آب رودخانه راین در پایین‌ترین سطح خود

کریستوفر اف. شویتسه و پاتریشیا کوهن 
عکس: پاتریک یونکر
نیویورک تایمز / ۶ اوت ۲۰۲۶

موج‌های گرمای سهمگین، آتش‌سوزی‌های گسترده و طوفان‌های غیرعادی تابستان امسال اروپا را درهم کوبیده‌اند. اکنون مجموعه‌ای از خشکسالی‌ها که تغییرات اقلیمی شدت آن‌ها را بیشتر کرده است، برخی از آبراه‌های اصلی این قاره را فلج کرده و فشار اقتصادی بیشتری بر منطقه‌ای وارد آورده است که با رشد راکد و رقابت شدید جهانی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

یکی از کانون‌های این بحران، همان «راینِ پهن و پرپیچ‌وخم» است که لرد بایرون آن را چنین توصیف کرده بود؛ رودخانه‌ای که در مسیر خود از آلپ سوئیس به سوی دریای شمال، نزدیک به ۸۰۰ مایل، یعنی حدود هزار و ۳۰۰ کیلومتر، امتداد دارد و از شش کشور عبور می‌کند.

این شریان حیاتی اقتصادی سالانه هزاران فروند کشتی و میلیون‌ها تن محموله را جابه‌جا می‌کند؛ محموله‌هایی که به تجارت و صنعت در سراسر قاره رونق می‌دهند.

کارستن برژسکی، رئیس جهانی بخش تحقیقات اقتصاد کلان در بانک آی‌ان‌جی و همچنین پاروزنی علاقه‌مند، گفت: «این رودخانه یکی از مهم‌ترین حفره‌های قلب اقتصاد آلمان است.»

این هفته، سطح آب راین به پایین‌ترین میزان خود از سال ۱۸۸۰، یعنی زمانی که نخستین اندازه‌گیری‌های رسمی آغاز شد، رسید. این وضعیت زنجیره‌های تأمین را مختل کرده، هزینه حمل‌ونقل دریایی را افزایش داده و احتمالاً شرکت‌ها را ناگزیر خواهد کرد تولید خود را کاهش دهند.

این موج آب‌وهوای شدید همچنین رود دانوب، دومین رودخانه طولانی اروپا، را تحت تأثیر قرار داده است؛ جایی که پایین آمدن بی‌سابقه سطح آب، لاشه‌های پنهان کشتی‌های جنگی غرق‌شده در جریان جنگ جهانی دوم را آشکار کرده است.

این بحران آبی در مجارستان و رومانی، که برای خنک‌کردن رآکتورهای نیروگاه‌های هسته‌ای خود از آب دانوب استفاده می‌کنند، تلاش‌های گسترده‌ای را برای تداوم جریان برق به راه انداخته است. دولت‌های هر دو کشور از خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی خواسته‌اند مصرف برق خود را کاهش دهند.

تأثیرات موج‌وار پایین آمدن سطح آب بر اقتصاد را می‌توان در دویسبورگ آلمان مشاهده کرد؛ جایی که کالاها از کشتی‌های بزرگ‌تر به کشتی‌های کوچک‌تر، واگن‌های قطار یا کامیون‌ها منتقل می‌شدند. برخی کشتی‌های دیگر نیز برای آنکه بتوانند با ایمنی در رودخانه حرکت کنند، تا دو سوم محموله خود را تخلیه کرده‌اند؛ رودخانه‌ای که عمق آب در برخی نقاط آن اندکی بیش از چهار فوت، یعنی حدود ۱.۲ متر، است.

یک مطالعه نشان داد که یک ماه کم آبی می‌تواند ۱ درصد از تولید صنعتی در آلمان بکاهد

ویلمای فان اینگن، یکی از اعضای یک زوج هلندی که کشتی باربری هل‌دهندهٔ ۵۶۴ فوتی، یعنی حدود ۱۷۲ متری، W. De Beijer Sr را از روتردام به سمت بالادست هدایت کرده و در آن سنگ‌آهن حمل می‌کردند، گفت: «حالا می‌بینید چه کسی ناخدای خوبی است و چه کسی ناخدای بدی.»

