ایران در حال بازسازی زیرساخت‌های نظامی خود است

آنات پلِد و میلان چرنی / وال‌استریت ژورنال / ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶

بر اساس اظهارات مقام‌های اسرائیلی و غربی و نیز بررسی تصاویر ماهواره‌ای، ایران در ماه‌های اخیر به‌سرعت زیرساخت‌هایی را که در جریان بمباران‌های آمریکا و اسرائیل آسیب دیده بودند، بازسازی کرده است؛ از پایگاه‌های موشکی مستقر در اعماق کوه‌ها گرفته تا پل‌ها، بنادر و تأسیسات تولیدی.

این پیشرفت سریع‌تر از انتظار، برخی مقام‌های اسرائیلی را نگران کرده است. این مسئله تا حدی توضیح می‌دهد که چرا ایران با وجود کارزار هوایی گسترده‌ای که در اوج جنگ بیش از ۲۰ هزار حمله را شامل می‌شد و همچنان در امتداد سواحل ایران برای تضعیف کنترل تهران بر تنگه هرمز ادامه دارد، همچنان تاب‌آوری خود را حفظ کرده است.

در نزدیکی کنگاور در غرب ایران، تصاویر ماهواره‌ای شرکت «پلنت لبز» در ماه مارس نشان می‌داد دو ورودی تونل و یک جاده دسترسی در پی حملات هوایی که با هدف مسدود کردن دسترسی به یک پایگاه موشکی ایران انجام شده بود، آسیب دیده‌اند. با این حال، تنها طی چند هفته، تصاویر شرکت «ایرباس» جاده‌ای آسفالت‌شده و مرتب را نشان داد که به ورودی‌های تازه حفاری‌شده منتهی می‌شود.

در نمونه‌ای دیگر، یک مقام نظامی اسرائیل اعلام کرد ایران پلی را که اسرائیل با سه بمب هدف قرار داده بود، ظرف چند روز تعمیر کرده است؛ اقدامی که مقام‌های اسرائیلی را غافلگیر کرده و آنان را به تردید درباره اثربخشی هدف‌گیری‌های خود واداشته است.

تصاویر ماهواره‌ای «پلنت لبز» در اوایل ژوئیه همچنین نشان‌دهنده تلاش‌های بازسازی جزئی در یک کارخانه کشتی‌سازی در بندر انزلی در ساحل دریای خزر است؛ تأسیساتی که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی شبه‌نظامی مسئول دفاع از نظام، مرتبط است. اسرائیل اعلام کرده بود در ماه مارس ده‌ها هدف را در این منطقه، از جمله شناورهای جنگی، بندر، یک مرکز فرماندهی و کارخانه کشتی‌سازی مورد استفاده برای تعمیر و نگهداری کشتی‌ها، هدف قرار داده است. هدف از این حمله، ضربه زدن به خط تأمین مشترک روسیه و ایران عنوان شد و اسرائیل آن را یکی از مهم‌ترین حملات خود در طول جنگ توصیف کرد.

ران کوخاو، فرمانده پیشین نیروهای پدافند هوایی و موشکی اسرائیل، گفت این بازیابی سریع با مهارت‌هایی که ایران پیش‌تر در بازسازی زیرساخت‌ها و ذخایر موشکی خود پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ژوئن سال گذشته نشان داده بود، همخوانی دارد؛ پیش از آن‌که جنگ جدید در فوریه آغاز شود.

او گفت: «آن‌ها ذخایر خود را دوباره پر کردند. آن‌ها توانمندی‌های بسیار چشمگیری در صنعتی‌سازی و بازسازی دارند.»

ایران با تلاشی عظیم، پرهزینه و زمان‌بر برای جبران خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل روبه‌رو است. با این حال، سرعت بالای اقدامات بازسازی در سراسر کشور، از ادعاهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مبنی بر وارد آوردن ضربه‌ای ویرانگر توسط این کارزار بمباران می‌کاهد.

