اختلافات در ایران بر سر مذاکره با آمریکا شدت گرفته است

فرناز فصیحی / نیویورک تایمز / ۸ ژوئیه ۲۰۲۶

حتی پیش از آنکه ایالات متحده روز چهارشنبه حملات تازه‌ای را علیه ایران آغاز کند و رئیس‌جمهور ترامپ نسبت به دوام آتش‌بس میان دو کشور ابراز تردید کند، نشانه‌های اختلاف بر سر این توافق در میان رهبران ایران آشکار شده بود.

تحولات ۲۴ ساعت گذشته این شکاف‌ها را عمیق‌تر کرده و یک جناح از مقام‌های ایرانی که از مذاکره با واشنگتن حمایت می‌کنند را در برابر تندروهایی قرار داده است که به‌شدت با هرگونه توافق با ایالات متحده مخالفت می‌ورزند.

جناح حامی مذاکره، در عین حال ایالات متحده را به نقض مفاد توافق آتش‌بس متهم کرده است. از جمله این مقام‌ها، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران است که روز چهارشنبه گفت واشنگتن «رقبا را تحت فشار قرار می‌دهد، مانع‌تراشی می‌کند و فریب می‌دهد.»

گروه رقیب که از اقلیتی از تندروها تشکیل شده، خشم خود را متوجه رئیس‌جمهور ایران و تیم مذاکره‌کننده کرده است.

افزایش تنش‌ها در داخل و خارج از ایران همزمان با برگزاری مراسم یک‌هفته‌ای تشییع و بزرگداشت رهبر کشته‌شده جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، رخ داده است؛ مراسمی که در پنج شهر ایران و عراق برگزار می‌شود. زمانی که حملات هوایی آمریکا آغاز شد، پیکر آقای خامنه‌ای به نجف عراق رسیده بود و قرار بود روز پنجشنبه برای خاکسپاری به مشهد بازگردانده شود.

در تمام طول هفته و همزمان با ادامه مراسم تشییع، جناح تندرو در ایران مقام‌های دولتی را هدف حملات خود قرار داده است.

بر اساس ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و همچنین تصاویر منتشرشده از سوی دفتر رئیس‌جمهور، روز دوشنبه مسعود پزشکیان از سوی گروهی از حامیان تندرو مورد حمله قرار گرفت. این افراد هنگام حضور او در مراسم تشییع تلاش کردند وی را به زمین بیندازند و همزمان شعار «مرگ بر سازشکار» سر می‌دادند. در تصاویر دیده می‌شود که پزشکیان در حالی که گیج و مبهوت به نظر می‌رسد، توسط نیروهای حفاظتی از میان جمعیت خارج می‌شود و محافظان او مهاجمان را کنار می‌زنند.

یکی دیگر از مقام‌های دولتی نزدیک به او، عباس عراقچی وزیر امور خارجه، نیز روز دوشنبه در جریان مراسم تشییع مورد حمله قرار گرفت. بر اساس ویدئوی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، هنگامی که او در یک کوچه در حال فرار از تعقیب مهاجمان بود، سنگی به سویش پرتاب شد. مهاجمان که پرچم در دست داشتند، به او ناسزا می‌گفتند و خواستار مرگش بودند.

مقام‌های دولتی و حامیان دولت خواستار بازداشت افرادی شدند که به رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه حمله کرده بودند و از دستگاه قضایی خواستند تندروها را پاسخگو بداند.

اندکی پس از این حوادث، تنش‌ها بر سر تنگه هرمز بار دیگر آغاز شد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این هفته چند کشتی تجاری عبوری از این آبراه راهبردی را هدف قرار داد. بامداد چهارشنبه، ایالات متحده حملات هوایی گسترده‌ای را علیه ده‌ها هدف در سواحل جنوبی ایران انجام داد. ایران نیز در پاسخ، موشک‌های بالستیک و پهپادهایی را به سمت پایگاه‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین شلیک کرد.

وضعیت در محافل سیاسی ایران آشفته است

تا شامگاه چهارشنبه، ایالات متحده بار دیگر در حال حمله به ایران بود. دو مقام ارشد ایرانی که از مباحثات داخلی رهبران کشور آگاهی داشتند، وضعیت در محافل سیاسی ایران را آشفته توصیف کردند. این مقام‌ها به دلیل نداشتن مجوز برای گفت‌وگو درباره مسائل امنیتی دولت، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.

آنان گفتند هنوز هیچ تصمیمی درباره نحوه ادامه مسیر گرفته نشده است؛ اینکه آیا درگیری‌ها از سر گرفته شود یا تعامل دیپلماتیک ادامه یابد. به گفته آنان، فضای سرزنش و مقصر دانستن یکدیگر در داخل ایران به‌شدت جریان دارد.

با این حال، این مقام‌ها گفتند ایران به هرگونه حمله جدید با قدرت پاسخ خواهد داد؛ موضعی که بازتاب‌دهنده اظهارات اخیر فرماندهان سپاه پاسداران نیز هست.

مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات دفتر رئیس‌جمهور، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «در برابر کسی که به حرف و امضای خودش پایبند نیست، چه باید کرد؟»؛ اظهارنظری که ظاهراً اشاره‌ای به سخنان ترامپ درباره آتش‌بس بود.

یوسف پزشکیان، فرزند و مشاور رئیس‌جمهور، نیز در شبکه‌های اجتماعی دفاعیه‌ای مفصل از سیاست تعامل با ایالات متحده منتشر کرد. او حملات تندروها به پدرش و دیگر مقام‌های دولتی را محکوم کرد و نوشت: «اگر این خشم متوجه مسئولان خودی شود و وحدت داخلی و وحدت گسترده‌تر اسلامی را هدف قرار دهد، به این معناست که به ابزاری در دست دشمن تبدیل شده است.»