این کشتی که معمولاً می‌تواند ۵ هزار تن بار حمل کند، اکنون ناچار است تنها هزار و ۲۰۰ تن بار جابه‌جا کند.

کاهش ظرفیت بارگیری به معنای ترافیک سنگین‌تر است.

مارکوس بانگن، مدیرعامل بندر دویسبورگ، گفت: «ما با تمام ظرفیت و در مرز توان خود کار می‌کنیم.» این بندر سالانه حدود ۱۰۰ میلیون تن محموله را جابه‌جا می‌کند و پذیرای بیش از ۲۰ هزار فروند کشتی است.

راین جغرافیای قدرت صنعتی آلمان را شکل داد؛ زیرا شرکت‌ها کارخانه‌ها و مسیرهای تجاری خود را در امتداد سواحل آن بنا کردند. غول‌های تولیدی آلمان، از جمله ب‌آاس‌اف، مرسدس‌بنز، بایر و تیسن‌کروپ، در امتداد این مسیر قرار دارند.

هر سال نزدیک به ۳۰۰ میلیون تن محموله از طریق آب‌های راین جابه‌جا می‌شود. این رودخانه بندر روتردام در دریای شمال را به سه منطقه بزرگ صنعتی آلمان متصل می‌کند و در مسیر خود پالایشگاه‌های نفت، کارخانه‌های فولاد و مواد شیمیایی، نیروگاه‌های زغال‌سنگ‌سوز و مراکز صنعتی دیگر را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

آقای برژسکی از بانک آی‌ان‌جی گفت: برای انتقال محموله یک بارج رودخانه‌ای، به ۱۰۰ کامیون یا یک قطار باری کامل نیاز خواهد بود. با این حال، حتی جایگزین کردن حمل‌ونقل رودخانه‌ای نیز پیچیده است. او افزود: «راه‌آهن‌ها هم وضعیت فاجعه‌باری دارند.» افزون بر این، در حال حاضر عملیات ساخت‌وساز باعث شده است یکی از مسیرهایی که در امتداد رودخانه قرار دارد، قابل استفاده نباشد.

خشکسالی طاقت‌فرسایی که در سال ۲۰۱۸ رخ داد، کارخانه‌ها را تعطیل کرد و بنا بر برآورد تحلیلگران، در نهایت ۰.۳ درصد از تولید کلی آلمان را در آن زمان کاهش داد.

با این حال، ینس شوانن، مدیر انجمن فدرال کشتیرانی داخلی آلمان، یک تشکل صنفی این صنعت، گفت این تجربه باعث شد صنعت و مقام‌ها چابک‌تر عمل کنند.

او گفت: «ما نمی‌توانیم به‌طور جادویی آب به وجود بیاوریم.»

رود راین، بندر روتردام در دریای شمال را به سه تا از بزرگترین شاخه‌های صنعتی آلمان متصل می‌کند

در عوض، شرکت‌ها خود را با شرایط وفق داده‌اند. آن‌ها برای دوره‌هایی که سطح آب پایین می‌رود، برنامه‌ریزی بهتری انجام داده‌اند. همچنین فضای انبار بیشتری در بنادر عمیق ساخته‌اند تا حتی زمانی که آبراه‌ها خشک می‌شوند، تحویل کالاها ادامه پیدا کند. این راهبردی است که شرکت زیمنس انرژی نیز در پیش گرفته است؛ توربین‌های ۳۰۰ تنی این شرکت آن‌قدر بزرگ و حجیم‌اند که نمی‌توان آن‌ها را از طریق راه‌آهن یا جاده حمل کرد.

همچنین تلاش‌هایی برای ساخت کشتی‌هایی صورت گرفته است که با استفاده از مواد متفاوت و طراحی عریض‌تر، ارتفاع بیشتری از بدنه‌شان در بالای سطح آب قرار بگیرد.