این دو رهبر در داخل کشور خود نیز تحت فشار قرار گرفته‌اند؛ چرا که نتوانسته‌اند حکومت ایران را تضعیف کنند، برنامه هسته‌ای تهران را از میان بردارند یا تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کنند.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت این جنگ در نابودی زرادخانه و توان تولید موشکی ایران، غرق کردن نیروی دریایی آن، تضعیف نیروهای نیابتی و تضمین عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای موفق بوده است. او افزود: «این عملیات، بر اساس هر معیار عینی، یک پیروزی قاطع بود.»

فرماندهی مرکزی ایالات متحده، مسئول منطقه خاورمیانه، از اظهار نظر خودداری کرد. دفتر نخست‌وزیر اسرائیل نیز به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. ارتش اسرائیل هم از اظهارنظر خودداری کرد.

در تحولات شبانه منطقه، ارتش آمریکا دوازدهمین روز متوالی حملات خود را به اهدافی مشابه—از جمله تأسیسات موشکی و پهپادی، مراکز عملیاتی و زیرساخت‌های نظامی—به پایان رساند؛ اهدافی که طی هفته‌های اخیر به‌طور مکرر مورد حمله قرار گرفته‌اند. هدف این حملات، شکستن کنترل ایران بر تنگه هرمز پس از فروپاشی توافقی است که ترامپ در ژوئن برای بازگشایی این گذرگاه امضا کرده بود؛ توافقی که با تشدید حملات ایران به کشتیرانی از هم پاشید.

با وجود این حملات سنگین، ایران همچنان توانسته است حملات دقیقی علیه کشتی‌ها انجام دهد و حملات موشکی علیه متحدان منطقه‌ای آمریکا، از جمله کویت، بحرین و اردن، ترتیب دهد؛ جایی که در یک حمله منتسب به ایران در آخر هفته، سه سرباز آمریکایی کشته شدند.

تال اینبار، تحلیلگر ارشد «ائتلاف حمایت از دفاع موشکی» مستقر در آمریکا، گفت: «مشخص شد که شایعات درباره پایان یافتن یا کاهش چشمگیر موشک‌ها نادرست بوده است.»

رهبران ایران با وجود تداوم حملات، نشانه‌ای از عقب‌نشینی بروز نداده‌اند.

کارزار بمباران پنج‌هفته‌ای آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ، از نظر شدت و سرعت، از جنگ‌های اخیر این دو کشور در خاورمیانه فراتر رفت. این حملات طیفی گسترده از اهداف، از «شهرهای موشکی» زیرزمینی تا کارخانه‌های فولاد و آلومینیوم را در بر گرفت. با پایان این مرحله، هم دونالد ترامپ و هم بنیامین نتانیاهو این کارزار را به‌عنوان ضربه‌ای بزرگ به ایران توصیف کردند.

ترامپ ماه گذشته در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ارتش ایران کاملاً از هم پاشیده است. بخش زیادی از آن، مانند نیروی دریایی و هوایی، دیگر عملاً وجود ندارد—آن‌ها کاملاً شکست خورده‌اند.»

نتانیاهو نیز گفت توانمندی‌های نظامی ایران و برنامه‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک آن برای سال‌ها به عقب رانده شده است. او در ماه آوریل گفت: «ما ماشین تولید موشک ایران را درهم کوبیدیم. ایرانی‌ها در حال شلیک آن چیزی هستند که از زرادخانه‌شان باقی مانده و این زرادخانه رو به اتمام است. اما آن‌ها موشک جدیدی تولید نمی‌کنند.»

با این حال، مقام‌های نظامی اسرائیل در محافل خصوصی از نتایج این کارزار ابراز نارضایتی کرده و به روند فعال بازسازی اشاره کرده‌اند. یکی از مقام‌های آگاه از فرآیند هدف‌گیری معتقد بود اگر اسرائیل به‌جای تغییر تمرکز در مراحل ابتدایی جنگ به سمت هدف قرار دادن نهادهای امنیت داخلی ایران و حتی ایست‌های بازرسی نیروهای بسیج، بر اهداف نظامی متمرکز می‌ماند، می‌توانست خسارات بیشتری وارد کند.

