند.»

خریداران آسیایی می‌گویند این حملات گاه موجب تأخیر در ارسال محموله‌ها می‌شود و هرچند این وقفه‌ها معمولاً کوتاه‌مدت هستند، اما به نااطمینانی بازار دامن می‌زنند.

محموله‌های عربستان سعودی

یکی از کشورهایی که تاکنون نفت خود را در حجم‌های بزرگ از طریق این عملیات انتقالی جابه‌جا نکرده، عربستان سعودی است. با این حال، اکنون نشانه‌هایی اولیه از افزایش فعالیت در بنادر این کشور در داخل خلیج فارس مشاهده می‌شود؛ به‌ویژه در شرایطی که مسیر جایگزین آن در دریای سرخ از سوی شبه‌نظامیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن با تهدید مواجه شده است.

هفته گذشته دو کشتی در حال بارگیری در پایانه عظیم صادراتی رأس تنوره عربستان در خلیج فارس مشاهده شدند. همزمان، شرکت کشتیرانی بحری (Bahri) نیز به‌طور مستمر نفتکش‌های خود را در سواحل عمان مستقر کرده است؛ جایی که انتقال محموله از کشتی‌های فعال در عملیات شاتل انجام می‌شود. در مجموع اکنون ۱۶ نفتکش فوق‌العاده بزرگ در این منطقه حضور دارند و سه فروند دیگر نیز در روزهای آینده به آنها ملحق خواهند شد. این ناوگان در مجموع توان حمل ۳۸ میلیون بشکه نفت را دارد.

شرکت آرامکوی عربستان از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرد و شرکت بحری نیز به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر پاسخی نداد.

در نقاط دیگر، تعدادی از شرکت‌ها اخیراً نفت عراق را خریداری کرده و آن را از طریق هرمز منتقل کرده‌اند؛ اقدامی که به یکی از کشورهای خلیج فارس که در طول جنگ بیشترین دشواری را برای صادرات نفت خود داشته، راه تنفسی داده است.

علاوه بر این، داده‌های رهگیری کشتی‌ها که توسط بلومبرگ و نیز شرکت‌های کلپر و ورتکسا گردآوری شده‌اند نشان می‌دهند که محموله‌های نفتی قطر و کویت نیز از طریق این ترتیبات انتقالی از هرمز خارج شده‌اند.

شرکت‌های بیمه نیز می‌گویند که از سوی طیفی از تولیدکنندگان نفت خلیج فارس همچنان درخواست‌های مداومی برای پوشش بیمه‌ای دریافت می‌کنند.

پانکاج خانا، مدیرعامل شرکت هایدمار مریتایم هولدینگز (Heidmar Maritime Holdings Corp)، می‌گوید: «این یک تجارت تاریک و پنهان است. در حال حاضر تنها گزینه موجود همین است، زیرا همه مالکان کشتی حاضر نیستند چنین ریسکی را بپذیرند.»