شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام شد!

یگانه تربتی، لیلی نیکونظر و آرون باکسرمن
نیویورک تایمز / ۸ اوت ۲۰۲۶

▪️ رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران گفت تنگه هرمز تا زمانی که ایالات متحده شروط مشخصی را نپذیرد، همچنان بسته خواهد ماند.

یکی از مقام‌های ارشد امنیت ملی ایران روز شنبه مجموعه گسترده‌ای از مطالبات را مطرح کرد و گفت ایالات متحده باید پیش از آنکه تنگه هرمز دوباره به روی تردد دریایی باز شود، این شروط را بپذیرد؛ اقدامی که سرنوشت این آبراه حیاتی تجاری را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در بیانیه‌ای که رسانه‌های دولتی آن را منتشر کردند، چندین شرط برای بازگشایی تنگه هرمز تعیین کرد. او خواستار لغو محاصره دریایی و تحریم‌های آمریکا علیه ایران، خروج نیروهای نظامی ایالات متحده از اطراف ایران، پرداخت غرامت جنگی و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران شد. او همچنین خواستار پایان دادن به حملات علیه متحدان ایران در منطقه و خاتمه تهدیدها علیه این کشور شد.

کاخ سفید بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر درباره مطالبات ایران پاسخ نداد. در توافق آتش‌بس قبلی میان ایران و آمریکا که در ماه ژوئن حاصل شده بود، آمده بود که تحریم‌ها تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی درباره برنامه هسته‌ای ایران به‌طور کامل لغو خواهند شد. مقام‌های آمریکایی نیز پیش‌تر گفته بودند ایران تنها در صورتی می‌تواند به دارایی‌های مسدودشده خود دسترسی پیدا کند که ابتدا متعهد شود از اورانیوم با غنای بالا صرف‌نظر کند.

بیانیه ذوالقدر در شرایطی منتشر شد که ایران و عمان در حال مذاکره درباره نحوه مدیریت آینده تنگه هرمز هستند؛ تنگه‌ای که میان دو کشور قرار دارد. ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، عملاً این تنگه را بسته است.

انتظار بازگشایی قریب‌الوقوع تنگه هرمز در ابهام

فهرست مطالبات ذوالقدر، انتظارات درباره دستیابی قریب‌الوقوع به توافقی با عمان را که امکان ازسرگیری دوباره تجارت از طریق تنگه هرمز و کاهش قیمت‌های جهانی انرژی را فراهم کند، برهم زد. این مطالبات احتمالاً دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، را تحت فشار قرار خواهد داد تا در صورت تمایل به کاهش قیمت‌های مصرف‌کننده برای آمریکایی‌ها، شروط ایران را مورد بررسی قرار دهد؛ موضوعی که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر می‌تواند برای جمهوری‌خواهان خطرساز باشد.

حتی پیش از انتشار بیانیه ذوالقدر، مقام‌های ایرانی روز شنبه تلویحاً گفته بودند که بازگشایی تنگه هرمز قریب‌الوقوع نیست. حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، گفت بازگشایی تنگه «منوط به مذاکرات ایران و عمان نیست».

محبی در اظهاراتی که خبرگزاری تسنیم، رسانه ایرانی وابسته به سپاه، منتشر کرد، گفت بازگشایی تنگه به «پذیرش کامل شروط ایران از سوی ایالات متحده» بستگی دارد. او جزئیات این شروط را اعلام نکرد و تنها گفت که آمریکا نباید در مذاکرات جاری ایران با عمان یا دیگر کشورها دخالت کند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز شنبه گفت ایران و عمان «بسیار به» دستیابی به توافق نزدیک شده‌اند. این اظهارات را تسنیم منتشر کرد.

عراقچی گفت: «با این حال، بازگشایی تنگه هرمز منوط به شروط دیگری نیز هست، از جمله جبران نقض‌های تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از سوی ایالات متحده.» او به توافق آتش‌بسی اشاره داشت که ایران و آمریکا در ماه ژوئن امضا کردند.

توافق ماه ژوئن که یک «تفاهم‌نامه» با میانجیگری میانجی‌های پاکستانی در اسلام‌آباد بود خواستار بازگشایی تنگه هرمز و لغو موقت تحریم‌های نفتی علیه ایران شده بود. با این حال، متن توافق مبهم بود و ایران و آمریکا برداشت‌های متفاوتی از مفاد آن داشتند.

ایالات متحده از یک مسیر جنوبی برای کشتی‌ها حمایت کرد که با عبور از امتداد ساحل عمان، از ورود به آب‌های ایران اجتناب می‌کرد. ایران نیز در واکنش، نسبت به کشتی‌هایی که از این مسیر استفاده می‌کردند هشدار داد و به برخی از آنها حمله کرد. آتش‌بس به‌سرعت فروپاشید و ایالات متحده بار دیگر محاصره دریایی بنادر ایران را برقرار کرد.

«آمریکایی‌ها در تلاش بودند مسیرهای جدیدی را از طریق تنگه هرمز ایجاد کنند و با وجود هشدارهایی که کشور ما صادر کرده بود، تلاش کردند مدیریت ایران بر این تنگه را تضعیف کنند.» عراقچی گفت: «بنابراین، هرگونه نقض تفاهم‌نامه یا مدیریت ایران بر تنگه هرمز، برای جمهوری اسلامی ایران مطلقاً غیرقابل قبول است.»

