کارشکنی ایران در خلع سلاح شبه‌نظامیان عراق

اورشلیم پست / ۱۳ اوت ۲۰۲۶

در ۱۲ اوت، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، از مرکز عملیات فرماندهی پدافند هوایی این کشور بازدید کرد. دفتر او اعلام کرد که هدف از این بازدید «دریافت ارزیابی میدانی از وضعیت سامانه پدافند هوایی، میزان آمادگی آن و مأموریت‌هایش در حفاظت از آسمان عراق» بوده است.

الزیدی که فرمانده کل نیروهای مسلح عراق نیز محسوب می‌شود، اکنون تنها چند ماه پس از آغاز نخست‌وزیری خود با بزرگ‌ترین آزمون دوران مسئولیتش روبه‌رو است.

زمانی که الزیدی به این سمت منصوب شد، چهره‌ای نسبتاً ناشناخته به شمار می‌رفت. او توانست حمایت اکثر جریان‌های سیاسی عراق، از جمله احزاب قدرتمند شیعه که در مجموع با عنوان «چارچوب هماهنگی» شناخته می‌شوند، را به دست آورد. همچنین از حمایت رهبران کرد برخوردار شده است. الزیدی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دیدار کرده و ایالات متحده نیز از صعود او به قدرت حمایت کرده است.

آمریکا می‌خواهد او نفوذ شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق را مهار کند.

این هفته به نظر می‌رسید عراق در مسیر تصویب قانونی جدید برای خلع سلاح این شبه‌نظامیان یا دست‌کم قرار دادن سلاح‌های آنان تحت کنترل دولت حرکت می‌کند. از این منظر، عراق در تلاش است همان کاری را انجام دهد که لبنان و «هیئت صلح» در غزه در زمینه خلع سلاح گروه‌های مورد حمایت ایران دنبال می‌کنند.

دولت عراق در ۱۲ اوت اعلام کرد: «بازدید فرمانده کل نیروهای مسلح از مقر فرماندهی پدافند هوایی در چارچوب آمادگی برای مرحله پیش‌رو و ارزیابی میزان آمادگی بخش‌های عملیاتی صورت گرفت. این اقدام بخشی از اجرای توافق عراق و آمریکا است که بر اساس آن مأموریت نیروهای ائتلاف بین‌المللی پایان یافته و خروج کامل آنها از عراق تا ۳۰ سپتامبر آینده تکمیل خواهد شد؛ موضوعی که اهمیت تقویت توانایی‌های نیروهای مسلح عراق و سامانه‌های پدافند هوایی را برای برعهده گرفتن کامل مسئولیت حفاظت از حریم هوایی و حاکمیت ملی برجسته می‌کند.»

نخست‌وزیر عراق همچنین «گزارشی تفصیلی از فرمانده پدافند هوایی دریافت کرد که وضعیت کنونی سامانه، کنترل بخش‌های عملیاتی و راهبرد توسعه توانایی‌های یگان‌های تخصصی در چارچوب برنامه توسعه توان پدافند هوایی برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱ را تشریح می‌کرد؛ برنامه‌ای که هدف آن ایجاد یک سامانه یکپارچه پدافند هوایی از طریق تقویت توانایی‌های راداری، نظارتی، سامانه‌های تسلیحاتی و فرماندهی و کنترل است.»

اعزام نماینده سپاه برای جلب حمایت از شبه‌نظامیان

در حالی که رهبر عراق با مقام‌های ارشد کشور دیدار می‌کرد، شبه‌نظامیان نیز برای واکنش آماده شدند. ایران روز دوشنبه اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، را به عراق فرستاد تا با سیاستمداران در بغداد گفت‌وگو کند.

انتظار می‌رود قاآنی تلاش کند حمایت از شبه‌نظامیان را حفظ کرده و آنها را همچنان به عنوان عاملی مزاحم برای عراق نگه دارد. او احتمالاً خواهان به تعویق افتادن مهلت ۳۰ سپتامبر برای خلع سلاح خواهد شد یا دست‌کم تلاش خواهد کرد متن قانونی محدودکننده مالکیت سلاح به دولت چنان مبهم تنظیم شود که سلاح‌ها عملاً در اختیار شبه‌نظامیان باقی بماند.

در همین حال، «جنبش نجبا» که از سوی آمریکا به عنوان یک سازمان تروریستی تحریم شده است، بنا بر گزارش شبکه «کردستان۲۴» اعلام کرد: «سلاح‌های خود را تحویل نخواهیم داد.»

این گزارش افزود: «سخنگوی این گروه شبه‌نظامی عراقی درخواست‌ها برای قرار گرفتن تمامی سلاح‌ها تحت کنترل دولت را رد کرد؛ در حالی که بغداد در حال پیگیری قانون جدیدی درباره تسلیحات است.»