پروانه‌های بزرگ کشتی، اگرچه کارآمدترند، در آب‌های کم‌عمق از کار می‌افتند. به همین دلیل، برخی طراحی‌های جدید به چند پروانه کوچک‌تر یا محفظه‌های ویژه‌ای مجهز شده‌اند که از برخورد پروانه‌ها با بستر رودخانه محافظت می‌کنند.

آقای بانگن، مدیر بندر دویسبورگ، گفت: «خوب است که می‌بینیم این اقدامات مؤثر واقع شده‌اند. ما در مقایسه با هشت سال پیش، در موقعیت بسیار بهتری قرار داریم.»

اما ارتقای تجهیزات و زیرساخت‌ها به‌کندی پیش می‌رود. از میان نزدیک به ۸ هزار کشتی باری که در راین رفت‌وآمد می‌کنند، تنها حدود ۱۲ فروند برای مقابله با سطح پایین آب طراحی شده‌اند.

از سوی دیگر، تردد کندتر، بارهای سبک‌تر و مسیرهای جایگزین هزینه بیشتری دارند. بر اساس اعلام اداره کارتل آلمان، مصرف‌کنندگانی در این کشور که بنزین مورد نیازشان از طریق رودخانه حمل می‌شود، به ازای هر لیتر تا ۱۱ سنت بیشتر می‌پردازند.

برخی از قایق‌ها تا دو سوم بار خود را تخلیه کرده‌اند تا بتوانند با خیال راحت از رودخانه عبور کنند. بارهای سبک‌تر به معنای ترافیک بیشتر در رودخانه است

تحلیلی که مؤسسه اقتصاد جهانی کیل، یک مرکز پژوهشی آلمانی، انجام داده است، نتیجه گرفت: «پایین بودن سطح آب به اختلال‌های شدید در حمل‌ونقل داخلی از طریق آب منجر می‌شود و کاهش قابل‌توجه و از نظر اقتصادی معناداری در فعالیت‌های اقتصادی ایجاد می‌کند.»

مؤسسه کیل دریافت که پس از یک ماه پایین بودن سطح آب، «تولید صنعتی در آلمان حدود یک درصد کاهش می‌یابد.»

اشتفان کوتس، مدیر تحقیقات در مؤسسه کیل، گفت: این میزان برای کشوری که «برای مدتی طولانی به‌جای آنکه به‌طور معناداری رشد کند، در حال رکود بوده است»، رقم قابل‌توجهی به شمار می‌رود.

بحران‌های کشتیرانی خارج از مرزهای اروپا نیز اقتصادهای این منطقه را به‌شدت تحت فشار قرار داده‌اند. جنگ در ایران و اختلال در تجارت و انتقال محموله‌های انرژی از طریق تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب، قیمت نفت را افزایش داده و به تشدید تورم دامن زده است.

نگرانی‌ها درباره افزایش قیمت‌ها در پی این درگیری، بانک مرکزی اروپا را واداشت در ماه ژوئن نرخ‌های بهره را افزایش دهد.

هم‌زمان، اروپا عملاً درگیر دو جنگ تجاری است: یکی با چین بر سر ورود سیل‌آسای کالاهای ارزان‌قیمت، و دیگری با ایالات متحده بر سر مجموعه‌ای از تعرفه‌ها.

نیروهای ژئوپولیتیکی و جغرافیایی هر دو در حال وارد کردن خسارت به اقتصاد اروپا هستند و آسیب‌های بیشتری نیز در راه است. کاهش بارش برف در ماه‌های زمستانی در رشته‌کوه‌های آلپ، باعث پایین‌تر آمدن سطح رودخانه‌ها در تابستان امسال شده است. اکنون خشکسالی به این معناست که باران کمتری به رودخانه می‌ریزد. گرما نیز اوضاع را بدتر کرده و با تبخیر آب‌های سطحی، سطح آب را در زمانی بسیار زودتر از فصل معمول کاهش داده است.

پیش‌بینی می‌شود در هفته‌های آینده نیز هوای سوزان و خشک، بدون بارندگی، ادامه پیدا کند.