عراقچی گفت ایران و عمان در حال بررسی یک مسیر موقت از طریق تنگه هرمز هستند و نیروهای نظامی دو کشور درباره جزئیات این مسیر مذاکره می‌کنند. مقام‌هایی که از توافق در حال شکل‌گیری اطلاع دارند گفته‌اند که این توافق می‌تواند برخی از ادعاهای ایران درباره کنترل بر کشتیرانی در این آبراه را رسمیت ببخشد.

اظهارات مقام‌های ایرانی ممکن است بخشی از تلاش برای مدیریت نگرانی‌های سیاسی داخلی باشد. عراقچی و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، از سوی جریان‌های تندرو که با هرگونه توافق با ایالات متحده مخالف هستند، به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

راز زیمت، کارشناس مسائل ایران در «مؤسسه مطالعات امنیت ملی»، یک مؤسسه پژوهشی اسرائیلی، گفت اظهارات محبی و عراقچی نشان‌دهنده دیدگاه ایران است که مذاکرات با عمان «حداکثر» با هدف تعیین چگونگی بازگشایی این آبراه در آینده انجام می‌شود.

زیمت در شبکه‌های اجتماعی نوشت حتی اگر ایران و عمان درباره جزئیات مربوط به تنگه به توافق برسند، «روشن است که تهران بدون بازگشت آمریکا به تعهدات خود در چارچوب تفاهم‌نامه، از جمله لغو محاصره دریایی و ازسرگیری روند رفع تحریم‌ها، با اجرای این توافق موافقت نخواهد کرد.»

ادامه حملات ایران به کشتی‌ها

روز شنبه، وزارت امور خارجه امارات متحده عربی اعلام کرد که یک حمله ایران، یک نفتکش متعلق به شرکت دولتی «شرکت ملی نفت ابوظبی» را هنگام عبور از تنگه هرمز هدف قرار داده است. این شرکت روز جمعه اعلام کرده بود که از زمان آغاز درگیری، دست‌کم ۱۵ فروند از کشتی‌های آن در این آبراه مورد حمله قرار گرفته‌اند که در نتیجه آن یک نفر از اعضای خدمه کشته و ۲۰ نفر زخمی شده‌اند.

وزارت امور خارجه عمان نیز روز شنبه در بیانیه‌ای «حملات مکرر به کشتی‌هایی را که از تنگه هرمز عبور می‌کنند» محکوم کرد و گفت این حملات نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت سرزمینی محسوب می‌شوند.

در این بیانیه آمده است که مذاکرات با ایران «در فضایی مثبت و سازنده در حال پیشرفت است» و از طرف‌ها خواسته شده است «از هرگونه اقدامی که می‌تواند بر این مذاکرات و پیشرفت‌های حاصل‌شده تأثیر بگذارد، خودداری کنند؛ پیشرفت‌هایی که به نفع همه طرف‌هاست.»

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، روز شنبه در مصاحبه‌ای با شبکه فاکس‌نیوز، ایالات متحده را یکی از طرف‌های حاضر در مذاکرات ایران و عمان معرفی کرد و گفت گفت‌وگوها «در میانه بازی» قرار دارند؛ این در حالی است که مقام‌های آمریکایی پیش‌تر گفته بودند توافق برای بازگشایی تنگه هرمز تقریباً نهایی شده است. مشخص نبود که آیا ونس در زمان انجام این مصاحبه از آخرین مطالبات ایران اطلاع داشته است یا خیر.

ونس گفت: «آنچه اکنون واقعاً در حال بررسی آن هستیم، این است که چگونه می‌توان یک سازوکار تردد ایجاد کرد تا کشتی‌هایی که از این مسیر عبور می‌کنند، بتوانند با ایمنی عبور کنند.»

او افزود: «این موضوع، البته، شامل مین‌روبی می‌شود، اما همچنین شامل تعهد ایرانی‌ها مبنی بر اینکه به کشتی‌های تجاری شلیک نخواهند کرد نیز هست.»

ونس نگفت که ایالات متحده ممکن است در چارچوب یک توافق احتمالی، چه امتیازاتی به ایران بدهد. در عوض، او استدلال کرد که واشنگتن اهرم فشار قابل‌توجهی در برابر تهران در اختیار دارد.

او گفت: «آنها به‌شدت تحت فشار هستند. آنها می‌خواهند این ماجرا تمام شود. پرسش این است که آیا آنها، و آیا نظام آنها، قادر است اقداماتی را که برای رضایت ما ضروری است انجام دهد یا نه.»

بر اساس داده‌های شرکت «کلپر»، یک شرکت ارائه‌دهنده داده‌های دریایی، طی هفته گذشته روزانه تنها اندکی بیش از ۱۲ کشتی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. پیش از آغاز جنگ، به‌طور متوسط روزانه ۱۳۰ کشتی از این مسیر استفاده می‌کردند.

برای جلوگیری از شناسایی توسط نیروهای ایرانی یا آمریکایی که در حال اعمال محاصره در تنگه هستند، برخی کشتی‌ها دستگاه‌های فرستنده خود را که موقعیت آنها را مخابره می‌کند خاموش کرده‌اند؛ اقدامی که تهیه آمار دقیق از تعداد کشتی‌های عبوری را دشوار کرده است.