الزیدی نیز تأکید کرده است: «اجازه نخواهیم داد خاک یا حریم هوایی عراق به سکوی آغاز هرگونه تجاوز علیه کشورهای همسایه تبدیل شود.»

این اظهارات پس از حملات شبه‌نظامیان به عربستان سعودی در ماه جاری مطرح شد. اکنون هیئت‌های عربستانی و عراقی در حال برگزاری نشست‌هایی هستند. شبکه «الحره» گزارش داده است که الزیدی «بر حرکت به سوی مقابله با هر گروهی که پس از پایان مهلت تعیین‌شده از سوی دولت عراق سلاح خود را تحویل ندهد، اصرار دارد.»

منطقه کردستان هدف حملات ایران و نیروهای وابسته

در منطقه کردستان عراق، که از ماه فوریه تاکنون بیش از هزار بار هدف حملات ایران و شبه‌نظامیان مورد حمایت تهران قرار گرفته، از ابتکار بغداد حمایت می‌شود.

نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، اعلام کرده است که ایران آمادگی خود را برای کمک به عراق در موضوع محدود کردن مالکیت سلاح اعلام کرده است؛ موضوعی که شبکه العربیه گزارش داده است.

الزیدی همچنین در ۱۲ اوت ریاست نشست شورای وزارتی امنیت ملی را بر عهده داشت؛ اقدامی که نشان‌دهنده جدیت او در تأمین امنیت عراق و هماهنگی مسائل دفاعی و امنیتی است.

شایان ذکر است که شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق محصول دهه‌ها سیاست جمهوری اسلامی برای پرورش نیروهای نیابتی مسلح در خارج از مرزهای خود هستند. ریشه‌های این گروه‌ها به دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که برخی از چهره‌های شیعه مخالف رژیم صدام حسین در جریان جنگ ایران و عراق به ایران پناه بردند.

سپاه پاسداران، به‌ویژه نیروی قدس، این تبعیدی‌ها را آموزش داد و سازمان‌دهی کرد؛ افرادی که بعدها به رهبران سیاسی و نظامی بانفوذ تبدیل شدند. گروه‌هایی مانند سازمان بدر در همین دوره شکل گرفتند، در حالی که گروه‌های دیگری از جمله کتائب حزب‌الله، عصائب اهل الحق و حرکت حزب‌الله النجباء پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ تأسیس شدند.

ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ این شبه‌نظامیان را دگرگون کرد. پس از فتوای آیت‌الله علی سیستانی در سال ۲۰۱۴ که از عراقی‌ها خواست برای دفاع از کشور بسیج شوند، بسیاری از این گروه‌ها به نیروهای بسیج مردمی (حشد الشعبی) پیوستند و در کنار نیروهای امنیتی عراق و ائتلاف تحت رهبری آمریکا علیه داعش جنگیدند.

نقش این گروه‌ها در میدان نبرد برای آنان در میان بسیاری از عراقی‌ها مشروعیت ایجاد کرد و به ادغام رسمی‌شان در ساختار امنیتی عراق انجامید. با این حال، چندین گروه قدرتمند همچنان زنجیره فرماندهی مستقل، روابط نزدیک با ایران و شبکه‌های سیاسی و اقتصادی خاص خود را حفظ کردند.

پس از شکست داعش، بسیاری از این شبه‌نظامیان نفوذ خود را گسترش دادند. آنها صدها حمله راکتی و پهپادی علیه نیروهای آمریکایی و ائتلاف انجام داده‌اند، تأسیسات دیپلماتیک را هدف قرار داده‌اند، به اقلیم کردستان عراق حمله کرده‌اند و مخالفان سیاسی و فعالان مدنی را تهدید یا ربوده‌اند. آنها همچنین یک روزنامه‌نگار آمریکایی و یک پژوهشگر دانشگاه پرینستون را ربوده‌اند.

ایالات متحده چندین مورد از این سازمان‌ها را در فهرست «سازمان‌های تروریستی خارجی» یا «تروریست‌های جهانی به‌طور ویژه تعیین‌شده» قرار داده است. از جمله این گروه‌ها می‌توان به کتائب حزب‌الله، عصائب اهل الحق، حرکت حزب‌الله النجباء و اخیراً کتائب امام علی اشاره کرد.

واشنگتن معتقد است این گروه‌ها همچنان از سپاه پاسداران و نیروی قدس ایران منابع مالی، سلاح، آموزش و هدایت دریافت می‌کنند و در عین حال حاکمیت عراق و ثبات منطقه را تضعیف می‌کنند.