این مقام گفت: «ایران همه‌چیز را بازسازی می‌کند. من بسیار نگرانم.»

یک مقام نظامی دیگر اسرائیل نیز گفت ایران همچنان توانایی بازسازی تقریباً همه چیز، از جمله تولید موشک، را دارد، زیرا دانش فنی لازم را در اختیار دارد.

به گفته مقام‌های نظامی اسرائیل، اسرائیل و آمریکا در بسیاری موارد تنها موفق به فرو ریختن ورودی پایگاه‌های موشکی مستقر در اعماق کوه‌ها شده‌اند، نه نابودی کامل آن‌ها. در نتیجه، تسلیحات ذخیره‌شده در این سایت‌ها دست‌نخورده باقی مانده و ایران از آن زمان در حال خارج کردن آن‌ها از زیر آوار است.

تصاویر ماهواره‌ای «پلنت لبز» نشان می‌دهد یک پایگاه موشکی در شهر دزفول در جنوب‌غرب ایران در ژوئن ۲۰۲۵ و بار دیگر در اوایل ماه مارس هدف حمله اسرائیل قرار گرفته است؛ حملاتی که ورودی‌های آن را زیر آوار مدفون کرد. سه ماه بعد، تصاویر «ایرباس» نشان داد که ایران در همان محل در حال حفاری و بازگشایی چندین ورودی تونل است.

پایگاه موشکی دیگری در شمال شهر کرمانشاه نیز در ابتدای جنگ ضربات سنگینی را متحمل شد، اما تصاویر «پلنت لبز» نشان می‌دهد تا هفته نخست ژوئن، گروه‌های کاری خسارات جاده‌ای را ترمیم کرده و کامیون‌هایی که در تصاویر ماهواره‌ای دیده می‌شوند، در حال پاکسازی خاک و بازگشایی ورودی تونل‌های فرو ریخته بوده‌اند.

تصاویر ماهواره‌ای «پلنت لبز» همچنین نشان‌دهنده بازسازی جزئی در هفته‌های اخیر در نزدیکی تهران، در مجتمع «رجا شیمی»، است؛ تأسیساتی که بر اساس گزارشی از کینگز کالج لندن، گمان می‌رود در تولید اجزای موشکی نقش داشته باشد. این تصاویر چندین سازه جدید را نشان می‌دهد که به نظر می‌رسد بازسازی شده‌اند.

جیم لمسون، پژوهشگر مدعو در کینگز کالج لندن و تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که این گزارش را تهیه کرده، گفت برخی تأسیسات تولیدکننده اجزای پیشرفته‌تر مورد نیاز برای ساخت موشک—از جمله فیبر کربن—ممکن است پس از حملات اسرائیل و آمریکا، برای بازسازی به ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان نیاز داشته باشند.

با این حال، به گفته لمسون، ایران ممکن است این اجزا را در تأسیسات تولیدی زیرزمینی ذخیره کرده باشد؛ ذخایری که می‌تواند در کوتاه‌مدت برای مونتاژ ده‌ها یا حتی صدها موشک و پهپاد جدید مورد استفاده قرار گیرد.

سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل بر این باورند که ایران ممکن است هزاران سانتریفیوژ را به تونل‌هایی در داخل «کوه پیک‌اکس» منتقل کرده باشد؛ تحولی که نگرانی‌ها درباره امکان احیای برنامه هسته‌ای این کشور را افزایش می‌دهد.

ایران نشان داده است که صرف‌نظر از مدت زمان لازم، به تلاش برای بازسازی زیرساخت‌ها و توانمندی‌های تسلیحاتی خود ادامه خواهد داد.

اینبار گفت: «این مسئله به اراده، زمان و منابع مالی بستگی دارد.»